MUSIQA MASHGʻULOTLARIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHDA MUSIQA RAHBARI VA TARBIYACHINING ROLI

--⊱⊱ 108 ⊰⊰--

RAHBARI VA TARBIYACHINING ROLI

Kuldashova Maftunaxon, Kamilova Surayo, Ziyoyeva Maftuna, Murtazayeva

Nargiza, Ashirmatova Jamila

Toshkent viloyati pedagogik

mahorat markazi tinglovchilari:

Annotatsiya: Musiqa mashgʻulotlarida maktabgacha yoshdagi bolalar kompetensiyalarini rivojlantirishda musiqa rahbari va tarbiyachining hamkorligi musiqiy idrok, ritmik sezgi, ijodiy fikrlash, harakat koordinatsiyasi va ijtimoiy-emotsional rivojlanishning shakllanishida hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻlib, davlat talablari asosida kompleks yondashuvni taʼminlaydi.

Kalit soʻzlar: Musiqa rahbari, tarbiyachi, kompetensiya, maktabgacha taʼlim, musiqiy idrok, ritmika, ijodkorlik, hamkorlik, metodika, rivojlanish.

Annotation: Cooperation between music teachers and preschool educators plays a crucial role in developing childrenʼs competencies such as musical perception, rhythmic ability, creative thinking, motor coordination, and socio-emotional skills within music classes in accordance with state educational standards.

Key words: Music teacher, educator, competence, preschool, musical perception, rhythm, creativity, collaboration, methodology, development.

Аннотация: Сотрудничество музыкального руководителя и воспитателя в музыкальных занятиях играет ключевую роль в развитии компетенций дошкольников: музыкального восприятия, ритмичности, творческого мышления, координации движений и социально-эмоционального развития согласно государственным требованиям.

Ключевые слова: Музыкальный руководитель, воспитатель, компетенции, дошкольное образование, музыкальное восприятие, ритм, творчество, сотрудничество, методика, развитие.

Maktabgacha yoshdagi bolalarning kompetensiyalarini musiqa mashgʻulotlari jarayonida rivojlantirishda musiqa rahbari va tarbiyachining oʻzaro hamkorligi davlat talablari bilan belgilangan musiqiy idrok, ritmik sezgi, ijodkorlik, jamoaviylik, motor koʻnikmalar va emotsional barqarorlik kabi muhim rivojlanish yoʻnalishlarini taʼminlaydi, chunki davlat dasturida bolalarning har tomonlama rivojlanishida musiqaning hissiy-taʼsirchanlik, tarbiyaviy, intellektual va harakatlantiruvchi vazifalari alohida taʼkidlangan; musiqa rahbari mashgʻulotlarning mazmuni, musiqiy repertuar, texnik va ijodiy faoliyatni rejalashtirsa, tarbiyachi bolalarning kundalik faoliyatida musiqiy koʻnikmalarni mustahkamlash, mashqlarni takrorlash, tartib-intizomni taʼminlash, emotsional muhitni boshqarish orqali jarayonni uzluksiz davom ettiradi; musiqa rahbari tomonidan vokal, ritmika, tinglab idrok etish, musiqiy-harakat, oʻyin va elementar cholgʻu mashqlari tashkil etilganda tarbiyachi har bir bolaning individual rivojlanish darajasi, ehtiyoji va qobiliyatiga mos yondashuvni qoʻllashi, adaptiv vazifalarni taklif qilishi, kommunikativen koʻnikmalarni ragʻbatlantirishi zarur boʻladi; bolalarning kompetensiyalarini rivojlantirish jarayonida musiqiy idrokning shakllanishi eng muhim vazifa boʻlib, bunda musiqa rahbari asarning xarakteri, tempi, kayfiyati va ritmik tuzilishini tushuntirsa, tarbiyachi ushbu bilimning kundalik faoliyatda qoʻllanishiga yordam beradi hamda bolaning musiqaga nisbatan emotsional javobini mustahkamlaydi; ritmik sezgi va harakat kompetensiyalarini rivojlantirishda musiqa rahbari maxsus ritmika mashqlarini, xoreografik elementlar, qadamlar, guruhiy harakatlar, qoʻl va

