Kirish: bugungi kunda dunyo miqyosida tan olingan ilmiy maktablar va nufuzli oliy oโquv yurtlari tomonidan metakognitiv strategiyalarni taโlim jarayoniga joriy etish boโyicha izchil tadqiqotlar olib borilmoqda. Cambridge, Harvard, Stenford, Utrecht va Melbourne universitetlari, shuningdek, Finlyandiya, Angliya va Singapur kabi ilgโor taโlim tizimlariga ega mamlakatlarda oโquvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantirishga qaratilgan zamonaviy yondashuvlar keng qoโllanmoqda. Fizika fanida bu yondashuvlar โ ovoz chiqarib fikrlash, oโz-oโziga savol berish, oโrganish kundaliklari, dars boโyicha refleksiya va tengdoshlar bilan muloqot orqali amalga oshiriladi. Ular oโquvchilarda oโz bilimini anglash, tahlil qilish va oโrganish strategiyalarini mustaqil tanlash koโnikmalarini shakllantirishda muhim omil hisoblanadi. Maqsad: ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi - umumiy taโlim maktablarida fizika darslarini oโqitish faoliyatida oโquvchilarning metakognitiv faoliyatlarini rivojlantirish orqali ularning tushunish darajasini oshirish va oโz-oโzini nazorat qilish koโnikmalarini yaxshilashdan iborat. Materiallar va metodlar: flavell metakognitiv faoliyatlarni ikki asosiy qismga ajratadi: metakognitiv bilim va metakognitiv nazorat strategiyalari. Ushbu ikki komponent oโquvchilarning oโrganish faoliyatlarini tushunish va samarali boshqarish qobiliyatlarini shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Brown oโquv materialini tushunish va eslab qolishda metakognitiv strategiyalarning muhimligini taโkidlaydi, masalan, oโz-oโzini soโroqlash, xulosa chiqarish va bilimlarni oโzaro bogโlash. Lev Vygotskiyning taโlim nazariyalari orasida, uning "Yaqin Rivojlanish Zonasi" tushunchasi metakognitsiya bilan chambarchas bogโliq. Uning fikricha, oโquvchilar oโzlarining mustaqil hal qila olmaydigan muammolarni, lekin boshqalar yordamida hal qila olishgan darajadagi vazifalarni bajarish orqali eng yaxshi oโrganadilar. Bu faoliyat oโquvchilarning metakognitiv koโnikmalarini rivojlantirish uchun imkoniyat yaratadi, chunki ular oโz bilimlarini qanday qoโllash va strategiyalarini qanday tanlash kerakligini oโrganadilar. Georgia Stephanou va MariaHelena Mpiontini ularning metakognitiv oโz-oโzini baholash modelini taklif qilishgan. Ular oโz modellarida metakognitsiyani uch asosiy qismga ajratadilar: oโz-oโzini rejalashtirish, monitoring qilish va baholash. Ushbu model oโquvchilarning oโz oโrganish faoliyatlarini qanday qabul qilishini va qanday samarali boshqarishini tushunishda muhimdir. Ushbu nazariyalar metakognitsiyaning tushunchasi va uning taโlimdagi rolini chuqurroq tushunish uchun qimmatli manba hisoblanadi. Metakognitsiya shaxsning oโz bilimini, oโrganish strategiyalarini va oโrganish faoliyatini qanday qabul qilishi, tahlil qilishi va nazorat qilishini oโz ichiga oladi. Muhokama va natijalar: ushbu maqolada fizika fanini oโqitishda oโquvchilarning metakognitiv faoliyatlarini rivojlantiruvchi zamonaviy yondashuvlar va metodlar tahlil qilinadi. Anโanaviy darslardan boshlab interaktiv, muammoli oโqitish va laboratoriya tajribalari kabi turli metodlar koโrib chiqiladi. Metakognitiv bilim va strategiyalar ham ta'lim jarayonida qanday qoโllanilishi mumkinligi haqida muhokama qilinadi. Tanlab olingan oโquv auditoriyalarida olib borilgan tajriba-sinov ishlari natijalariga asosan kelib chiqqan xulosalar tahlili koโrib chiqilgan. Bu usullar orqali oโquvchilar nafaqat nazariy bilimlarini mustahkamlaydilar, balki amaliyotda qoโllash qobiliyatlarini ham rivojlantiradilar, bu esa ularning taโlim jarayonida muvaffaqiyatli boโlishlariga yordam beradi. Fizika oโqitishda bu yondashuv oโquvchilarga murakkab tushunchalarni oโzlashtirishda yordam beradi va ularning metakognitiv koโnikmalarini rivojlantirish imkonini beradi, chunki oโquvchilar oโz bilimlarini qanday qoโllayotganliklari haqida oโylashadi va oโzaro bogโliqliklarni tushunishadi. Misol uchun, oโquvchilar elektromagnit induksiya mavzusini oโrganayotganda, yangi bilimlarni oโzlarining ilgari oโrgangan bilimlari bilan birlashtiradilar va bu faoliyatda oโz bilimlarini tahlil qilishadi. Bu ularning elektromagnit induksiyani yanada chuqurroq tushunishlariga yordam beradi. Xulosa: metakognitsiya taโlim sohasida muhim ahamiyatga ega boโlib, u oโquvchilarning oโz bilimlarini anglash va boshqarish qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Metakognitiv koโnikmalar orqali oโquvchilar oโz oโrganish faoliyatlarini mustaqil ravishda boshqarish, oโrganish strategiyalarini tanlash va qoโllashda samarali boโlishadi. Bu koโnikmalar oโquvchilarning taโlim jarayonida mustaqil va ijodiy boโlishlarini taโminlaydi, bu esa ularning umumiy taโlim sifatini oshiradi. Fizika fanini oโqitishda metakognitiv yondashuvlar juda muhimdir. Metakognitiv koโnikmalar oโquvchilarga nazariy bilimlarni amaliyotda qoโllash va murakkab tushunchalarni tushunishda yordam beradi. Bu yondashuvlar oโquvchilarning tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantiradi, ular murakkab masalalarni mustaqil hal qilishda va yangi bilimlarni oโzlashtirishda faol boโlishadi. Metakognitiv strategiyalar orqali oโquvchilar oโz oโrganish faoliyatlarini samarali boshqarishni oโrganadilar, bu esa ularning fizikaga boโlgan qiziqishlarini oshiradi.
