ALTERNATIV ENERGIYA YORDAMIDA EKO FILTER

ALTERNATIV ENERGIYA YORDAMIDA EKO FILTER

Maxmudov Sanjar Yo'ldashali o'g'li

Qo'qon davlat universiteti Annotatsiya: Ushbu maqolada oziq-ovqat tayyorlash obyektlari (restoran, shashlikxona, sanoat pechlari) faoliyati natijasida atmosferaga chiqariladigan tutun va mayda chang zarrachalari (PM2.5, PM10) muammosi hamda uni hal etishga qaratilgan “Eco Filter” qurilmasi loyihasi ilmiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Qurilma quyosh paneli va shamol generatori orqali olinadigan qayta tiklanuvchi energiya manbalariga asoslangan bo'lib, elektrostatik filtrlash texnologiyasi va aqlli monitoring tizimini birlashtiradi. Maqolada qurilmaning texnik tuzilishi, ishlash prinsipi, ekologik-tibbiy ahamiyati va iqtisodiy samaradorligi asoslab beriladi. Olib borilgan tahlil natijalari ko'rsatishicha, taklif etilayotgan yechim mayda chang zarrachalarini 90% gacha ushlab qolish samaradorligiga ega bo'lib, energiya manbalariga bog'liq emasligi bilan an'anaviy filtrlash tizimlaridan ustun turadi. Kalit so'zlar: atmosfera ifloslanishi, elektrostatik filtr, qayta tiklanuvchi energiya, quyosh paneli, shamol generatori, PM2.5, IoT monitoring, ekologik xavfsizlik, aqlli qurilma.

1. KIRISH

Zamonaviy urbanizatsiya jarayonida atmosfera havosining ifloslanishi global ekologik muammolardan biriga aylangan. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, har yili dunyo bo'ylab millionlab odamlar havoning ifloslanishi bilan bog'liq kasalliklardan vafot etmoqda. Ifloslanishning asosiy manbalaridan biri — yonish jarayonlari natijasida hosil bo'ladigan tutun va mayda dispers zarrachalardir (particulate matter, PM).

Ayniqsa shaharlardagi oziq-ovqat tayyorlash obyektlari — restoranlar, shashlikxonalar, milliy taom tayyorlash shoxobchalari va sanoat pechlari — atmosferaga sezilarli miqdorda tutun, kul, yog' zarrachalari va boshqa zararli birikmalarni chiqaradi. Ushbu zarrachalar tarkibida insonning nafas olish a'zolariga chuqur kirib boruvchi PM2.5 va PM10 fraksiyalari mavjud bo'lib, ular o'pka kasalliklari, allergiya, yurak-qon tomir tizimi buzilishlari va onkologik kasalliklar rivojlanishiga sabab bo'lishi ilmiy jihatdan tasdiqlangan.

An'anaviy filtrlash tizimlari (mexanik to'rli filtrlar, ko'mir filtrlari) mayda zarrachalarni samarali ushlab qola olmaydi, tez ifloslanadi va muntazam almashtirishni talab qiladi. Bundan tashqari, bunday tizimlar elektr energiyasining tarmoq manbalariga bog'liq bo'lib, ularning ekspluatatsiya xarajatlari yuqori hisoblanadi. Resurslari cheklangan hududlarda esa bunday tizimlardan foydalanish iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emas.

Shu bilan birga, jahon hamjamiyati iqlim o'zgarishi va atmosfera ifloslanishiga qarshi kurashda qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o'tishni ustuvor vazifa sifatida belgilab olgan. O'zbekiston Respublikasi ham “2030-yilgacha bo'lgan davrda yashil iqtisodiyotga o'tish strategiyasi” doirasida quyosh va shamol energetikasini rivojlantirish, atmosfera havosini muhofaza qilish bo'yicha keng ko'lamli chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda. Shu nuqtayi nazardan, qayta tiklanuvchi energiyaga asoslangan ekologik filtrlash qurilmalarini ishlab chiqish dolzarb ilmiy-amaliy vazifa hisoblanadi.

