MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTINING BOLALARNI TARBIYALASH VA RIVOJLANTIRISHDAGI ROLI

--⊱⊱ 263 ⊰⊰--

VA RIVOJLANTIRISHDAGI ROLI

Umarova Feruza Pardaboy qizi, Sheraliyeva Shaxlo Zuxritdinovna, Amanboyeva Maʼmura

Abduolimovna, Yusupova Farida Anvarovna

Toshkent viloyati Pedagogik mahorat markazi

maktabgacha taʼlim yoʻnalishi tinglovchisi

Annotatsiya: Ushbu maqolada bolalar bogʻchasining bolani tarbiyalash va har tomonlama

rivojlantirish jarayonidagi oʻrni keng yoritilgan. Maktabgacha taʼlim muassasasining bola shaxsini

shakllantirishdagi ahamiyati, uning aqliy, jismoniy, ruhiy va ijtimoiy rivojlanishiga koʻrsatadigan

taʼsiri ilmiy-uslubda tahlil qilingan. Maqolada bolalarning tengdoshlari bilan muloqoti, axloqiy

tarbiya jarayoni, emotsional barqarorlikni shakllantirish va maktabga tayyorlash jarayonlari keng

ochib berilgan. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, bolalar bogʻchasiga muntazam qatnagan

bolalar intellektual faoliyat, nutq rivoji, mustaqillik va ijtimoiy moslashuv boʻyicha yuqori

natijalarga ega boʻladi. Mazkur maqola maktabgacha taʼlim mutaxassislari, tarbiyachilar va ota-

onalar uchun ahamiyatlidir.

Kalit soʻzlar: maktabgacha taʼlim, bolalar bogʻchasi, bola rivojlanishi, ijtimoiylashuv, tarbiya,

intellektual rivojlanish, maktabga tayyorlov.

Аннотация: В статье подробно рассматривается роль детского сада в процессе воспитания и всестороннего развития ребёнка. Научно анализируется значение дошкольного образования в формировании личности ребёнка, его влияние на психическое, физическое, духовное и социальное развитие. Подробно рассматриваются вопросы общения детей со сверстниками, процесс нравственного воспитания, формирования эмоциональной устойчивости и процессы подготовки к школе. Результаты исследования показывают, что дети, регулярно посещающие детский сад, достигают высоких результатов в интеллектуальной деятельности, развитии речи, самостоятельности и социальной адаптации. Статья актуальна для специалистов дошкольного образования, педагогов и родителей.

Ключевые слова: дошкольное образование, детский сад, развитие ребёнка, социализация, воспитание, интеллектуальное развитие, подготовка к школе.

Annotation: This article extensively covers the role of kindergarten in the process of raising and comprehensively developing a child. The importance of preschool education in the formation of a childʼs personality, its impact on mental, physical, spiritual and social development is scientifically analyzed. The article extensively discusses childrenʼs communication with peers, the process of moral education, the formation of emotional stability and the processes of preparing for school. The results of the study show that children who regularly attend kindergarten achieve high results in intellectual activity, speech development, independence and social adaptation. This article is important for preschool education specialists, educators and parents.

Keywords: preschool education, kindergarten, child development, socialization, upbringing, intellectual development, preparation for school. Kirish Mamlakatimizda maktabgacha taʼlim tizimi — barkamol avlodni shakllantirishning eng muhim

--⊱⊱ 264 ⊰⊰-- bosqichidir. Oila birlamchi tarbiya maskani boʻlsa, bogʻcha bolaning keng ijtimoiy muhitga chiqishidagi ilk bosqich boʻlib, uning har tomonlama kamolotida muhim oʻrin tutadi.Bolalar bogʻchasining bola hayotidagi oʻrni. Bogʻcha — bola shaxs sifatida shakllanadigan, muloqot koʻnikmalari, mustaqillik, axloqiy sifatlar va ijtimoiy moslashuv jarayoni shakllanadigan birinchi katta jamoa. Maktabgacha yoshda idrok, xotira, diqqat, nutq va tafakkur kabi jarayonlar jadal rivojlanadi. Bola hayotidagi birinchi ijtimoiy muassasa — oila. Yaqin kattalar bilan muloqot orqali bola birinchi bilimini oladi. Bola hayotidagi ikkinchi ijtimoiy muassasa — bolalar bogʻchasi.

Uning kelajagi bola qanday sharoitda rivojlanishiga bogʻliq.

Maktabgacha yoshda xotira, idrok, fikrlash, nutq kabi asosiy aqliy jarayonlarni rivojlantirish juda muhimdir. Bu davrda bolaning dunyo tuzilishi haqidagi bilimlari doimiy yangilanadi, u lugʻatini rivojlantiradi, madaniy va tarixiy tajribani oʻzlashtiradi.

