BOSHLANG’ICH SINF DARSLARIDA INTERFAOL METODLARDAN SAMARALI FOYDALANISH

SAMARALI FOYDALANISH

To‘raqulov Akbar Rustam o‘g‘li

DTPI Pedagogika fakulteti Boshlang’ich ta’lim metodikasi kafedrasi

o‘qituvchisi

Bobonazarova Durdona Shuhratovna

DTPI Pedagogika fakulteti Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi II bosqich talabasi

bobonazarovadurdona@gmail.com

Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlanģich sinf darslarida interfaol metodlarning ta'limdagi o‘rni,ularning turlari yoritib beriladi.

Kalit so‘zlar: ta'lim, tarbiya,interfaol metodlar, "Ajurli arra" strategiyasi,"Debat" metodi.

Annotation: In this article, the advantages and types of interactive methods in education in elementary school classes are explained.

Key words: education, training, interactive methods, "Jigsaw" strategy.

Аннотация: В данной статье объясняются преимущества и виды интерактивных методов в обучении на уроках начальной школы.

Ключевые слова: образование, обучение, интерактивные методы, стратегия «Пила».

Hozirgi kunda ta'lim jarayonlarida o‘qitishning zamonaviy metodlaridan unumli foydalanilmoqda.Hozir o‘qitish jarayonida interfaol metodlardan foydalanish yuqori samara bermoqda.Ushbu metodlarni qo‘llashda o‘qituvchi har bir darsning ta'limiy,tarbiyaviy,uslubiy jihatidan kelib chiqib tanlashi maqsadga muvofiq bo‘ladi.Bu metodlarni qo‘llash o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishlarini orttiradigan, ularning bilimini kengaytiradigan, mantiqiy fikirlashini o‘stiradigan ma' naviy yetuk shaxsni tarbiyalashga yordam beradi.Buni o'rgatish uchun o'qituvchi, avvalo, o'zi bilimli va dono bo'lishi, o'rgatayotgan narsasini puxta o'rganishi kerak. Yosh avlod bizning, ona Vatanimizning kelajagidir. Ona Vatanimizning kelajagi, yuksalishi yosh avlodning qo'lidadir. Har tomonlama barkamol, bilimdon, komil, yetuk shaxsni tarbiyalash bizning, barchamizning vazifamizdir.

"Interfaol"so‘zi ingliz tilida "interact" so‘zidan olingan bo‘lib, "inter"- o'zaro ikki taraflama, "act"-harakat qilmoq degan ma'nolarni anglatadi.Interfaol metodlar o'quvchilarning olgan bilimlarini mustahkamlashga,mustaqil fikirlashga, dunyoqarashini kengaytirishga ko‘maklashadi.

Hozirgi kunda eng ko'p qo'llaniladigan interfaol metodlar quyidagilar hisoblanadi: "Ajil"(amaliy,jamoaviy,ijodiy loyihalar)strategiyasi, "Baliq skeleti" grafik organayzeri, "Bahs-munozara"strategiyasi,"Bumerang" strategiyasi, "Venn diagrammasi" grafik organayzeri,"Ajurli arra "strategiyasi, "Yagona davra" strategiyasi, "Debat"metodi va boshqalar.

"Ajurli arra" (fransuzcha "ajour"-bir yoqdan ikkinchi yoqqa o'tgan, tomoni ochiq)strategiyasi o'quvchi (talaba)larga yaxlit muayyan mavzuni bir nechta necha qisimlarga ajratish orqali mohiyatini yoritish imkoniyatini yaratadi. Ushbu metod qo‘llanilganda o'quvchi (talaba)lar tayyor matnlar bilan ishlaydi.

