АЗИМОВ САМАД СОЛИЖАНОВИЧ
ДОЦЕНТ. НАМАНГАН МУҲАНДИСЛИК ТЕХНОЛОГИЯ ИНСТИТУТИ
ТЕЛ
(99899)722 9193, e-mail: азимов5008@mail.ru
ТУРСУНОВ ИБРОХИМЖОБ ТУРҒУНОВИЧ
ДОЦЕНТ. НАМАНГАН МУҲАНДИСЛИК ТЕХНОЛОГИЯ ИНСТИТУТИ
ТЕЛ
(99894)653-9186, e-mail: tursunov_966@mail.ru
МАМАДАЛИЕВ МИРЗОҲИД БОҚИЖОН ЎҒЛИ
МАГИСТР НАМАНГАН МУҲАНДИСЛИК ТЕХНОЛОГИЯ ИНСТИТУТИ
ТЕЛ
(99894)308-7787, e-mail: mirzo_966@mail.ru
Аннотация
Илмий мақолада республикамиз тўқимачилик саноатининг асосий хом ашёси сифатида ишлатилишини ҳисобга олиб, шу йўналишда мавжуд техника ва технологияларни такомиллаштириш долзарб масалалардан ҳисобланиши тадқиқотлар таҳлиллари асосида аниқланди. Республикамиз ҳамда хорижий олимлар томонидан олиб борилган илмий изланишлар натижалари асосий яратилган жинланган чигитларни саралаш ва тозалаш қурилмалари афзаллик ва камчилик жиҳатлари таҳлил қилиниб, мазкур тадқиқотнинг мақсад ва вазифлари белгилаб олинди.
Калит сўзлар: пахта, чигит, калта тола
Аннотация
В научной статье было замечено, что в хлопкоочистительных установках при отделении волокна от семян волокна остаются на внешней поверхности отделенных семян, которые отделяются от хлопкоочистительной машины. В проведенных экспериментах подробно изучались рабочие процессы семя сортировочного оборудования, а также колебания нового устройства и случаи изменения во времени. В результате проведенных экспериментов установлено, что устройство для сортировки семян может быть использовано в технологическом процессе и будет работать на необходимом уровне производительности.
Ключевые слова: хлопок, семена, короткое волокно
Annotation
In the scientific article, it was observed that in the ginning plants, when the fiber is separated from the seeds, the fibers remain on the outer surface of the separated seeds, which are separated from the gin machine. In the experiments carried out, the operating processes of the seed sorting equipment were studied in detail, as well as the oscillations of the new device and the cases of change over time. As a result of the experiments, it was determined that the seed sorting device can be used in the technological process and will work at the required level of productivity.
Keywords: cotton, seeds, short fiber.
Назарий тадқиқотлардан кўринадики, камера ичидаги чигит ҳаракати тезлиги таъсир кўрсатар экан. Ҳаракат тезлигини ўзгартириб чигитнинг сепарацион камерада ҳаракатини бир маромда бўлишини ва шу билан бирга саралаш самарасини таъминлаш мумкин. Чигитларнинг ишчи камерада ҳаракати пайтида унинг бир маромда ҳаракатланишига, иш унумдорлигига ҳамда саралаш жараёнига салбий таъсир этувчи омиллар мавжуд. Cаралаш самарадорлигини ошириш, чигит таркибидаги майда ифлосликлардан максимал даражада тозалаш, чигитларнинг механик шикастланишини ва тўрли юзада чигитларнинг тиқилиб қолишини камайтириш орқали чигитларни самарали саралаш
Бунинг натижасида қуйидаги масалалар ўз аксини топади:
- пахта чигитидан толаси бор чигитларни ташишда уни чиқиндилардан тозаловчи, юқори самарали, энерго- ва ресурстежамкор шнекли конвейер конструкцияси ишлаб чиқилди. -пахта чигитидан толаси бор чигитларни ажратиш шнекли конвейерларда ташиш жараёнининг назарий ва тажрибавий тадқиқотлари асосида тиқилишларни ҳосил бўлишига таъсир этувчи омиллар боғланишлари аниқланди.
Чигит саралагич қозиқли шнекининг кўрсаткичларини, қозиқнинг зарб кучи ва ҳаракатлантирувчи кучига таъсирини аниқлаш учун, пахта чигитини ишчи камерадаги ҳаракатини кўриб чиқамиз.
