Mahalliy polimerlar asosida nanotolalar shakllantirilish

Mahalliy polimerlar asosida nanotolalar shakllantirilish

Qosimov Asroriddin Saidovich

Termiz davlat Universiteti Fizika-matematika fakulteti Umumiy fizika kafedrasi proffessori

Nazirov Jonibek Mamayusupovich

Termiz davlat Universiteti Fizika-matematika fakulteti Umumiy fizika kafedrasi o`qituvchisi

Amirqulov Jasurjon Shodiqul O`gli

Termiz davlat Universiteti Fizika-matematika fakulteti Fizika (yo`nalishlari bo`yicha) magistranti

Annotatsiya: Ishbu maqolada mahalliy sharoitda polimer nanotolalarhaqida va biologik tuzilishlari

labaratoriya usulida olish nanotolalar skturturalari haqida yoritilgan

Kalit so’zlar: polimer nanotolalar, elektrospinning, polimerlarni qayta ishlash, mexanik xususiyatlar,

biyomedikal dastur, energiyani saqlashni ajratish kompozit materiallar funktsional nanotola

So'nggi bir necha o'n yilliklarda polimer nanotolalarga qiziqish tez ortdi. Asosiy drayverlarga nafaqat

yuqori tomonlar nisbati va sirt maydonining hajmiga qarab takomillashtirilgan xususiyatlar, balki

ishlab chiqarish va turli xil ilovalar kiradi. Ba'zi manbalar, nanotolalar sinfini uzunligi va qalinligi

nisbati mingga teng bo'lgan tolalar bilan bog'laydi. Boshqalar esa nanotolalarni kamida bitta o'lchami

100 nm yoki undan kam bo'lgan nanomateriallar sifatida tasniflaydi.Bu erda nanotolaning ko'ndalang

kesimi nazarda tutilganligi sababli, nano o'lchov aslida ikki o'lchamda. Diametri ~ 100 nm bo'lgan

nanofiber 1000 m2 / g gacha bo'lgan o'ziga xos sirt maydoniga ega bo'lishi mumkin Adsorbent

granulalar va kukunlar kabi mezo- va nano-g'ovakli materiallar 2000 m 2 / g dan ortiq katta sirt

maydonlariga erishishi mumkin bo'lsa-da, tolalar bilan ishlov berish osonroq va kukunlardan farqli

o'laroq, ko'plab muhim ilovalarda foydalanish uchun ko'proq mos keladi.

Polimer mahsulotlarga, ayniqsa, tolalí materiallarga bo' lgan ehtiyojningkun sayin ortib borishi paxta,

ipak, jun, nitron kabi mahalliy Xomashyolarni yanada katta miqdorlarda ishlab chiqarilishiga va ularni

qayta ishlashning ilg’or texnologiyalarini. jumladan, nanotexnologiyalarni jalb etishga asos bo'

Imoqda ma'lumki, tolalar mikroo`lchamli (>5 mkm) bo lib, ular molekulyar tuzilishi nano o`lchamli

(diametri 0,5+2, 0 nm, uzunligi >100 nm) bo lgan polimer zanjirlarning orientatsion kristallanishi

asosida shakllangan bo ladi. Mikroo lchamlilardan farqli maxsus fizik kimyoviy va ekspluatatsion

xossalarga ega bo`lgan biologik faol nanoo'lchamli tolalarni shakllantirish yuqori texnologik

yondashishlarni taqoza etadi va bu borada elektrospinning usuliga asoslangan nanotexnologiyalarni

yaratish hozirda o'ta dolzarb hisoblanadi. Elektrospinning nanotolalarni noto`qima materiallar etib

shakllantirishda oʻta samarali bo lib, unda nanotolalarni solishtirma sirtini kataligi va fizik kimyoviy

faolligi, nanog'ovaklar hosil qilishi bunday materiallarni amaliyotda tibbiy-biologik qoplamalar,

nanozarrachali bioelementlarni va dorivor vositalarni tashuvchilar, havo, gazsimon va suyuq

moddalarni tozalashda nanofiltrlar nanosorbentlar sifatida qo`llanishi uchun katta imkoniyatlar ochib

beradi. O`zbekistonda laboratoriya

tadqigotlari uchun yig’ilgan laboratoriya elektrospinning qurilamasining fotosurati rasmda keltirilgan.