Bola bogʻchaga kelganda, u ijtimoiy munosabatlarning yangi dunyosi haqida gʻoyalarga ega boʻladi, bu yerda yaqin muhitdan farqli normalar hukmronlik qiladi. Aynan shu paytda kelajakdagi kattalar (ijtimoiy) hayotiga tayyorgarlik boshlanadi. Bolalar bogʻchasining asosiy vazifasi, ijtimoiy va taʼlimiy muassasa sifatida, oʻquvchilarining oilalariga pedagogik yordam va qoʻllab-quvvatlash koʻrsatish, shuningdek, ularning xulq-atvori va rivojlanishidagi muammolarni qoplashdir. Bolalar bogʻchasining asosiy vazifalaridan biri har bir bolani oʻquv jarayoniga jalb qilish, uni maktabga tayyorlashdir.

BOLALAR BOGʻCHASI — bola boradigan birinchi davlat muassasasi. U yerda, "malakali" taʼlim yondashuvi yordamida, u kommunikatsiyaning barcha normalari va tamoyillarini osonlik bilan oʻzlashtiradi. Muloqotga boʻlgan istak inson tabiatida mavjud. Hozircha, yaqin kattalar bu bolaga boʻlgan ehtiyojni qondirish uchun yetarli. Ammo taxminan uch yoshida u kattalar bilan mavjud boʻla olmaydigan bunday muloqotga ehtiyojni rivojlantiradi va kuchaytiradi. Bola kattalar bilan teng darajada muloqot qilishi qiyin, chunki qayerga borish va nima qilish oʻzi hal qiladi. Kattalar oʻzi bola bilan muloqot qoidalarini tanlaydi. Bolalar bogʻchasida tengdoshlari bilan birga boʻlib, ular bilan muloqot qilib, umumiy qoidalar asosida tengdoshlari bilan muloqot qiladi. Uning tengdoshlari orasida aql-idrok, kuch va oʻxshash qiziqishlarga ega bolalar bilan teng doʻstlarni topadi. Ular birgalikda oʻyin qoidalarini tanlashadi, muvofiqlashtirishni va boshqa bolalarning talablarini tinglashni oʻrganadilar. Bundan tashqari, ota-onalar bolalar oʻyinlarini oʻzlari kabi tez-tez oʻynashni istamaydilar. Bola koʻproq tengdoshlari bilan oʻynaydi. Uning tengdoshlari ham kuch va energiyaga toʻla, shuning uchun bola uchun ularning hamrohligida oʻynash tez charchagan kattalar bilan oʻynash ancha qiziqarli. Oʻyin yordamida bola muloqot koʻnikmalarini rivojlantiradi, boshqalar qoidalariga boʻysunishni va ularga amal qilishni oʻrganadi, boshqalarning fikrlarini hisobga olishni oʻrganadi. Lekin tengdoshlar bilan muloqot qilish yaqin kattalar bilan boʻlishdan koʻra qiyinroq. Kattalar farzandining his-tuygʻulari va istaklarini taxmin qiladi, tengdoshlari esa oʻz his-tuygʻulari va istaklarini ham tushunmaydi va shakllantiradi. Shuning uchun kichik bolalar koʻpincha bir-biri bilan janjallashadi. Ular qanday tanishishni bilishmaydi, boshqa bolaga qanday murojaat qilishni, qachon va qanday rad etishni bilishmaydi. Bu qoidalarning barchasini bolalar bogʻchasida oson oʻrganadi. Bolalar bogʻchasidagi bolalar ham bir yoshda. Har bir guruh kamida 30 kishidan iborat boʻlib, turli xarakter va odatlarga ega. Vaqti-vaqti bilan manfaatlar toʻqnashuvi paydo boʻlishi ajablanarli emas. Albatta, bu yoqimsiz, lekin aynan shunday voqealar tufayli bola oʻz manfaatlarini himoya qilish zarurligini anglaydi va qarshilik koʻrsatishni oʻrganadi. Yengil, koʻzga tashlanmaydigan shakldagi oʻqituvchilar bolaga muloqotning asosiy fazilatlarini rivojlantirishga yordam beradi:Bolalar bogʻchasida bola boshqa kattalar bilan muloqot qilishni oʻrganadi. Kelajakda oʻqituvchilar bilan

--⊱⊱ 265 ⊰⊰-- muloqot qilish tajribasi maktabda oʻqituvchilar bilan muammolarni oldini olishga yordam beradi. Bu yerda bola ona va otadan tashqari, itoat qilinishi kerak boʻlgan boshqa kattalar ham borligini tushuna boshlaydi. Maktabgacha taʼlim muassasasida bola "intizom"ga rioya qilishni oʻrganadi, yaʼni oʻzidan tashqari, yotoqxona qoidalariga rioya qilish va hurmat qilish zarurligini tushunadi.Bola intellektual va jismoniy rivojlanishga ega boʻladi.