а) б)
1-расм. Шнекли конвейер қобиғидаги чигитни ўқ бўйлаб ҳаракатланиш схемаси
а) тезликлар учбурчаги; б) энг қуйи А ҳолатдан А1 ҳолатга силжиган материал нуқтани мувозанат схемаси
Пахта чигитини чигит саралагич ишчи органининг, ишчи камераси кўндаланг кесимининг таъсиридаги боғланишни иккита зонага бўлиш мумкин.
а) - пахта чигитини узатиш ва ташлаш зонаси. Бу зонада тегувчи юза бўлмайди.
б) - ишчи зонада қозиқли шнек остида тегувчи юза жойлашган бўлади.
Пахта чигити ҳаракатланганда, ҳар бир зонадаги жараёнларни кўриб чиқамиз.
Шнекли конвейер қобиғидаги чигитни ўқли ҳаракатланиши тезлиги V1 қуйидаги формула орқали аниқланади (1, а-расм):секм
CdD
Q
V /,
)(900 0
−
=
(1)
бу ерда Q - конвейер иш унумдорлиги, т/с; D - конвейерни ташқи диаметри, м; d - конвейер ички қирраси диаметри, м; - парраклараро жойни тўлдириш коэффициенти;0
- ташилаётган юкни ҳажмий оғирлиги, т/м3; С0=0,9 1-юкни тўкилиш коэффиценти.
Парраклараро жойни тўлдириш коэффициенти конвейерни юкланиш қобилияти коэффициентидан ортиқ бўлиши керак эмас:21
=
(2)
бу ерда:−1
юкланиш қобилиятини конвейер айланишлари сонига боғлиқлиги коэффициенти;2
-юкланиш қобилиятини шнекнинг қиялик бурчагига боғлиқлиги коэффиценти, горизонтал конвейер учун12 =
.
Чигит шнекли конвейер қобиғида Va тезликда винтсимон ҳаракатланиши сабабли қобиққа тегувчи чигитлар ҳаракатланувчи шнекли чизиқларни кўтарилиш бурчагини аниқлаш мақсадга мувофиқ. Чигит тезлиги ўқли тезлик V1 ва айланма тезлик Va ни геометрик йиғиндисидир.
Фараз қилинадики, чигит қатламини ҳаракати бир текис бўлади ва материал нуқта ҳаракати қонуниятларига бўйсунади.
Бунга йўл қўйиш мумкин, агарда чигитни ички ишқаланиши ташқи ишқаланишдан катта бўлса; бир вақтда материал нуқтани мувозанати кўриб чиқилади ва қобиққа тегувчи материал нуқта ҳаракатланувчи шнекли чизиқни кўтарилиш бурчагини аниқлаш учун тенглама ишлаб чиқилади.
Майдончада А материал нуқтани ажратамиз (2, б-расм) ва у шнекли конвейерни айланишида А1 ҳолатга силжийди. А ҳолатда бу заррачани мувозанат тенгламаси қуйидагича бўлади:
Fk cos(θ + α) = mgsinβsinα − mgcosβsinφ′cosα + Fл;
P = Fk sin(θ + α) + mgsinβcosα + mgcosβsinφ′sinα; (3)
Fл = Ptgρ1;
бу ерда - материал нуқта ҳаракатланувчи шнекли чизиқни кўтарилиш бурчаги; - шнекли чизиқни ташқи қирра бўйича кўтарилиш бурчаги;mg - юк заррачасини оғирлик кучи;g -эркин тушиш тезланиши; - шнекли конвейернинг горизонтал ўқга нисбатан қиялик бурчаги;'
- юк заррачасини винт айланиши томонига буралиш бурчаги;лF -пахта чигитини винт юзасига ишқаланиш кучи; Р - винт юзаси реакцияси;11
tgf = - юк заррачасини шнекли конвейер юзасига ишқаланиш коэффициенти; - юк заррачасини конвейер юзасига ишқаланиш бурчаги. Шнекли конвейер горизонтал ҳолатда бўлгани учун β=0 бўлади. Шу сабабли (3) данлF -пахта чигитини винт юзасига ишқаланиш кучи, Р - пахта чигити таъсирида винт юзасида ҳосил бўлувчи реакция кучи ва Fk - пахта чигити ва винт конвейерининг қобиғини ички юзасида ҳосил бўлувчи ишқаланиш кучи тенгламалари куйидагича ёзилади:
Fk = mg(f1(sinφ′sinα+1)−sinφ′cosα)
cos(θ+α)−f1sin (t+∝) (4)
P = mg(f1(sinφ′sinα+1)−sinφ′cosα)sin (t+∝)
cos(θ+α)−f1sin (t+∝) + mg(1 + sinφ′sinα); (5)
Fл = f1(mg(f1(sinφ′sinα+1)−sinφ′cosα)sin (t+∝)
cos(θ+α)−f1sin (t+∝) + mg(1 + sinφ′sinα)); (6)
Бунда чигитли массани конвейер ўқи атрофида ҳаракат тезлигини қуйидаги тенгликдан аниқлаймиз:
Fk = f2(Pc + mgcosφ′) (7)
Бу ерда Pc -чигитни марказдан кочма кучи: Pc = 2mv1
D
(4), (7) тенгликдан v1 - чигитли массани конвейер ўқи атрофида ҳаракат тезлигини аниқлаймиз.