Yuqorida keltirilgan muammolarni hal etish maqsadida Qo'qon davlat universiteti talabasi tomonidan “Eco Filter” nomli innovatsion loyiha ishlab chiqildi. Qurilma quyosh va shamol energiyasidan foydalangan holda, elektrostatik filtrlash texnologiyasi asosida atmosferaga chiqayotgan tutunni mayda chang zarrachalaridan tozalaydi. Ushbu maqolada mazkur loyihaning texnik tuzilishi, ishlash prinsipi, ekologik ahamiyati va iqtisodiy samaradorligi ilmiy uslubda tahlil qilinadi.

2. ASOSIY QISM

2.1. Muammoning ekologik-fiziologik tahlili

Atmosferaga chiqariladigan tutun tarkibida turli o'lchamdagi qattiq va suyuq zarrachalar mavjud. Ekologik nuqtayi nazardan eng xavfli hisoblanganlari PM10 (diametri 10 mikrometrgacha) va PM2.5 (diametri 2,5 mikrometrgacha) fraksiyalaridir. Ularning xavfliligi shundaki, kichik o'lchamlari tufayli organizmning tabiiy himoya to'siqlaridan o'tib, o'pkaning eng chuqur qismlari — alveolalargacha yetib boradi.

PM2.5 fraksiyasi qonga so'rilib, butun organizm bo'ylab tarqalishi va surunkali yallig'lanish jarayonlarini keltirib chiqarishi mumkin. Ilmiy tadqiqotlar natijalari ko'rsatishicha, ushbu zarrachalarning yuqori konsentratsiyasiga uzoq muddat ta'sir qilish o'pka raki, bronxial astma, surunkali obstruktiv o'pka kasalligi (SOO'K) va yurak ishemik kasalligi xavfini sezilarli oshiradi.

Oziq-ovqat tayyorlash jarayonida, ayniqsa go'shtli taomlarni cho'g'da pishirishda, yog'ning yuqori haroratda parchalanishi natijasida poliaromatik uglevodorodlar (PAU) va boshqa kanserogen birikmalar hosil bo'ladi. Bu birikmalar tutun zarrachalari yuzasiga o'tirib, atrof-muhitga tarqaladi. Shuningdek, tutunning bevosita tayyorlanayotgan taom ustiga tushishi oziq-ovqat xavfsizligi nuqtayi nazaridan ham qo'shimcha muammo tug'diradi.

Elektrostatik filtrlash (electrostatic precipitation) hodisasining nazariy asosi quyidagicha. Yuqori kuchlanishli elektrod atrofida toj razryadi (corona discharge) hosil bo'ladi va bu razryad zonasida havodagi gaz molekulalari ionlanadi. Hosil bo'lgan ionlar tutun oqimidagi chang va aerozol zarrachalariga o'tirib, ularni elektr zaryadiga ega qiladi. Zaryadlangan zarrachalar elektr maydoni ta'sirida qarama-qarshi qutbli yig'uvchi plastinalar tomon harakatlanadi va ularning yuzasiga cho'kadi. Mazkur usulning asosiy ustunligi shundaki, u juda mayda (submikron) zarrachalarni ham yuqori samaradorlikda ushlab qola oladi va havo oqimiga deyarli qarshilik ko'rsatmaydi. 2.2. “Eco Filter” qurilmasining texnik tuzilishi

“Eco Filter” qurilmasi bir-biri bilan o'zaro bog'langan bir necha funksional bloklardan tashkil topgan yaxlit tizim sifatida loyihalashtirilgan. Qurilmaning ishlash prinsipi elektrostatik filtrlash hodisasiga asoslangan bo'lib, butun jarayon mikrokontroller yordamida boshqariladi va monitoring qilinadi.

Energiya ta'minoti bloki quyosh paneli va shamol generatoridan iborat. Quyosh paneli (quvvati 150 Vt) kunduzgi vaqtda, shamol generatori (quvvati 150–300 Vt) esa shamol bo'lgan paytda elektr energiyasini ishlab chiqaradi. Ushbu ikki manbaning birgalikda ishlashi tizimning uzluksiz energiya ta'minotini kafolatlaydi: quyosh bo'lmagan paytda shamol generatori, shamol bo'lmagan paytda esa quyosh paneli tizimni quvvatlantiradi.

