MAKTABGACHA TAʻLIM TASHKILOTLARINING BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAHBARNING ROLI

--⊱⊱ 72 ⊰⊰--

SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAHBARNING ROLI

Ruxsora Ibragimova Surʼat qizi

Yunusobod tumani 53-son DMTT direktori

Annotatsiya: Ushbu maqola taʼlim tashkilotlarida boshqaruv usul va uslublarini takomillashtirish haqida boʻlib mavzu yuzasidan tadqiqotchi olimlarning fikr va mulohazalari chuqur oʻrganib chiqildi. Boshqaruv samaradorligini yanada oshirish haqida ma'lumot berilgan.

Kalit soʻzlar: boshqaruv, takomillashtirish, taʼlim jarayoni, taʼlim tashkilotlari, taʼlim samaradorligi, raqamli texnologiya vositalari, pedagoglar, taʼlim boshqaruv.

Аннотatsiя: В статье рассматривается совершенствование методов и технологий управления в образовательных организatsiях. В статье подробно изучены мнения и взгляды учёных-исследователей по данному вопросу. Представлена информatsiя о дальнейшем повышении эффективности управления образованием.

Ключевые слова: управление, совершенствование, образовательный процесс, образовательные организatsiи, эффективность образования, цифровые технологические инструменты, педагоги, образовательный менеджмент.

Abstract: This article is about improving management methods and techniques in educational organizations, and the opinions and opinions of research scientists on the subject have been studied in depth. Information is provided on further improving the effectiveness of educational management in management.

Keywords: management, improvement, educational process, educational organizations, educational effectiveness, digital technology tools, educators, educational management.

Maktabgacha taʼlimda rahbarning boshqaruvi: Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida rahbar boshqaruv faqatgina maʼmuriy vazifalarni bajarishdan iborat emas. Bu, avvalambor, bolalarning har tomonlama rivojlanishini taʼminlashga qaratilgan murakkab va masʼuliyatli jarayon. Rahbarning boshqaruvi pedagogik jarayon, xodimlar bilan ishlash, resurslardan foydalanish va tashqi hamkorlik kabi koʻplab jihatlarni qamrab oladi.

Oʻquv dasturlarini joriy etish va moslashtirish: Rahbar milliy taʼlim standartlari asosida MTTning oʻziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda oʻquv dasturlarini tanlaydi, joriy etadi va ularning samaradorligini nazorat qiladi. Bolalarning yoshiga, rivojlanish darajasiga va individual ehtiyojlariga mos keladigan dasturlarni tanlash muhim.

Metodik taʼminot: Pedagoglarga zamonaviy pedagogik metodlar, texnologiyalar va didaktik materiallar bilan ishlashda metodik yordam koʻrsatishni tashkil etadi. Yangi usullarni oʻrganish va amaliyotga tatbiq etish uchun sharoit yaratadi.

Faoliyatni tahlil qilish va baholash: Bolalarning rivojlanishi, pedagogik jarayonning samaradorligi va tarbiyachilarning faoliyatini muntazam tahlil qilib boradi. Aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha choralar koʻradi.

Innovatsiyalarni qoʻllash: Raqamli texnologiyalar, STEAM yondashuvi, loyiha asosida oʻqitish kabi innovatsion usullarni maktabgacha taʼlimga joriy etishni qoʻllab-quvvatlaydi va yoʻnaltiradi.

Xodimlar Bilan Ishlash (Inson Resurslari Boshqaruvi):

--⊱⊱ 73 ⊰⊰--

Kadrlar tanlash va joylashtirish: Rahbar malakali va fidoyi pedagoglarni, yordamchi xodimlarni tanlash va ularni oʻz oʻrniga qoʻyishda muhim rol oʻynaydi. Bu jarayonda shaxsiy va kasbiy fazilatlarga alohida eʼtibor qaratiladi.

Kasbiy rivojlantirish: Xodimlarning doimiy ravishda malaka oshirishlari, yangi bilimlarni egallashlari va koʻnikmalarini takomillashtirishlari uchun tizimli ish olib boradi. Ichki va tashqi seminarlar, treninglar, tajriba almashish tadbirlarini tashkil etadi.

