LAVANDA GULINING MORFOLOGIYASI

LAVANDA GULINING MORFOLOGIYASI.

Nortojiyeva Zuhra Muxiddinovna

nortojiyevazuxra@gmai.com

Termiz agrotexnologiyalar va innovatsion rivojlanish instituti talabasi.

Annotasiya: Ushbu maqoladir lavanda gulining morfologiyasi, fiziologiyasi, yetishtirish texnologiyalari,vegetatsiya davri hamda uning dorivorlig xususiyatlari toʻgʻrisida maʼlumotlar bilan tanishib chiqiladi.

Kalit soʻzlar: Lavanda, efir moyi,ildiz tizimi,parfyumeriya, oziqovqat,namlik,labguldoshlilarbuta,toʻpgul,chalabuta ,turkum,shifobaxsh,angustifolia,urugʻi ekish,harorat,lavanda choyi.

Аннотация: В данной статье представлена информация о морфологии, физиологии, технологии выращивания цветка лаванды, периоде вегетации и ее лечебных свойствах.

Ключевые слова: Лаванда, эфирное масло, корневая система, парфюмерия, питание, влага, цветущий кустарник, соцветие, халабута, вид, лекарственный, узколистный, посев, температура, лавандовый чай.

Abstract: This article introduces information about lavender flower morphology, physiology, cultivation technologies, vegetation period and its medicinal properties.

Key words: Lavender, essential oil, root system, perfumery, food, moisture, flowering shrub, inflorescence, chalabuta, species, medicinal, angustifolia, seeding, temperature, lavender tea.

Lavanda (lotincha:Lavandula)-labguldoshlilar oilasiga mansub buta yoki doimiy yashil butalar turkumiga kiruvchi efir moyli oʻsimlik . Oʻrta dengiz sohillarida 25 dan ortiq turi uchraydi. Asosan Fransiya,Italiya, Ispaniya, Vengrya, Moldava, Qrimda va Rossiyaning Krasnodar oʻlkasida ensiz bargli lavanda (Lavanda angustifolia)turi yetishtiriladi.Lavandaning yangi toʻpgulida 1.2-2.3% efir moyi mavjud.Parfumerya, oziq-ovqat, sanoati tibbiyotda ishlatiladi Lavanda yorugʻsevar qurgʻoqchilikka chidamli oʻsimlik boʻlib 30 ⁰C sovuqga xam chiday oladi.

Asosan qalamchasidan koʻpaytiriladi. Ildizi 40-50ta uzun ipsimon ildizchalardan iborat.Tuproqga 2 m chuqur kirib boradi.Sershox , bir tupida 400-800ta poya xosil qiladi.Mevasi qoʻshaloq,4ta yongʻoqchadan iborat rangi sariq-jigar rang.Ekilgan koʻchatlardan 20-25 yilgacha hosil olinadi.Har 6 yilda lavandalar yetishtiriladi.

Lavanda yetishtirish bir necha usul bilan amalga oshiriladi:urugʻlar,butani boʻlish kabi usullardan foydalaniladi.Ekishning urugʻli usuli uzoq davom etganligi sababli kam qoʻllaniladi.Lavanda urugʻlari qumli tuproqli tayyorlangan idishga ekilib 30-40 kun qoldirilishi kerak.Tavsiya etilgan harorat +5⁰C.Bu vaqtdan soʻng urugʻlik qutisini issiq yorugʻ joyga oʻtkaziladi,bu yerda birinchi kurtaklar paydo boʻla boshlaydi.Yerga ekilishi may oyida amalda oshiriladi.Urugʻidan ekilgan lavandaning urugʻi qaylamlangan boʻlsa urugʻi yaxshiroq unib chiqadi.Buning uchun urugʻlarni maʼlum miqdorda qum bilan aralashtiriladi.Bu oʻsimlikning tezroq unib chiqishini taʼminlaydi.Ushbu amaliyot oxirida lavanda urugʻini ekish mumkin.

Butani boʻlish orqali koʻpaytirish. Bu usul kuzda lavanda butasi boʻlinishga toʻliq tayyor boʻlganda amalga oshiriladi.Yangi lavanda butalarini ekish ikkinchisining oʻlchamiga qarab amalga oshiriladi,bir-birining orasidagi taxminiy masofa 0.5-1.5 metrni tashkil qiladi.