Zaryad kontrolleri (12 V / 20 A) energiya oqimini boshqaradi, akkumulyatorning ortiqcha zaryadlanishi, chuqur razryadlanishi va qisqa tutashuvdan himoyalaydi. Bu element tizim umrini uzaytirishda va barqaror ishlashini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Qurilma 12 V kuchlanishli o'zgarmas tok (DC) tizimida ishlaydi, bu esa uni inson uchun xavfsiz va ishonchli qiladi.

Elektrostatik filtr kamerasi qurilmaning asosiy ishchi qismi hisoblanadi. Kamera ichida yuqori kuchlanishli ionlovchi elektrodlar va ularni qabul qiluvchi metall plastinalar joylashtirilgan. Elektrodlar atrofida kuchli elektrostatik maydon hosil bo'ladi, tutun tarkibidagi chang, kul va yog' zarrachalari ushbu maydonda elektr zaryadini oladi (ionlanadi) va qarama-qarshi zaryadlangan metall plastinalarga tortilib, ularning yuzasiga yopishib qoladi.

Aqlli monitoring bloki ESP32 mikrokontrolleri asosida qurilgan. U havo sifati ko'rsatkichlari (PM2.5, PM10, CO₂, harorat, namlik) ni real vaqt rejimida o'lchaydi va tahlil qiladi. Olingan ma'lumotlar internet orqali maxsus monitoring saytiga, mobil ilovaga va Telegram-botga uzatiladi, bu esa qurilma holatini masofadan turib kuzatish imkonini beradi.

1-rasm. “Eco Filter” qurilmasining umumiy tuzilishi va ulanish sxemasi 2.3. Qurilmaning ishlash prinsipi

Qurilmaning ishlash jarayoni quyidagi ketma-ket bosqichlardan iborat. Birinchi bosqichda tutun va zararli gazlar qurilmaning kirish qismiga so'riladi. Ikkinchi bosqichda yuqori kuchlanishli elektrodlar orasida kuchli elektrostatik maydon hosil bo'ladi.

Uchinchi bosqichda tutundagi chang, kul va yog' zarrachalari ionlanib, qaramaqarshi zaryadlangan metall plastinalarga tortiladi va ularga yopishib qoladi. To'rtinchi bosqichda zarrachalardan tozalangan havo chiqish trubasi orqali, tayyorlanayotgan taom ustiga tushmaydigan alohida yo'nalishda atrofga chiqariladi. Beshinchi bosqichda plastinalarda to'plangan zarrachalar ma'lum vaqt oralig'ida tozalanadi va maxsus yig'ish kamerasiga to'planadi.

Mazkur jarayon yopiq boshqaruv zanjiri (closed-loop control) prinsipi asosida ishlaydi: monitoring bloki havo sifatini doimiy kuzatib boradi va ko'rsatkichlar belgilangan me'yordan oshganda tizim avtomatik ravishda ish rejimini moslashtiradi. Bu yondashuv qurilmaning yuqori samaradorligini va energiyani tejamkor sarflashini

2-rasm. Elektrostatik filtrlash jarayonining ish prinsipi 2.4. Qurilmaning texnik ko'rsatkichlari Qurilmaning asosiy texnik parametrlari quyidagi jadvalda keltirilgan (1-jadval).

1-jadval. “Eco Filter” qurilmasining texnik ko'rsatkichlari Parametr Qiymati Quyosh paneli quvvati 150 Vt Shamol generatori quvvati 150–300 Vt Zaryad kontrolleri 12 V / 20 A Tizim kuchlanishi 12 V DC Qurilma quvvat sarfi 20–60 Vt (ish rejimiga qarab) Filtrlash samaradorligi 90% gacha (PM2.5, PM10) Monitoring rejimi Real vaqt (IoT, ESP32) Boshqaruv Avtomatik (mikrokontroller) 2.5. An'anaviy tizimlar bilan taqqoslash va afzalliklari

“Eco Filter” qurilmasi an'anaviy filtrlash tizimlaridan bir qator muhim jihatlari bilan farqlanadi va ustun turadi. Birinchidan, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan (quyosh va shamol) foydalanish tizimni tarmoq elektr ta'minotidan mustaqil qiladi va ekspluatatsiya xarajatlarini sezilarli kamaytiradi. An'anaviy elektrostatik filtrlar tarmoq elektr energiyasiga to'liq bog'liq bo'lib, energiya uzilishlarida ishdan to'xtaydi.

