LIGNIN ASOSIDAGI ANTIBAKTERIAL BOʻYOQLARNI SINTEZ QILISH VA ULARNI TADQIQOTI

QILISH VA ULARNI TADQIQOTI

O‘rinova Gulshoda

Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali

Pediatriya fakulteti fundamental tibbiyot yo‘nalishi

101-a guruhi talabasi

Ilmiy rahbar: asistent Xaydarova Zubayda Esonboyevna

Kirish. Zamonaviy dunyoda ekologik toza va sogʻliq uchun xavfsiz qurilish materiallariga boʻlgan talab tobora ortib bormoqda. Ayniqsa, antibiotiklarga chidamli bakteriyalar paydo boʻlishi 202ermentative202 qoplamalarning ahamiyatini oshirmoqda. Shu nuqtai nazardan, Oʻzbekistonda keng miqyosda uchraydigan paxta chiqindilaridan olinadigan lignin asosidagi boʻyoqlar innovatsion yechim sifatida qaralmoqda. Lignin – bu tabiiy polimer boʻlib, oʻsimliklar hujayra devorlarida uchraydi. Uning 202ermentative202 xususiyatlari tufayli u tibbiyot, toʻqimachilik va qoplamalar sanoatida qoʻllanilishi mumkin. Ushbu tadqiqotda biz lignin va tabiiy 202ermentative202 moddalar aralashmasidan yuqori samaradorlikka ega boʻyoq formulasi ishlab chiqish metodikasini taqdim etamiz.

Texnologik Yangilik: Lignin nanozarrachalari (Ag/ZnO) bilan modifikatsiyalash orqali yuqori samarali 202ermentative202 taʼsirga ega boʻyoq formulasi ishlab chiqildi. Paxta chiqindilaridan, bug’doy somonidan, sholi poyasidan va yog’och qirindilaridan lignin ajratib olish mumkin va buning arzon usuli (NaOH yordamida) qoʻllaniladi. Lignin tabiiy ravishda sariq, jigarrang, toʻq qoʻngʻir ranglarda boʻladi, lekin qoʻshilgan moddalarga qarab ranglar oʻzgarishi mumkin: Kumush nanozarrachalari kulrang, och jigarrang, rux oksidi (ZnO), oq, och sariq, temir oksidlari qizil, qoʻngʻir, jigarrang.

Materiallar va usullar. Eritma tayyorlash 0,1 M AgNO₃ eritmasini tayyorladik. Ligninni (masalan, 1g) 50 ml distillangan suvda yoki suv-etanol aralashmasida eritib/eritmali holatga keltirdi. AgNO₃ eritmasini lignin eritmasiga qo‘shildi. pH ~ 8 gacha oshirdik (NaOH bilan). Eritmaga 0,05 M askorbin kislotasi sekin-sekin qo‘shiladi. Harorat: xona haroratida yoki 40–50 °C da 1–2 soat aralashtirildi. Nanozarrachalar hosil bo‘ladi va ligninning fenolik guruhlari bilan bog‘lanadi. Yuvish va quritish: Hosil bo‘lgan materialni suv bilan yuvib, 60 °C da quriting.

Ruh oksidi (ZnO) nanozarrachalarni ligninga biriktirish Zn²⁺ eritmasi tayyorlash: 0,1 M Zn(NO₃)₂ eritmasi tayyorlandi. Ligninni eritmaga qo‘shildi va aralashtirildi. pH oshirish: NH₄OH eritmasini tomchi bilan qo‘shildi (pH ~10).

Zn²⁺ → Zn(OH)₂ → ZnO (qizdirilganda).

60–80 °C da 2 soat aralashtirib turildi. ZnO nanozarrachalari lignin strukturasiga birikadi. Qattiq moddani ajratib, yuvib,60–70 °C da quritildi.

Xulosa: Oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, paxta chiqindilaridan olingan lignin asosidagi 203ermentative203 boʻyoqlar nafaqat atrof-muhitni muhofaza qilish, balki iqtisodiy jihatdan samarali yechimdir. Ishlab chiqilgan formulalar 90% dan ortiq 203ermentative203 faollikni namoyish etgan boʻlib, tibbiyot muassasalari, maktablar va oziq-ovqat korxonalari uchun ideal yechim hisoblanadi. Kelajakda ushbu texnologiyani sanoat miqyosida joriy etish orqali chiqindilarni qayta ishlash tizimini yanada takomillashtirish va import qilinadigan qimmat 203ermentative203 boʻyoqlarni almashtirish imkoniyati mavjud.