Dars jarayonida ushbu strategiyadan foydalanish quyidagicha boradi: 1.O'qituvchi o'quvchi (talaba)larni "Ajurli arra "strategiyasi mohiyati bilan tanishtiradi; 2.Talabalarni guruhlarga ajratadi; 3.O'zlashtiriladigan materiallar bir nechta qismlarga ajratilgan holda alohida qoģozlarda qayd qilinadi. 4. Matnli materiallar joylashtirilgan paket guruhlarga tarqatiladi; 5. Guruhlar matnli materiallardan foydalanib, topshiriqni bajaradi; 6. Topshiriq bajarilgach, har bir guruhdan matnni yaxshi oʼzlashtirgan oʼquvchi (talaba) ajratib olinib, ulardan ekspert guruhi shakllantiriladi; 7. Ekspert guruhi aʼzolari oʼzlari oʼzlashtirgan material mazmunini boshqalarga yetkazish rejasini tuzadi; 8. Ekspert guruhi aʼzolari oʼzlari oʼzlashtirgan material mazmunini boshqa guruhlarga ham oʻrgatadi.

"Debat” metodi. Bu qarama-qarshi nuqtayi-nazarlarning o’zaro bahsi (to’qnashuvi) bo’lib, u o’quvchilarni tanqidiy fikrlashga, turli masalalarni o’rganish va o’zlari haq ekanligiga boshqalarni ishontirishga o’rgatadi. Debatlar Qadimgi Gretsiyada yaratilganligi haqida nazariy ma‟lumot beriladi. Debatlar bu jamoaning hamkorlikdagi faoliyati bo’lib, bunda jamoaning har bir a‟zosi o’zining burch va majburiyatlariga ega bo’ladi, kim g’alabaga erishganini esa debat yakunida jamoalarning argumentlari, faktlari, favqulodda savollar va ularga berilgan javoblar asosida hakamlar jamoasi yoki o’qituvchi belgilab beradi.O’quvchilar bilan debat o’tkazganda 3 ta tamoyilga amal qilish kerak.Debatlar ko’p narsaga o’rgatadi (Chunki debat o’tkazishdan maqsad faqat g’alaba qozonish emas, balki asosiy maqsad debatlar yordamida yangi bilimlarni egallashdir).Jarayonga faol ishtirok va vijdonlilik majburiyati (Bu tamoyil debatning o’zagi bo’lib, noto’g’ri argument keltirish va savollarga javob berishda mantiqan noto’g’ri yo’ldan ketishning oldini oladi).O’zaro hurmatni saqlash (Debat ishtirokshilarining shaxsiga qasddan teskari aloqaga kirishmaslik shart, o’zga o’quvchi tomonidan aytilgan nazariya yoki fikrga qarshi chiqayotgan bo’lsa, uning obro’sini to’kish maqsadga muvofiq emas. Chunki debat g’oyalar va bu g’oyalarning to’qnashuvidan iborat).Debatda 2 ta jamoa ishtirok etadi. 1-jamoa: Tasdiqlovchi tomon sifatida. 2- jamoa: Qarama-qarshi yoki inkor etuvchi tomon sifatida qatnashadi. Jamoalardan so’zga chiquvchilar spikerlar deyiladi. T1, T2, T3-tasdiqlovchi tomon spikerlari. Q1, Q2, Q3-qarama-qarshi tomon spikerlari. Debatlarda quyidagi mahoratlar zarur bo’ladi: Tanqidiy tafakkur (tanqidiy fikr yuritish), tadqiqiy malakalar,tashkiliy malakalar, tinglash va yozma qayd qilish va taqdim etish kabi ko’nikmalar shakllantiriladi. O’tkaziladigan debatning mavzusi aniq, tasdiqlovchi tugallangan fikr shaklida bo’lishi kerak.

Xulosa qilib aytganda, dars jarayonida turli xil interfaol metodlardan foydalanish dars samaradorligini, oʻquvchilarning bilim salohiyatini, ularning qiziqishlarini, savodxonligini oshirishga, olingan bilimlarni takrorlash hamda mustahkamlashga yordam beradi.Interfaol metodlardan foydalanish o'quvchilarning tanqidiy fikrlarini rivojlantirishga,jamoa bo‘lib ishlashga o'rgatadi.Buning uchun oʻqituvchilar dars jarayonida samarali metodlardan foydalanish kerak.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. O.U.Avlayev, S.N. Jo’rayeva, S.P.Mirzayeva “Ta’lim metodlari” o’quvuslubiy qo’llanma, “Navro’z” nashriyoti, Toshkent – 2017.