Ikkinchidan, elektrostatik filtrlash texnologiyasi mexanik filtrlardan farqli ravishda mayda zarrachalarni (PM2.5, PM10) 90% gacha samaradorlikda ushlab qoladi. Mexanik filtrlar bunday mayda zarrachalarni samarali ushlay olmaydi va tez ifloslanib, almashtirishni talab qiladi. Elektrostatik filtrning plastinalari esa tozalab, qayta-qayta ishlatish mumkin.

Uchinchidan, aqlli monitoring tizimi havo sifatini real vaqt rejimida kuzatib borish va ekologiya nazorati organlari platformasi bilan integratsiyalashish imkonini beradi. Bu raqamli ekologik nazoratni amalga oshirishga xizmat qiladi. To'rtinchidan, avtomatik boshqaruv tizimi inson omilini minimallashtiradi: qurilma sozlangandan so'ng mustaqil ishlaydi va faqat muammo yuzaga kelganda ogohlantirish beradi.

Beshinchidan, mahalliy ishlab chiqarish va arzon komponentlardan (Arduino/ESP32 oilasidagi ochiq platforma mikrokontrollerlari) foydalanish qurilmaning tannarxini past saqlaydi. Bu esa O'zbekistonning chekka hududlaridagi obyektlar uchun ham qurilmani arzon va qulay qiladi. Tozalangan havoning alohida yo'nalishda chiqarilishi tutunning tayyorlanayotgan taom ustiga tushishini oldini olib, oziq-ovqat xavfsizligini ham 2.6. Qo'llanish sohalari va iqtisodiy samaradorlik

“Eco Filter” qurilmasi keng ko'lamli qo'llanish imkoniyatlariga ega. Asosiy foydalanuvchilar sirasiga restoranlar, shashlikxonalar, milliy taom tayyorlash shoxobchalari, qovurxonalar va sanoat pechlari ega bo'lgan korxonalar kiradi. Bundan tashqari, qurilma mehmonxonalar, savdo majmualari oshxonalari va boshqa ko'plab oziqovqat tayyorlash obyektlarida ham foydalanilishi mumkin.

Iqtisodiy nuqtayi nazardan qurilma bir qator ustunliklarga ega. Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish elektr energiyasi uchun doimiy xarajatlarni bartaraf etadi. Elektrostatik filtr plastinalarining qayta ishlatilishi sarflanadigan materiallar xarajatini kamaytiradi. Past quvvat sarfi (20–60 Vt) va texnik xizmat ko'rsatishning soddaligi qurilmaning umumiy egalik qiymatini past saqlaydi.

Tijorat modeli nuqtayi nazaridan qurilma tibbiyot va oziq-ovqat obyektlariga to'g'ridan-to'g'ri sotish, shuningdek, texnik xizmat ko'rsatish va monitoring tizimiga obuna asosida daromad keltirishi mumkin. Kelajakda sun'iy intellekt asosidagi ekologik tahmin, GPS-monitoring va davlat ekologiya organlari axborot tizimlari bilan integratsiya kabi qo'shimcha funksiyalarni o'z ichiga olgan takomillashtirilgan modellarni ishlab chiqish rejalashtirilgan. 2.7. Loyiha doirasida amalga oshirilgan ishlar

Loyihani amalga oshirish jarayonida bir necha bosqichdan iborat ilmiy-amaliy ishlar bajarildi. Birinchi bosqichda tadqiqot va tahlil ishlari o'tkazildi: tutunning kimyoviy tarkibi (PM2.5, PM10, CO₂, harorat, namlik) maxsus o'lchov asboblari yordamida tahlil qilindi, elektrostatik filtrlash texnologiyasi va qayta tiklanuvchi energiya manbalari bo'yicha adabiyotlar o'rganildi hamda monitoring tizimi uchun texnik talablar shakllantirildi.