v1 = tanθ√Dg
2 (sinφ′ cos(α+ρ)+cosφ′
f2 cos(α+ρ+θ) ) (8)
2-расм. Шнекли
конвейердаги чигитлар массаси
ҳаракатланганда, Fk - пахта
чигити ва шнекли конвейернинг
қобиғини ички юзасида ҳосил
бўлувчи ишқаланиш кучи винт
чизиғининг θ - кўтарилиш
бурчагига боғлиқ холда ўзгариши
f=0,03, 1-m=0,005, 2-m= 0,01, 3-
m=0,015
3-расм. Шнекли конвейердаги
чигитлар массаси ҳаракатланганда,
P - шнек юзасини кўрсатган
реакциясининг кучини винт
чизиғини
θ - кўтарилиш бурчагигига
боғлиқ холда ўзгариши
қонуниятлари: f=0,025, 1-m=0,005,
2-m= 0,01, 3-m=0,015
4 Жинланган чигит массасининг
ошиб бориши билан, 𝐹𝑘, 𝑃 вал
F
шнекли конвейер ички юзаси билан
ҳосил қилувчи ишқаланиш кучи,
босим реакция кучи ва шнек юзасига
ишқаланиш кучини бурчакка
боғлиқ қийматини камайиб боришини
кузатишимиз мумкин. Бу ўз навбатида
конвейер ичидаги чигитлар массасини
зичлашув коэффициентини
камайишига олиб келади. -расм.
Шнекли конвейердаги чигитлар
массаси ҳаракатланганда,л
F -
пахта чигити шнек юзасига
ишқаланиш кучининг шнек
чизиғини
θ - кўтарилиш бурчагигига
боғлиқ холда ўзгариши
f=0.025, 1-m=0,005, 2-m= 0,01,
3-m=0,015
Шнекли конвейердаги чигитлар массаси ҳаракатланганда Fk - пахта чигити ва шнекли конвейернинг қобиғини ички юзасида ҳосил бўлувчи ишқаланиш кучини, P - шнек юзасини кўрсатган реакциясини кучини,л
F -пахта чигитини шнек юзасига ишқаланиш кучини, винт чизиғини θ - кўтарилиш бурчагигига боғлиқ холда ўзгариши қонуниятларини f=0.03, m=0,005, m=0,01, m=0,015 кг қийматлардаги графиклари 3, 4 ва 5 -расмларда келтирилган.
Пахтали чигит массасини ошиб бориши билан Fk, P вал
F кучларни, материал нуқта ҳаракатланувчи шнекли чизиқни кўтарилиш бурчаги боғлик қийматини ошиб бориши билан, камайишини кузатишимиз мумкин. Бу ўз навбатида конвейер ичида, чигитлар массасини зичлашув коэффициентини камайишига олиб келади. Натижада пахта чигитларини конвейер ичида тиқилишларни камайтиради.