Malakali ona va ota bolalar bogʻchasidan yaxshiroq zarur bilimlarni berishi mumkin, lekin uyda taʼlimda eng qiyin narsa bolaga ijtimoiy rivojlanishni taʼminlashdir.Bola intellektual va jismoniy rivojlanishga ega boʻladi. Malakali ona va ota bolalar bogʻchasidan yaxshiroq zarur bilimlarni berishi mumkin, lekin uyda taʼlimda eng qiyin narsa bolaga ijtimoiy rivojlanishni taʼminlashdir.

Agar oʻylab koʻrsangiz, bolalar bogʻchasi bolaga umuman koʻp narsa beradi. Bogʻchada bolani toʻliq rivojlantirishga qaratilgan turli darslar oʻtkaziladi: chizmachilik, modellashtirish, dizayn, nutq rivojlantirish, badiiy adabiyot bilan tanishish, matematik tushunchalar asoslarini shakllantirish. Shuningdek, bolaning jismoniy rivojlanishiga qaratilgan musiqa va jismoniy tarbiya darslari ham mavjud.

Bilimdan tashqari, bolalar bogʻchasida intizomga rioya qilishni, kattalarga itoat qilishni, oʻzidan keyin tozalashni, mustaqillikni koʻrsatishni va maʼlum kundalik tartibga rioya qilishni oʻrganadi. Koʻpchilik kattalar faqat soat boʻyicha yashashga oʻrganmagan, aslida esa bu tana uchun juda foydali – har kuni bir vaqtda ovqatlanish, yurish, uxlash. Bolalar bogʻchasining samaradorligining asosiy dalili — bolaning maktabga kirishi. Axir, yaqinda maktablarning birinchi sinf oʻquvchilarini qabul qilish shartlari biroz oʻzgardi. Bola maktabga psixologik jihatdan tayyor va bolalarni bolalar bogʻchasida tarbiyalash va oʻqitish dasturida belgilangan maʼlum darajadagi bilimlarga ega boʻlishi kerak.

Bolalar uchun asosiy bilim manbai bolalar bogʻchasi tarbiyachi xodimlaridir.Ular bolaning kelajagi bolalar bogʻchasida boʻlgan bolani maktabga tayyorlashga bogʻliqligini tushunishadi. Ular bolaning qobiliyatlarini rivojlantira oladimi, unga taʼlimiy faoliyatlarga qiziqish uygʻotadimi, shunda bola oʻrganishga qiziqish uygʻotadimi? Tarbiyachilar bolalarning sogʻligʻi va keng qamrovli taʼlimiga gʻamxoʻrlik qiladi hamda ota-onalar bilan birgalikda har bir bolaning bolaligini baxtli qilishga intiladi.

Xulosa

Maktabgacha yosh bolaning tafakkur, xotira, nutq, idrok hamda tasavvur kabi psixik jarayonlari eng faol rivojlanadigan davr hisoblanadi. Bogʻchadagi mashgʻulotlar — tasviriy sanʼat, nutq rivojlantirish, matematika asoslari, konstruktorlik, mantiqiy oʻyinlar — uning intellektual imkoniyatlarini kengaytiradi. Shuningdek, harakatli oʻyinlar, jismoniy tarbiya darslari va sayrlar bolaning sogʻlom rivojlanishiga xizmat qiladi.

Bogʻcha nafaqat taʼlim beradigan, balki tarbiyalaydigan maskan ekanligini unutmaslik lozim. Mazkur muassasa bolalarda halollik, mehribonlik, hurmat, oʻzaro yordam, intizom, madaniyatli muomala kabi fazilatlarni singdiradi. Kun tartibi, oʻz vaqtida ovqatlanish va uxlash, jamoa bilan ishlash orqali bola maʼlum bir tizim va tartibga amal qilishni oʻrganadi. Bu esa kelajakda maktab hayotiga moslashishini osonlashtiradi.

Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, bogʻchaga muntazam qatnagan bolalar maktabda oʻqishga tez moslashadi, topshiriqlarni ongli ravishda bajaradi, nutqi rivojlangan boʻladi, diqqat va xotirasi kuchliroq boʻladi, jamoada oʻz oʻrnini topa oladi. Bu esa maktabgacha taʼlimning beqiyos ahamiyatini yana bir bor tasdiqlaydi.

--⊱⊱ 266 ⊰⊰-- Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim toʻgʻrisidagi qonuni. — Toshkent, 2023. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha taʼlim tizimini rivojlantirish strategiyasi” PQ–4312-son qarori. — Toshkent, 2019. 3. “Maktabgacha taʼlim tashkilotlari uchun Davlat oʻquv dasturi”. — Toshkent: MTT Vazirligi, 2021. 4. Gʻoziev E.G. “Ontogenez psixologiyasi”. — Toshkent: Fan, 2010. 5. Vygotskiy L.S. “Bola psixologiyasi”. — Moskva, 2016. 6. Sultonova M., Raxmonov B. “Maktabgacha pedagogika”. — Toshkent: Oʻqituvchi, 2020..