Introduction: today, globally recognized scientific schools and prestigious universities are conducting consistent research on the implementation of metacognitive strategies in the educational process. Modern approaches aimed at developing students' independent thinking are widely used at the universities of Cambridge, Harvard, Stanford, Utrecht, and Melbourne, as well as in countries with advanced educational systems such as Finland, England, and Singapore. In physics, these approaches are implemented through thinking aloud, asking questions to yourself, keeping study diaries, reflecting on the lesson, and interacting with peers. They are an important factor in forming students' skills in understanding, analyzing, and independently choosing learning strategies. Objective: the main objective of this study is to increase students' understanding and improve self-control skills by developing their metacognitive activities in teaching physics in general education schools. Materials and methods: flavell divides metacognitive activities into two main parts: metacognitive knowledge and metacognitive control strategies. These two components are crucial in developing students' ability to understand and effectively manage their learning activities. Brown emphasizes the importance of metacognitive strategies in understanding and remembering educational material, such as self-questioning, inference, and the correlation of knowledge. Among the educational theories of Lev Vygotsky, his concept of the "Near Zone of Development" is closely related to metacognition. He believes that students learn best by solving problems that they cannot solve on their own, but which they can solve with the help of others. This activity provides an opportunity to develop students' metacognitive skills as they learn how to apply their knowledge and how to choose their strategies. Georgia Stephanou and Maria-Helena Neriontini proposed their metacognitive self-esteem model. In their models, they divide metacognition into three main parts: self-planning, monitoring, and evaluation. This model is important for understanding how learners perceive and effectively manage their learning activities. These theories are a valuable resource for a deeper understanding of the concept of metacognition and its role in education. Metacognition encompasses how an individual perceives, analyzes, and controls their knowledge, learning strategies, and learning activities. Discussion and results: this article analyzes modern approaches and methods that develop students' metacognitive activities in teaching physics. Starting from traditional lessons, various methods are considered, such as interactive, problem-based learning, and laboratory experiments. It also discusses how metacognitive knowledge and strategies can be applied in the educational process. An analysis of the conclusions based on the results of the experimental work conducted in the selected classrooms was considered. Through these methods, students not only reinforce their theoretical knowledge but also develop practical application skills, which helps them be successful in the educational process. This approach to teaching physics helps students master complex concepts and allows them to develop their metacognitive skills, as students reflect on how they apply their knowledge and understand the interconnections. For example, when students study the topic of electromagnetic induction, they combine new knowledge with their previously acquired knowledge and analyze their own knowledge in this activity. This helps them gain a deeper understanding of electromagnetic induction. Conclusion: metacognition is of great importance in the field of education, as it helps students develop their abilities to comprehend and manage their own knowledge. Through metacognitive skills, students become effective in independently managing their learning activities, selecting, and applying learning strategies. These skills ensure that students are independent and creative in the educational process, which enhances the overall quality of their education. Metacognitive approaches are crucial in teaching physics. Metacognitive skills help students apply theoretical knowledge in practice and understand complex concepts. These approaches develop students' critical thinking skills, making them more active in independently solving complex problems and acquiring new knowledge. Through metacognitive strategies, students learn to effectively manage their learning activities, which increases their interest in physics.