Ikkinchi bosqichda loyihalash va dizayn ishlari amalga oshirildi. Qurilmaning umumiy konstruksiyasi uch o'lchovli (3D) modellashtirish dasturlarida loyihalandi, elektrostatik filtr kamerasi va havo kanallari optimallashtirildi, elektr sxemasi va ulanish diagrammasi tayyorlandi, qurilmaning tashqi ko'rinishi va o'lchamlari aniqlandi.

Uchinchi bosqichda qurilmani yig'ish va texnik ishlar bajarildi: elektrostatik filtr kamerasi yig'ildi, ESP32 asosidagi boshqaruv tizimi va zaryad kontrolleri o'rnatildi, quyosh paneli hamda shamol generatori ulandi va umumiy yig'ish ishlari yakunlandi. To'rtinchi bosqichda dasturiy ta'minot va monitoring tizimi ishlab chiqildi: real vaqt monitoring sayti yaratildi, mobil ilova va Telegram-bot integratsiya qilindi, ma'lumotlar bulutli serverda saqlanadigan tarzda sozlandi. 2.8. Ekologik va ijtimoiy samaradorlik

Qurilmaning ekologik samaradorligi uning atmosferaga chiqariladigan zararli zarrachalar miqdorini sezilarli kamaytirishida namoyon bo'ladi. Mayda chang zarrachalarini 90% gacha ushlab qolish hisobiga atrof-muhitga tushadigan PM2.5 va PM10 yuki kamayadi, bu esa shahar havosi sifatining yaxshilanishiga bevosita hissa qo'shadi. Bundan tashqari, qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanish karbonat angidrid (CO₂) emissiyasini kamaytiradi, chunki qurilma tarmoq elektr energiyasini iste'mol qilmaydi.

Ijtimoiy nuqtayi nazardan loyiha aholining nafas olish a'zolari kasalliklari bilan og'rish xavfini kamaytirishga, ayniqsa oziq-ovqat obyektlari yaqinida istiqomat qiluvchi va ishlovchi fuqarolar salomatligini muhofaza qilishga xizmat qiladi. Loyihaning mahalliy ishlab chiqarishga asoslanganligi yangi ish o'rinlari yaratish va milliy texnologik salohiyatni oshirish imkonini ham beradi. Shu tariqa, “Eco Filter” loyihasi “toza havo — sog'lom hayot — barqaror kelajak” tamoyilini amalda joriy etishga yo'naltirilgan kompleks yechim hisoblanadi. 2.9. Filtrlash samaradorligini baholash

Elektrostatik filtrning samaradorligi (η) kirish va chiqishdagi zarrachalar konsentratsiyasi orqali baholanadi. Agar kirishdagi konsentratsiya C₁, chiqishdagisi C₂ bilan belgilansa, samaradorlik η = (C₁ − C₂) / C₁ × 100% formulasi bo'yicha hisoblanadi. Loyiha doirasida o'tkazilgan dastlabki o'lchovlar shuni ko'rsatdiki, qurilma PM10 zarrachalari uchun 90% gacha, PM2.5 zarrachalari uchun esa 85–90% oralig'idagi tozalash samaradorligini ta'minlaydi. Bu ko'rsatkich an'anaviy mexanik filtrlarning (40– 60%) samaradorligidan sezilarli yuqori.

Samaradorlikka ta'sir qiluvchi asosiy omillar quyidagilardan iborat: elektrodlarga beriladigan kuchlanish darajasi, tutun oqimining tezligi (havo qancha sekin oqsa, zarrachalar shuncha samarali ushlanadi), zarrachalarning o'lchami va elektr o'tkazuvchanligi, hamda yig'uvchi plastinalarning toza saqlanishi. Optimal natijaga erishish uchun ushbu parametrlarni muvozanatlash zarur bo'lib, mikrokontroller boshqaruvi aynan shu vazifani avtomatik bajaradi. Plastinalarning vaqti-vaqti bilan tozalanib turishi qurilmaning uzoq muddat barqaror samaradorlik bilan ishlashini kafolatlaydi.

