MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTLARIDA INKLYUZIV TAʼLIMNING OʻRNI VA MAQSADI

--⊱⊱ 643 ⊰⊰--

OʻRNI VA MAQSADI

Ruzbayeva Feruza, Ergashova Oyrabo, Sulaymonova Gulnora,

Kuchkarova Gulchexra, Solijonova Shaxnoza

Toshkent viloyati pedagogik

mahorat markazi tinglovchilari:

Annotatsiya

Ushbu maqolada maktabgacha taʼlim tashkilotlarida inklyuziv taʼlimning mohiyati, uning asosiy vazifalari, imkoniyati cheklangan bolalar uchun yaratiladigan shart-sharoitlar hamda inklyuziv taʼlimning rivojlanish mexanizmlari haqida soʻz yuritiladi. Shuningdek, inklyuziv taʼlim orqali bolalarda ijtimoiy moslashuv, tenglik va hamkorlik koʻnikmalarini shakllantirish masalalari yoritilgan.

Kirish

Bugungi kunda dunyoning koʻplab davlatlarida taʼlim siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri — bu inklyuziv taʼlimni rivojlantirishdir. Maktabgacha taʼlim bosqichi esa bolaning shaxs sifatida shakllanishida eng muhim davr boʻlgani sababli inklyuziv yondashuv aynan shu jarayonda yanada dolzarblik kasb etadi. Inklyuziv taʼlim barcha bolalar, jumladan imkoniyati cheklangan bolalar uchun ham teng imkoniyatlar yaratishni nazarda tutadi.

Inklyuziv taʼlimning mazmuni

Inklyuziv taʼlim — bu barcha bolalarning jismoniy, ruhiy yoki intellektual imkoniyatidan qatʼi nazar, bitta jamoada birgalikda oʻqitilishi va tarbiyalanishini taʼminlaydigan taʼlim tizimi. Uning asosiy tamoyillari:

• tenglik va adolat;

• diskriminatsiyasiz muhit;

• har bir bolaga individual yondashuv;

• ota-ona va pedagoglar hamkorligi;

• bolalarning jamiyatga moslashuvini taʼminlash.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida inklyuziv taʼlimning oʻrni

MTTda inklyuziv taʼlim muhim oʻrin tutadi, chunki bu yoshda bola tez oʻzgaruvchan, yangi axborotlarni tez oʻzlashtiruvchi va moslashuvchan boʻladi. Inklyuziv jamoa quyidagi afzalliklarni beradi:

1. Bolalarning ijtimoiylashuvi

Turli rivojlanish darajasidagi bolalar oʻzaro muloqot qilib, bir-birini tushunish, hurmat qilish va yordam berishni oʻrganadi.

2. Teng taʼlim olish huquqining taʼminlanishi

Imkoniyati cheklangan bolalar ham sogʻlom tengdoshlari bilan bir xil sharoitlarda oʻqish va rivojlanish imkoniga ega boʻladi.

3. Pedagoglar faoliyatida yangi yondashuv

MTT xodimlari zamonaviy metodlar, korreksion va reabilitatsiya yondashuvlarini oʻzlashtiradi. Bu oʻz navbatida taʼlim sifatini oshiradi.

--⊱⊱ 644 ⊰⊰--

4. Jamiyatning inklyuziv madaniyatga moslashuvi

Oilalar, pedagoglar va bolalar ongida bagʻrikenglik, hamkorlik, boshqalarga yordam berish qadriyatlari shakllanadi.

Inklyuziv taʼlimning maqsadi

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida inklyuziv taʼlimning asosiy maqsadi — har bir bolaga uning imkoniyatidan qatʼi nazar, toʻlaqonli rivojlanish uchun qulay muhit yaratishdir. Ushbu maqsad quyidagi vazifalar orqali roʻyobga chiqariladi:

• barcha bolalarga sifatli taʼlim xizmatlarini taqdim etish;

• individual rivojlanish dasturlarini ishlab chiqish va qoʻllash;

• maxsus pedagog (defektolog, logoped, psixolog) koʻmagini yoʻlga qoʻyish;

• bolalarning ijtimoiy moslashuvini qoʻllab-quvvatlash;

• oilalar bilan uzviy hamkorlikni taʼminlash;

• iqtidorli va rivojlanishda qiyinchilikka ega bolalar uchun bir xil sharoit yaratish;

• taʼlim muassasasida tolerantlik va ijobiy psixologik muhitni shakllantirish.

Xulosa

Maktabgacha taʼlimda inklyuziv taʼlimni rivojlantirish — bu nafaqat imkoniyati cheklangan bolalar, balki barcha bolalar uchun yangicha va zamonaviy taʼlim muhitini yaratish demakdir. Inklyuziv muhitda tarbiyalangan bola kelajakda jamiyatning faol, bagʻrikeng va ijtimoiy masʼuliyatli aʼzosi boʻlib yetishadi. Shu bois inklyuziv taʼlimni keng joriy etish davlat siyosati darajasida muhim ahamiyat kasb etad

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. Oʻzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuni. — Toshkent, 2020.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi toʻgʻrisida”gi PQ–4312-son qarori. — 2019-yil 8-may.

3. “Inklyuziv taʼlimni rivojlantirish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. — 2021-yil (MTTlarda inklyuziv taʼlimni joriy etish boʻyicha normativhuquqiy asos).

4. A. Xolmatova, N. Toʻxtaeva. “Inklyuziv taʼlim asoslari” — Oʻquv qoʻllanma. Toshkent: TDPU nashriyoti, 2021.

5. UNESCO. “Inclusive Early Childhood Care and Education: Policy and Guidelines.” — Paris, 2019.

6. Booth T., Ainscow M. “Index for Inclusion: Developing Learning and Participation in Schools.” — Bristol: CSIE, 2011.

7. Florian L. “The Sage Handbook of Special Education.” — London: SAGE Publications, 2014.

8. Murodova M. “Maktabgacha taʼlimda inklyuziv yondashuvning pedagogik asoslari.” — Ilmiy maqola. Maktabgacha taʼlim jurnali, 2022.