--⊱⊱ 109 ⊰⊰-- oyoq koordinatsiyasiga oid topshiriqlarni bajarishni oʻrgatadi, tarbiyachi esa bu mashqlarni oʻyin faoliyatida, jismoniy mashgʻulotlarda va boʻsh vaqt mobaynida davom ettiradi, natijada bolalarda harakat plastikaligi, muvozanat, koordinatsiya va jismoniy faollik kuchayadi; ijodiy kompetensiyalarni rivojlantirishda musiqa rahbari improvizatsiya, musiqiy tasvir yaratish, erkin raqs yoki harakat kompozitsiyalari, qisqa vokal improvizatsiyalar kabi topshiriqlarni berar ekan, tarbiyachi bolalarning mustaqil ijodiy tashabbusini qoʻllab, guruhda ijodiy faollik muhitini yaratadi va bolalarning oʻz fikri va his-tuygʻusini ifodalashiga imkon beradi; ijtimoiykommunikativ kompetensiya rivojida musiqa rahbari guruhiy qoʻshiqlar, juftlik harakatlari, jamoaviy raqslar kabi mashgʻulotlarni tashkil etsa, tarbiyachi bolalarda muloqot, navbat kutish, boshqani tinglash, jamoada harakat qilish koʻnikmasini shakllantiradi, bu esa musiqiy faoliyat orqali ijtimoiylashuv jarayonini kuchaytiradi; davlat talablari asosida musiqiy-hissiy kompetensiyalarni rivojlantirish ham muhim boʻlib, bunda musiqa rahbari musiqaning hissiy mazmunini ochib beradi, tarbiyachi esa bolalarning emotsional reaksiyalarini boshqaradi, ularni musiqiy asarlar bilan bogʻliq his-tuygʻularni ifodalashga undaydi.

Musiqa rahbari va tarbiyachining hamkorligi orqali musiqiy mashgʻulotlar nafaqat musiqiy kompetensiyalarni, balki nutqiy, bilish, ijtimoiy, jismoniy va ijodiy kompetensiyalarni ham kompleks shakllantiradi, bu esa maktabga tayyorgarlikning muhim omili hisoblanadi; musiqa rahbari ilmiy-metodik asosda mashgʻulotni rejalashtirsa, tarbiyachi pedagogik qoʻllabquvvatlashni amalga oshiradi, shu tariqa taʼlim jarayoni bir butun uygʻun tizim sifatida samarali kechadi; natijada musiqiy faoliyat maktabgacha taʼlimning kompetensiyaga yoʻnaltirilgan yondashuviga toʻliq mos keladi va bolalarning har tomonlama rivojlanishiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

Xulosa qilib aytganda, musiqa rahbari va tarbiyachining samarali hamkorligi musiqiy mashgʻulotlarda maktabgacha yoshdagi bolalarning musiqiy, ijodiy, jismoniy va ijtimoiy kompetensiyalarini kompleks shakllantirib, ularni maktabga tayyorlashda muhim pedagogik omil sifatida xizmat qiladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. “Ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan davlat talablari”, Toshkent, 2021.

2. “Ilk qadam” davlat oʻquv dasturi, MTBA, Toshkent, 2022.

3. Abdullaeva Sh. “Musiqa taʼlimi metodikasi”. Toshkent: Oʻqituvchi, 2020.

4. M. Toʻxtasinova. “Musiqa mashgʻulotlarining psixologik-pedagogik asoslari”. Toshkent, 2019.

5. Yoʻldosheva M. “Ritmika va musiqiy-harakat taʼlimi”. Toshkent: Fan, 2021.