Motivatsiya va ragʻbatlantirish: Xodimlarni samarali ishlashga undash uchun moddiy va maʼnaviy ragʻbatlantirish tizimini joriy etadi. Oʻz vaqtida minnatdorchilik bildirish, yutuqlarni eʼtirof etish, ish joyida ijobiy muhit yaratish muhimdir.

Jamoada sogʻlom muhit yaratish: Ishchilar oʻrtasida oʻzaro hurmat, hamkorlik va qoʻllabquvvatlash muhitini shakllantirish. Konfliktli vaziyatlarni oʻz vaqtida hal etish.

Bugungi kunda maktabgacha taʼlim jarayonini boshqarishning samarali mexanizmlarini joriy etish oʻsib kelayotgan yosh avlodni maʼnaviy-axloqiy va intellektual rivojlantirishni sifat jihatidan yangi bosqichga koʻtarishning eng muhim sharti hisoblanadi, shuningdek, oʻquv-tarbiya jarayonida taʼlimning innovatsion shakllari va usullarini qoʻllashga koʻmaklashadi. Taʼlim tizimidagi islohotlar yoshlarni hayotga moslashtirish, taʼlimga oid dasturlarni mustaqil tanlash hamda amalda qoʻllash uchun ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy, tashkiliy, psixologik-pedagogik va boshqa shartsharoitlarni yaratishni, oila, jamiyat, davlat oldidagi oʻz masʼuliyatini anglovchi barkamol insonni tarbiyalashni nazarda tutadi. Taʼlim jarayonini boshqarish va uning sifatini oshirishda innovatsion texnologiyalarni qoʻllash juda muhim hisoblanadi. Innovatsion texnologiyalar taʼlim jarayonda tarbiyalanuvchilar faoliyatiga yangilik, oʻzgartirishlar kiritish boʻlib, uni amalga oshirishda interfaol metodlardan foydalanishni taqozo etadi. Interfaol usullar taʼlim jarayonida qatnashayotgan har bir tarbiyalanuvchilar faolligiga, erkin va mustaqil fikr yuritishga asoslanadi. Bu usullardan foydalanganda bilim olish tarbiyalanuvchilar i uchun qiziqarli mashgʻulotga aylanadi. Innovatsion texnologiya – taʼlim samaradorligini oshiruvchi omillardan foydalanish, turli pedagogik jarayonlarni loyihalash va amalda qoʻllash orqali bilim egallashni takomillashtirish usullari. Uning asosiy maqsadi taʼlim jarayonida oʻqituvchi va bilim oluvchi faoliyatiga yangilik, oʻzgartirishlar kiritish boʻlib, interfaol metodlardan foydalanishni taqozo etadi. Interfaol usullar taʼlim jarayonida qatnashayotgan har bir bilim oluvchining faolligiga, erkin va mustaqil fikr yuritishga asoslanadi. Interfaol usullar qoʻllanilganda tarbiyalanuvchilar va pedagoglar yordami va hamkorligida mustaqil ishlash koʻnikma va malakalariga ega boʻladilar. Bu usullardan foydalanganda bilim olish qiziqarli mashgʻulotga aylanadi.

Taʼlim jarayoni samaradorligini oshirish, taʼlim oluvchilarning mustahkam nazariy bilim, faoliyat, koʻnikma va malakalarini shakllantirish, ularni kasbiy mahoratga aylanishini taʼminlash maqsadida oʻquv tarbiya jarayonida interfaol metodlardan foydalanish davr taqozosi hamda ijtimoiy zaruriyat sifatida kun tartibiga qoʻyilmoqda. Shuni aytish kerakki taʼlim samaradorligini oshirishda yana quyidagilarga eʼtibor berish lozim!