2. D.Ro’ziyeva, M.Usmonboyeva, Z.Xoliqova “Interfaol metodlar: mohiyati va qo’llanilishi (metodik qo’llanma)”. Toshkent: Nizomiy nomidagi TDPU nashriyoti,2013.

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 26-martdagi “Ma’naviy-ma’rifiy ishlar tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-5040-son Qarori // “Xalq so‘zi” gazetasi, 2021-yil 27-mart, № 62 (7842).

4. Mustaqillik: izohli ilmiy-ommabop lug’at. Ikkinchi nashri. - Toshkent.: Sharq. 2000. - V. 144.

5. Ma’naviyat: asosiy tushunchalar izohli lug’oyi. – T.: G’. G’ulom. 2009. B.313.

6. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf “Ijtimoiy odoblar”. HILOLNASHR” nashriyoti. 2020 yil. 153-bet.

7. Akbar T. Opportunities to Form Spiritual Competence in Students of the 10-11th Class //Web of Scholars: Multidimensional Research Journal. – 2022. – Т. 1. – №. 8. – С. 160-167.

8. Rustamovich T. A. Islom Ta’limotlarda Shaxs Ma’naviyati Masalalari

//TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2021. – Т. 1.

– №. 5. – С. 186-190.

9. Rustam o‘g A. T. et al. Milliy oʻquv dasturining hayotimizdagi oʻrni //Journal of Universal Science Research. – 2023. – Т. 1. – №. 5. – С. 88-93.

10. TA Rustamovich (2021) Issues of Personal Spirituality in Islamic Teaching International Journal of Trend in Scientific Research and Development

(IJTSRD) 1(6), 886-889

11. Akbar To‘raqulov Rustam o‘g‘li, & Hakimova Nigina Ma`mur qizi. (2023). Milliy oʻquv dasturining hayotimizdagi oʻrni. Journal of Universal Science Research, 1(5), 88–93. Retrieved from

12. Akbar To‘raqulov Rustam o‘g‘li, & Jumanazarova Durdona Abduvohidovna. (2023). Oliy ta’limda korrupsiyaga qarshi kurashish. Journal of Universal Science Research, 1(5), 101–109. Retrieved from

13. Akbar To‘raqulov Rustam o‘g‘li, & Xurramova Aziza Abdurasul qizi.

(2023). XALQARO BAHOLASH DASTURI ASOSIDA O‘QUVCHILARNING

BILIMINI BAHOLASH METODOLIGIYASI. Journal of Universal Science Research, 1(5), 94–100. Retrieved from

14. Akbar To‘raqulov Rustam o‘g‘li, & Abdullayeva Xumora O‘tkirbekovna. (2023). TA’LIM METODLARI VA VOSITALARI. Journal of Universal Science Research, 1(5), 503–508. Retrieved from

15. Akbar To‘raqulov Rustam o‘g‘li, & Choriyeva Diyora Muhiddinovna. (2023). Boshlang‘ich ta’limda tarbiya metodlari. Journal of Universal Science Research, 1(5), 509–512. Retrieved from

16. Saidova Parvina Mirzo qizi, & Murodullayeva Zaytuna Abdulloyevna.

(2023). SHARQ MUTAFAKKIRLARINING MA’NAVIY TARBIYA HAQIDAGI

TA’LIMOTLARI. Journal of Universal Science Research, 1(5), 340–351. Retrieved from http://universalpublishings.com/index.php/jusr/article/view/665

17. Saidova Parvina Mirzo qizi, & Saparova Shalola Sheraliyevna. (2023).

ABDURAUF FITRATNING “OILA” ASARIDAGI MA’NAVIY-AXLOQIY

QARASHLARI. Journal of Universal Science Research, 1(5), 352–362. Retrieved from http://universalpublishings.com/index.php/jusr/article/view/666