Хулоса
Жинланган чигит массасининг ошиб бориши билан, 𝐹𝑘, 𝑃 вал
F шнекли конвейер ички юзаси билан ҳосил қилувчи ишқаланиш кучи, босим реакция кучи ва шнек юзасига ишқаланиш кучини бурчакка боғлиқ қийматини камайиб боришини кузатишимиз мумкин. Бу ўз навбатида конвейер ичидаги чигитлар массасини зичлашув коэффициентини камайишига олиб келади.
Фойдаланилган адабиётлар:
1.Р.М.Мурадов., С.Т.Режаббоев., С.Хонтўраев., М.Бабева Чигитни саралашда чиқиндиларни тешиклардан чиқишини амалий тақиқ этувчи дастури таминот ЭХМ дастури бўйича DGU 2021 0836 рақамли
2.Ўзбекистон Республикаси Интелектуал мулк агентлигига фойдали моделга патент топширилган. FAP 20210023
3.М.А.Тожибоев., М.Инамова., С.Т.Режаббоев Пахтани чигит сифат кўрсаткичларининг лаборотория шароитида таҳлили Наманган муҳандислик технология институти Академик инновация фонди «Пахта, тўқимачилик ва энгил саноати маҳсулотлари сифатини таминлашнинг замонавий консепцияси» Халқаро илмий-амалий конференсия, 2020. №1.Б. 197-199. nammti_ilmiy@bk.ru
4. Umarov A.A., K. Ortikova, A.U. Sarimsakov, D. Kurbanov. Analysis of the control of manual and automatic regulation of the saw gin feed rollers. Scientific journal "Universum: technical sciences". Part 2. Moscow, 2020. - 9 (78). 22-26.
5.Sarimsakov A., Muradov R., Umarov A., Kurbanov D. Movement Differential Equation of Seed Roller which Has Been Installed Stake Accelerator on the Roll Box of Gin Machine. Scientific Research Publishing, Engineering, 2018, 10, 521-529.
6.A.U. Sarimsakov, D. M. Kurbonov, Sh., H. Halikov. The study of the crucible rotation of raw materials with a practical way. Scientific and practical journal "Economy and Society" No. 12 (67) -2019 (December) 19_g___dekabr_/.
7.Umarov, A., Kurbanov, D., Kenjayeva, M. and Mardonov, B. (2021) Modeling the Process of Transportation of Seed Cotton through the Parameters of the Food Zone. Engineering, 13, 493-501. https://doi.org/10.4236/eng.2021.139035
8. Sulaymonov Abror, Inamove Maftuna, Yuldashev Khasanboy,
THEORETICAL STUDIES OF THE NATURE OF THE INTERACTION OF
COTTON SEEDS IN THE GAP BETWEEN THE AGITATOR BLADE AND THE
SAW CYLINDER, EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH. Volume
2 Issue 11, October 2022 ISSN 2181-2020 Online: 18TH October 2022. Pages: 666- 672. https://doi.org/10.5281/zenodo.7218857
9. Jurayev Yuldashhon Yunusxon ugli, Yuldashev Khasanboy Sulayman ugli, Tuhktaev Sherzod Solijanovich, INVESTIGATION OF FIBER LOSS IN
IMPURITIES FROM THE SS-15A SEPARATOR. EURASIAN JOURNAL OF
ACADEMIC RESEARCH. Volume 2 Issue 11, October 2022 ISSN 2181- 2020.Pages:425-431. https://doi.org/10.5281/zenodo.7193675
10.Yo’ldashev Xasanboy Sulaymon o’g’li, Qurbanov Dilmurod Maripjanovich, Maxmudova Gulshanoy Odiljon Qizi, INVESTIGATION OF FOREIGN LINT CLEANING SYSTEM TECHNOLOGIES. PEDAGOGLAR legal, medical, social, scientific journal, Pages:151-161. https://doi. org/10.5281/zenodo.5813657
11.Yo’ldashev Hasanboy Sulaymon o’gli , Xoshimov O ’tkirbek Xakimjon o’g’li, O ’rinboyev Bekzod Baxtiyor o’g’li, STUDY OF CLEANING PROCESSING
OF SEED COTTON IJODKOR O‘QITUVCHI ILMIY-USLUBIY JURNAL 5
NOYABR / 2021 YIL / 12 – SON.Pages:209-213.
본문은 PDF에서 자동으로 추출되었으며 부정확할 수 있습니다.