Zamonaviy axborot texnologiyalarining taʼlim jarayonlariga joriy etilishi:

➢ talabaga kasbiy bilimlarni egallashiga;

➢ oʻrganilayotgan hodisa va jarayonlarni modellashtirish orqali fan sohasini chuqur oʻzlashtirilishiga;

➢ oʻquv faoliyatining xilma-xil tashkil etilishi hisobiga talabaning mustaqil faoliyati sohasining kengayishiga;

--⊱⊱ 74 ⊰⊰--

➢ interaktiv muloqot imkoniyatlarining joriy etilishi asosida oʻqitish jarayonini individuallashtirish va differensiyalashtirishga;

➢ sunʼiy intellekt tizimi imkoniyatlaridan foydalanish orqali talabaning oʻquv materiallarini oʻzlashtirish strategiyasini egallashiga;

➢ axborot jamiyati aʼzosi sifatida unda axborot madaniyatining shakllanishiga; • oʻrganilayotgan jarayon va hodisalarni kompyuter texnologiyalari vositasida taqdim etish,

Taʼlim jarayonida Internet saytlaridan foydalanish imkoniyatlarini, uning samaradorligini aniqlashda avval Internet xizmatining turlari va ularning xarakterini aniqlab olish nihoyatda muhimdir. Aynan ana shu aniqlangan maʼlumotlar Internet tarmogʻida ishlashning tashkiliy jihatdan shakli va usullarini ajratib olishga yordam beradi. Klassifikatsiyalashga asos qilib internetning ishlash uslubini olish mumkin. Bu holda Internet server xizmatlarini ikkiga: axborotli va kommunikatsion xizmat turlariga ajratish kerak.

Samarali rahbar boshqaruvining afzalliklari:

➢ Yuqori taʼlim sifati: Bolalar uchun qulay va rivojlantiruvchi muhit yaratiladi, bu esa ularning intellektual, jismoniy va ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

➢ Xodimlarning yuqori motivatsiyasi: Xodimlar oʻz ishlaridan qoniqish hosil qiladilar, kasbiy oʻsishga intiladilar va ishga masʼuliyat bilan yondashadilar.

➢ Optimal resurslardan foydalanish: Moliyaviy va moddiy-texnik resurslar samarali boshqariladi, bu esa MTTning barqaror faoliyatini taʼminlaydi.

➢ Ijobiy imij: MTTning jamiyatdagi obroʻsi oshadi, ota-onalar va jamoatchilikning ishonchini qozonadi.

Xulosa qilib aytganda, Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida (MTT) rahbarning boshqaruvi muassasaning umumiy samaradorligi va eng muhimi, bolalarning har tomonlama rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bu shunchaki maʼmuriy vazifalarni bajarish emas, balki chuqur pedagogik boshqaruv boʻlib, uning asosi bolalarning salomatligi, taʼlim-tarbiyasi va kelajakdagi muvaffaqiyatiga qaratilgan. Maktabgacha taʼlimda rahbarning boshqaruvi nafaqat maʼmuriy, balki, eng muhimi, pedagogik boshqaruv boʻlib, uning asosiy maqsadi har bir bolaning salohiyatini toʻliq roʻyobga chiqarish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishdir.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. “Oʻzbekiston Respublikasi oliy ta'lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisi”da Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 08.10.2019-yildagi PF5847-son

2. F.U.Tursunov, SH.R.Baxriddinov “Oliy taʼlim muassasasida innovatsion jarayonlarni boshqarishda muammolar”. Eurasian Journal Of Academic Research elektron jurnal. 2022 14- aprel.

3. Valiyeva F.R., Sharipova G.N. Innovative technologies in improving the management of preschool educational organizations//International Journal of Early Childhood Special Education

(INT-JECSE) DOI:10.9756/INTJECSE/V14I5.94 ISSN: 1308-5581 Vol 14, Issue 05 2022

4. Abdullayeva N.Sh. Leader competency and its specific characteristics in managing the school education system// American Journal Of Social Sciences And Humanity Research eISSN:2771- 2141Pages:152-158|Crossref DOI:https://doi.org/10.37547/ajsshr/Volume04Issue02-23 Published Date: 2024-02-29http://theusajournals.com/index.php/ajsshr/article/view/2548

5. Abdullayeva N.Sh. Improving the preschool education system on the basis of cluster technologies// Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation, B. 36872-36886 2021 y