Energiya samaradorligi nuqtayi nazaridan qurilmaning quvvat sarfi ish rejimiga qarab 20–60 Vt oralig'ida bo'lib, bu quyosh paneli va shamol generatori ishlab chiqaradigan energiya bilan to'liq qoplanadi. Akkumulyatorda to'plangan zaxira energiya esa quyosh va shamol bo'lmagan paytlarda tizimning uzluksiz ishlashini ta'minlaydi. Shunday qilib, qurilma energetik jihatdan o'zini o'zi ta'minlovchi (energiya mustaqil) tizim sifatida loyihalashtirilgan.

XULOSA

“Eco Filter” loyihasi atmosfera havosining ifloslanishi muammosiga — oziq-ovqat tayyorlash obyektlaridan chiqayotgan tutun va mayda chang zarrachalarini samarali ushlab qolishga — ekologik va iqtisodiy jihatdan asoslangan texnologik yechim taqdim etadi. Loyiha qayta tiklanuvchi energetika, elektrostatik filtrlash texnologiyasi va IoT monitoring tizimlarini uzviy birlashtirgan holda amalga oshirilgan.

Loyihaning asosiy yutuqlari quyidagilardan iborat. Birinchidan, elektrostatik filtrlash texnologiyasi tutun tarkibidagi PM2.5 va PM10 zarrachalarini 90% gacha samaradorlikda ushlab qolish imkonini beradi, bu esa atrof-muhit va inson salomatligini muhofaza qilishga xizmat qiladi. Ikkinchidan, quyosh va shamol energiyasidan foydalanish qurilmani tarmoq elektr ta'minotidan mustaqil qiladi va uni iqtisodiy hamda ekologik jihatdan barqaror yechimga aylantiradi. Uchinchidan, aqlli monitoring tizimi havo sifatini real vaqt rejimida nazorat qilish va raqamli ekologik nazoratni amalga oshirish imkonini beradi.

O'zbekiston sharoitida ushbu loyiha alohida ahamiyat kasb etadi. Mamlakatimizda oziq-ovqat obyektlari uchun mahalliy ishlab chiqarilgan, qayta tiklanuvchi energiyaga asoslangan ekologik filtrlash qurilmalari hozircha keng joriy etilmagan. Shu sababli “Eco Filter” nafaqat texnik, balki iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan ham innovatsion loyiha hisoblanadi hamda import o'rnini bosuvchi mahalliy ishlab chiqarishning namunasidir.

Kelajakda loyihani quyidagi yo'nalishlarda rivojlantirish tavsiya etiladi: qurilmaning ekologik standartlarga muvofiqligini tasdiqlash uchun sinovlar o'tkazish; sun'iy intellekt asosida ekologik ko'rsatkichlarni tahlil qilish va prognozlash funksiyasini qo'shish; davlat ekologiya organlari axborot tizimlari bilan to'liq integratsiyani ta'minlash; hamda qurilmani xalqaro standartlarga moslashtirib, eksportbop mahsulotga aylantirish. Ushbu qadamlar qurilmaning keng ko'lamda joriy etilishiga va milliy yashil texnologiyalar sohasining rivojlanishiga hissa qo'shadi.

ADABIYOTLAR

1. World Health Organization. Ambient (outdoor) air pollution // WHO Fact Sheets. — Geneva, 2023.

2. Pope C.A., Dockery D.W. Health effects of fine particulate air pollution: lines that connect // Journal of the Air & Waste Management Association. — 2006. —

3. Jaworek A., Krupa A., Czech T. Modern electrostatic devices and methods for exhaust gas cleaning // Journal of Electrostatics. — 2007. — Vol. 65, No. 3. — P. 133–155.

4. Zikrillayev N.F., Isakov B., Khaqqulov M., Mahmudov S. On how to calculate the band gap of sulfur and zinc-doped silicon // Austrian Journal of Technical and Natural Sciences. — P. 31–35.

5. Mizuno A. Electrostatic precipitation // IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation. — 2000. — Vol. 7, No. 5. — P. 615–624.

6. ESP32 Technical Reference Manual. — Espressif Systems, 2023. — URL:

7. Twidell J., Weir T. Renewable Energy Resources. — 3rd ed. — London: Routledge, 2015. — 784 p.

8. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining “2030-yilgacha bo'lgan davrda yashil iqtisodiyotga o'tish strategiyasi to'g'risida”gi qarori. — Toshkent, 2022.