Lavandaning dorivorlig xususiyatlari

✓ Yurak qon tomir tizimining faoliyatini yaxshilaydi qon bosimini narmollashtiradi

✓Yaralarni ularning ogʻir asoratlarini oldini oladi

✓Lavanda gulidan tayyorlangan choy insonni tinchlantiradi

✓Antikaogulyant va xolesterolni kamaytirish xususiyatiga ega hisoblanadi

✓Teri kasalliklarini oldini oladi va teri xolatini yaxshilaydi

✓ Gemostatik (kichik qon ketishini toʻxtatishda)

✓ Deodorizatsiyada qoʻllaniladi

✓ Yalligʻlanishga qarshi qoʻllaniladi

✓ Uyqu kasalliklarini oldini olishda

✓ Rinit, Bronxit, Migren,Pielonefrit kabi kasalliklarda

✓ Jigar va Oshqozon kasalliklarida qoʻllaniladi

Tabiatda shunday oʻsimliklar borki ularning bir qismi inson uchun foydali boʻlsa boshqa bir qismi inson uchun zararlidir.Ammo lavanda inson uchun xar tomonlama foydali dorivorlig xususiyalarag ega xisoblanadi. Uning tarkibida A,E Vitaminlari kaltsiy,temir,natriy kabi inson organizmi uchun foydali elementlar mavjud .

Xulosa: Lavanda - bu gul, unda eslatib o'tilganidek, Frantsiya Proventsiyasida ko'zlarida cheksiz binafsha donlar paydo bo'ladi. Ammo hozir Rossiyada ko'plab professional floristlar va dekorativlar, shuningdek havaskor bog'bonlar lavanta etishtirish bilan shug'ullanmoqdalar. Alp tog'ini bezash, buta qirini yaratish yoki oddiygina gulzorni bezash uchun ishlatiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Rajametov Sh, Normurodov I, Adilov X, Nomozov I, Meva rezavor meva va tok kuchatzorlarini tashkil etish. O'quv qullanma.Toshkent-2018

1. Qizi, Hamidova Dilrabo Chori, et al. "JASMIN (JASMINUM) 53-56.

2. Qizi, Jo‘Rayeva Go‘Zal Davlat, Shaymanov Sherzod Kamol O‘G‘Li, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "GO ‘ZAL KATALPANING

MARFOLOGIYASI VA MANZARAVIYLIK XUSUSIYATLARI." Innovation: The

journal of Social Sciences and Researches 1.6 (2023): 46-49.

3. Jumageldiyevna, Gulshan Nurmatova, Abdurayimova Mujgona Abdujalilovna, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "PISTA (PISTACIA) 36-38.

4. Jumageldiyevna, Gulshan Nurmatova, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "KIVI O’SIMLIGI HAQIDA." Innovation: The journal of Social Sciences and Researches 1.6 (2023): 12-17.

5. Jumageldiyevna, Gulshan Nurmatova, Abdurayimova Mujgona Abdujalilovna, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "QAYRAG ‘OCH (ULMUS) TURKUMI." Innovation: The journal of Social Sciences and Researches 1.6 (2023): 32-35.

6. Abdullayev, Muxtorjon, and Samandarbek Mamarajabov. "VARIETIES

AND ACHIEVEMENTS OF WHEAT PLANT SELECTION IN

UZBEKISTAN." Eurasian Journal of Academic Research 2.11 (2022): 100-104.

7. Xayitovna, Pirimqulova Muxabbat, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "Cauliflower Growing Technology." Texas Journal of Multidisciplinary Studies 6 (2022): 8-10.

8. Xayitovna, Pirimqulova Muxabbat, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "KARTOSHKANING TARQALISH

HUDUDLARI." O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI 2.18 (2023): 209-212.

9. Abdukarimovna, Abdukarimova Mamlakat, Kulmurotova Aziza Muhiddinovna, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "TOMATO PESTS." Finland International Scientific Journal of Education, Social Science & Humanities 11.2 (2023): 427-430.

10. Xayitovna, Pirimqulova Muhabbat, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "Types of corn grown in Uzbekistan and their peculiarities." Texas Journal of Agriculture and Biological Sciences 3 (2022): 59-63.

11. Qizi, Xushvaqtova Muhlisa Nuriddin, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "ACHCHIQ BODOM TURKUMI." Innovation: The journal of Social Sciences and Researches 1.6 (2023): 141-149.

12. Faxriddinovich, Mamarajabov Samandarbek. "ZIRK (BERBERIS)

TURKUMI." O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI 2.16 (2023): 690-694.

13. Jumageldiyevna, Gulshan Nurmatova, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "ZARANG (ACER) TURKUMI." Innovation: The journal of Social Sciences and Researches 1.6 (2023): 6-11.

14. Xudaynazarovna, Ashurova Muxlisa, Muxammadiyeva Gulchiroy Raxmonovna, and Mamarajabov Samandarbek Faxriddinovich. "OʻG ‘ITLARNING

TURLARI-XUSUSIYATLARI, TUPROQ STRUKTURASIGA VA O’SIMLIK

HOSILIGA TA’SIRI." O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR VA

ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI 2.18 (2023): 204-208.