18. Saidova Parvina Mirzo qizi, & Pardayeva Sevara Abdunosir qizi. (2023).

1-4-SINF O‘QUVCHILARIDA MA’NAVIY TARBIYA INDIKATORLARINI

SHAKLLANTIRISH MAZMUNI. Journal of Universal Science Research, 1(5), 363– 373. Retrieved from http://universalpublishings.com/index.php/jusr/article/view/667

19. Чарыев, И. Профессор кафедры Педагогики ТерГУ. Одинабобоев Фазлиддин, Магистрант 2-курса ТерГУ. СОВРЕМЕННЫЕ ПРИНЦИПЫ И МЕТОДЫ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ТЕХНОЛОГИЙ. Научно-практический журнал «Энигма» Выпуск № 32 (Апрель 2021)., 93.

20. Norbutaevna, N. D., & Kizi, M. R. S. (2022). PEDAGOGICAL SYSTEM

FOR FORMING SPIRITUAL COMPETENCE OF STUDENTS IN MODERN

CONDITIONS. Web of Scientist: International Scientific Research Journal, 3(3), 754- 760.

21. Donaeva, N. (2022). PEDAGOGICAL SYSTEM OF FORMING

SPIRITUAL MATURITY IN STUDENTS IN INFORMATION

ENVIRONMENT. Emergent: Journal of Educational Discoveries and Lifelong Learning (EJEDL), 3(12), 64-72.

22. Donayeva, N. N., & Normurodova, F. A. (2021). O’QUVCHILARDA

MANAVIY-AXLOQIY SIFATLARNI SHAKLLANTIRISHDA ZAMONAVIY

AXBOROT VOSITALARIDAN FOYDALANISH. Academic research in educational sciences, 2(NUU Conference 1), 214-216.

23. Donayeva, N. N. T. (2020). ZAMONAVIY AXBOROT MUHITIDA

O’QUVCHI YOSHLARNING MA’NAVIY-AXLOQIY QIYOFASINI

YUKSALTIRISH. Студенческий вестник, (22-8), 65-66.

24. Abdurazakov, F. A., & Meliev, S. K. (2022). Interactive Methods Used In The Formation Of Creative Activity (On The Example Of Primary School Students). Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 10(1), 257-262.

25. Abdurazakov, F. A., & ugli Odinaboboev, F. B. (2022). Pedagogical importance of using module educational Technologies in the system of continuous education on the basis of modern approaches. Web of Scientist: International Scientific Research Journal, 3(1), 173-180.

26. Abdunabievich, F. A., Ugli, F. O. B., & Norbutaevna, N. D. (2022).

TYPES OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES THAT CORRESPOND TO THE

SPECIFICS OF MORAL AND AESTHETIC EDUCATION AND TEACHING OF

STUDENTS.

27. Абдуразақов, Ф. (2022, October). ЎҚУВЧИЛАРГА АХЛОҚИЙ-

ЭСТЕТИК ТАРБИЯ БЕРИШДА НОТИҚЛИК МАДАНИЯТИНИ

ШАКЛЛАНТИРИШ МЕХАНИЗМЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ. In E

Conference Zone (pp. 110-115).

28. Абдуразақов, Ф. (2022). ЎҚУВ МАШҒУЛОТЛАРИДА

УҚУВЧИЛАРНИНГ НОТИҚЛИК МАДАНИЯТИНИ

ШАКЛЛАНТИРИШ. Conferencea, 78-84.

29. Чарыев, И., & Абдураззоков, Ф. (2021). СОВРЕМЕННЫЕ

ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ОБРАЗОВАНИИ В

УЗБЕКИСТАНЕ. Энигма, (32), 86-93.

30. Abdurazakov, F. (2022). SPEAKING SKILLS FORMATION

MECHANISMS. Web of Scientist: International Scientific Research Journal, 3(11), 91-100.