9. O'zbekiston Respublikasi “Atmosfera havosini muhofaza qilish to'g'risida”gi Qonuni. — Toshkent, 1996 (so'nggi tahrir).

10. O'zbekiston Respublikasi “Raqamli O'zbekiston — 2030” strategiyasi. — Toshkent, 2020.

11. ВЗАИМОСВЯЗЬ МЕТРОЛОГИИ И ЭЛЕКТРОЭНЕРГЕТИКИ В

УСЛОВИЯХ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭНЕРГОСИСТЕМ ЮМР Махмудов Санжар

Йулдашали угли “TADQIQOTLAR” jahon ilmiy-metodik jurnali_86-son_4-qism

4 (Vol. 86 No. 4 … 2026

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:UebtZRa9Y70C

12. ПОЛЕЗНЫЕ И ВРЕДНЫЕ ПОСЛЕДСТВИЯ ЛЕЧЕНИЯ

ЭЛЕКТРОФОРЕЗОМ ДЛЯ ЧЕЛОВЕКА СЙ Махмудов, КД Нурматов УУНит,

2023.–419 с.–URL: https://uust. ru/media/documents/digital … 2023

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:KlAtU1dfN6UC

13. ПРОБЛЕМЫ СОВРЕМЕННОГО ФИЗИЧЕСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ СЙ

МАХМУДОВ, КД НУРМАТОВ Москва 2, 114-115 2026

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:Zph67rFs4hoC

14. Создание лабораторной ЭКГ с помощью Arduino: доступное решение для

мониторинга сердечной активности АН Эркабаева, СЙ Махмудов БНТУ 2024

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:YOwf2qJgpHMC

15. Термодатчик на основе Si легированный примесями Mn, S и Se ДУР С.А.

Валиев, С.Й. Махмудов, А.Х. Нематов, Р.Т. Шопулатов, Э. Хаитов, Б ...

Научные основы использования информационных технологий нового уровня

и … 2022

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:u-x6o8ySG0sC

16. Ультратовуш асосида ишловчи ҳавони намлантириш қурилмаси URJ

Haqqulov M.K., Maxmudov S.Y. Биотиббиёт муҳандислигининг замонавий

муаммолари ва истиқболлари 1, 63-65 2022

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:9yKSN-GCB0IC

17. Умные весы для детей МХ Зиёмухаммедова, СЙ Махмудов БНТУ 2024

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:ULOm3_A8WrAC

18. Irrigation Of Gardens From Modern Innovative Technologies Which Are Very

Low Waste In Dry Land With Digital Automatic Methods MSY Shakarov F .Q.,

Haqqulov M.K. Texas Journal of Multidisciplinary Studies, 118-119 2022

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:d1gkVwhDpl0C

19. ON HOW TO CALCULATE THE BAND GAP OF SULFUR AND ZINC-

DOPED SILICON NF Zikrillayev, B Isakov, M Khaqqulov, S Mahmudov Austrian

Journal of Technical and Natural Sciences, 31-35 1 2022

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:qjMakFHDy7sC

20. PROKAT ISHLAB CHIQARISH JARAYONIDA QIRQISH

PICHOQLARINING ISHLASH XUSUSIYATLARINI OPTIMALLASHTIRISH

OB Xojiyev International Online Multidisciplinary Conference, 537-540 2026

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:kNdYIx-mwKoC

21. Texnologiya fanini o’qitishning o’ziga xos xususiyatlari haqida O Karimov, S

Maxmudov Физико-технологического образование 2022

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:zYLM7Y9cAGgC

22. Zn VA S KIRISHMA ATOMLARI BILAN LEGIRLANGAN Si

KRISTALLINING OPTIK XUSUSIYATLARI NF Zikrillayev, MK Haqqulov, FQ

Shakarov, SY Mahmudov НАНОЭЛЕКТРОНИКИ», 205

UAAAAJ&sortby=title&citation_for_view=ogjFB3UAAAAJ:UeHWp8X0CEIC