1-rasm labaraoriya tadqiqotlari uchun maxsus yig’ilgan elektrospinning qurulmasi fotosurati

Ushbu elektrospinning qurilmasi uch qismdan iborat: birinchi qismda, polimer eritma maxsus shprits

filerasidan, ya'ni diametri 0,5 mm bo`lgan kapillyardan o'rtacha 1 ml/s hajmiy tezlik bilan siqib

chiqariladi. Ikkinchi qismda, kapillyardan chiqayotgan oqimga yuqori kuchlanishli anod toki (0,5 +50

kV diapazonida bo`lishi mumkin) beriladi va oqim katodga tomon sochiladi. Uchinchi qismda esa

katod (ekran) sochilgan oqimni o` ziga tortadi va buning natijasida fazaviy ajralish ro'y beradi, ya'ni

tola bo`lib shakllangan oqim katodga boradi va erituvchi esa bug` lanib ketadi. Ekranda nanotolalar

yassi noto`qima polimer material bo`lib shakllanadi.

1-jadval. Mahalliy polimer asosida shakillantirilgan nanotolalar.

Elektrosipinning uchun polimer-erituvchi tizim Elektrospinning natijasi Polimer Erituvchi Namuna shakli Qalinligi,nm 1 Xitozan bambyx mori 85%SN3SOON Sferik zarachali

nanotolalar

100-500

Xitozan bambyx mori TFUK/MXL (70/30) Sferik zarachali

nanotolalar

100-500

Paxta sellyulozasi Mis-ammiak kompleksi Sferik zarachalar 100-1000

Paxta sellyulozasi ZnCI2 (52%) Sferik zarachali

nanotolalar

150-800 5 Paxta sellyulozasi TFUK Nanotolalar 100-400 6 Triatsetat sellyuloza Metilenxlorid/etanol

(90/10)

Nanotolalar 50-300

Triatsetat sellyuloza Metilenxlorid/etanol

(80/20)

Nanotolalar 150-600

Ipak fibroini TFUK Nanotolalar 100-300 9 Ipak fibroini 2.5 M LiCI-DMFA Nanotolalar 100-300 10 Sellyuloza-Kollagen TFUK Nanotolalar 50-500 11 Xitozan-sellyuloza TFUK Nanotolalar 50-500

Poliamid-6 Sirka kislotasi Nanotolalar 100-400 13 Akrilonitril sopolimeri NaCNS (51.5%)-suv Nanotolalar 50-800 14 Akrilonitril sopolimeri DMFA Nanotolalar 50-500

Nanostrukturalarni yaratish uchun ishlatiladigan ko'plab pastdan yuqoriga texnikasidan farqli o'laroq,

elektrospinning yuqoridan pastga yondashuvni taklif qiladi, bu esa iqtisodiy samaradorlikka va oddiy

ishlov berishga olib keladi Kamroq moddiy nuqsonlar va katta molekulyar orientatsiya tufayli,

elektrospin nanotolalar, odatda, ularning ommaviy materiallari bilan solishtirganda biroz yuqori

mexanik xususiyatlarga ega ko'rinadi

Adabiyotlar.

1.A.A.Xolmo'minov, Polimerlar fizikasi. Toshkent 2015 y. 2.S.Sh.Rashidova.M. Asqarov,

Polimerlar ximiyasi. O`qituvchi nashriyati 1981 y.V.A.Li. N.R.Ashurov,A.S.Kosimov, E.U.Urinov,

3.Gidrodinamicheskoe povedenie kompleksov polivinilpirrolidona s

kobaltom (II) v razbalennqx rastvorax. Uzbekskiy ximicheskiy jurnal,

1982.E.U.Urinov.S.G.Xodjaev,xarakteristiki sopolimera vinilpirrolidona (VP) s aklirovoy kislotoy

(AK) v razbavlennbIX rastvorax, 4.A.S.Kosimov.

Sh.Rashidova.M.Yu.Kirgizbaeva.Uzbekskiy ximicheskiy jurnal, 1984, No s 33-36.S.

5. S.Sh. Rashidova, N.R.Ashurov,

E.U.Urinov, A.S.Kosimov. Molecular parametere and conformational conversions of poly (N-vinil-

2-pyrro lidone) complex formation with cobalt ione, -Makromol, Chem, Suppl., 1984,