31. Xudayqulov, X., & Abdurazaqov, F. (2022). ЁШЛАР ОРАСИДА НУТҚ

МАДАНИЯТИ РИВОЖЛАНТИРИШ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ. Science and

innovation, 1(B7), 815-821.

32. Абдуразақов, Ф. А. (2023). ОҒЗАКИ ВА ЁЗМА НУТҚҚА ҚЎЙИЛАДИГАН ТАЛАБЛАР. Journal of Universal Science Research, 1(1), 36-42.

33. Чарыев, И. Профессор кафедры Педагогики ТерГУ. Абдураззоков Фазлиддин, Магистрант 2-курса ТерГУ. СОВРЕМЕННЫЕ

ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ОБРАЗОВАНИИ В

УЗБЕКИСТАНЕ. Научно-практический журнал «Энигма» Выпуск № 32 (Апрель 2021)., 86.

34. Абдуразаков, Ф. (2022). У^ УВ МАШЕУЛОТЛАРИДА У^

УВЧИЛАРНИНГ НОТЩЛИК МАДАНИЯТИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ.

35. Аbdurаzаqоv Fаzliddin Аbdunаbiyеvich. (2023). ОLIY TА’LIM

MUАSSАSАSI TАLАBАLАRIGА TАRBIYА BЕRISHDА PЕDАGОG

NUTQI. Journal of Universal Science Research, 1(4), 16–23. Retrieved from

36. Baxriddin o‘g‘li, F. O., Abdunabiyevich, F. A., & Norbo‘Tayevna, N. D.

(2022). IMPROVING VOCATIONAL EDUCATION IN PRIMARY SCHOOL

STUDENTS BY DEVELOPING PRIMARY MECHANISMS OF NATIONAL

CRAFTS. Web of Scientist: International Scientific Research Journal, 3(02), 577-580.

37. Абдуразаков, Ф. (2022). O ‘quvchilarga axloqiy-estetik tarbiya berishda notiqlik madaniyatini shakllantirish mexanizmlarini takomillashtirish. Современные тенденции инновационного развития науки и образования в глобальном мире, 1(3), 16-22.

38. ABDUNAYEVICH, F. тикланишдан-миллий юксалиш” деган дастурий ғоя ёшларни Она юртга са-доқат руҳида тарбиялаш, уларда ташаббускорлик, фидойилик, ахлоқий фази-латларни шакллантириш-ўта шарафли вазифа эканлигини таъкидлаган1.

39. Аbdunаbiyеvich, А. F. (2023). ОLIY TА’LIM MUАSSАSАSI

TАLАBАLАRIGА TАRBIYА BЕRISHDА PЕDАGОG NUTQI. Journal of Universal

Science Research, 1(4), 16-23.

40. Eshqorayev, S. S., Ro’zimurodov, B. I., & Choriyeva, M. S. (2022).

YOSHLARNI ILM-FAN VA INNOVATSIYALARGA QIZIQTIRISHNING

NOAN’ANAVIY USULI. Eurasian Journal of Academic Research, 2(6), 308-310.

41. Choriyeva, M. S. qizi, & Eshqorayev, S. S. o’g’li. (2022).

MILLATLARARO TOTUVLIK VA DINIY BAG`RIKENGLIK O’ZBEK

XALQINING YUKSAK QADRIYATIDIR. INTERNATIONAL СONFERENCE ON

LEARNING AND TEACHING, 1(3), 46–51. Retrieved from

42. Xushboqov, Q. (2022). BIR YOZUVDAN IKKINCHI YOZUVGA O

‘TISHDAN TARXIY SABOQ. Eurasian Journal of Academic Research, 2(5), 306- 310.

43. Qobilbek Shokirovich Xushboqov (2022). O‘ZBEK KIRILL VA LOTIN ALIFBOSI BORASIDAGI TURLI QARASHLAR. Central Asian Academic Journal of Scientific Research, 2 (5), 385-391.

44. Djoraevich, E. B., Shokirovich, K. K., Shodievna, K. K., & Gayratovna, Y. G. A Commentary on a Poem. International Journal on Integrated Education, 4(3), 122-125.