OʻZBEKISTONDA TOʻG‘RIDAN-TOʻG‘RI XORIJIY INVESTITSIYALARGA TA’SIR ETUVCHI QONUNCHILIKDAGI DOLZARB MUAMMOLAR

DOLZARB MUAMMOLAR

Omonova Navroʻzoy Roʻzibek qizi

Toshkent Davlat Yuridik Universiteti

ibrohimovanavrozoy@gmail.com

ANNOTATISYA

Tezisda toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarning huquqiy normativ asoslari va shu sohada mavjud boʻlgan turli yuridik muammolar, qonuniy toʻsiqlar, buyrokratik kamchiliklar yoritilgan. Shuningdek, tezis ayni muammolar uchun yechimlarni taklifini taqdim etgan.

Kalit soʻzlar: Toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar, huquqiy-normativ, qonuniy, buyrokratiya.

CURRENT LEGISLATIVE ISSUES AFFECTING FOREIGN DIRECT

INVESTMENT IN UZBEKISTAN

ABSTRACT

The thesis describes the legal and regulatory foundations of foreign direct investment and various legal problems, legal obstacles, and bureaucratic shortcomings that exist in this field. In addition, the thesis offers solutions for the same problems.

Key words: Direct financial investments, legal and regulatory, regulation, bureaucracy.

ВАЖНЫЕ ПРАВОВЫЕ ВОПРОСЫ, ВЛИЯЮЩИЕ НА ПРЯМЫЕ

ИНОСТРАННЫЕ ИНВЕСТИЦИИ В УЗБЕКИСТАНЕ

АННОТАЦИЯ

В диссертации описываются правовые и нормативные основы прямых иностранных инвестиций, а также различные правовые проблемы, правовые препятствия и бюрократические недостатки, существующие в этой области. Также в диссертации предлагаются решения тех же проблем.

Ключевые слова: Прямые финансовые инвестиции, нормативно-правовая база, регулирование, бюрократия.

KIRISH

Ushbu tezis Oʻzbekistondagi toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar bilan bogʻliq murakkab huquqiy muammolarni ochib berishga, mavjud qonunchilik Osiyoda jadal rivojlanayotgan davlat sifatida xorijiy sarmoyalarni jalb qilish imkoniyatlarini kengaytirishga jiddiy e’tibor qaratmoqda. 2023-yilning yanvar-iyun oylarida Oʻzbekiston Respublikasida 59,0 trln. soʻm asosiy kapitalga xorijiy investitsiya va kreditlar oʻzlashtirildi. Ulardan 6,9 trln. soʻm Oʻzbekiston Respublikasi kafolati ostidagi xorijiy kreditlar, 25,2 trln. soʻm toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar va kafolatlanmagan xorijiy kreditlar, 26,9 trln. soʻm boshqa xorijiy investitsiyalarni tashkil etdi.

Quyidagi investitsiyalar jumladan toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar masalalarida amalda boʻlgan qonun va qonun osti hujjarlari mamlakatdagi bu sohada asosiy huquqiy-normativ boʻlib hisoblanadi: Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 25-dekabrda 598-sonli qabul qilingan “Investitsiyalar va investitsiya faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 20- dekabrdagi “Xalqaro va xorijiy moliya institutlari bilan hamkorlikning samaradorligini yanada oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-3439-sonli qarori, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 16-iyuldagi “Xalqaro moliya institutlari va xorijiy hukumat moliya tashkilotlari ishtirokidagi loyihalarni tayyorlash va amalga oshirish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-3857-sonli qarori.

Yuqoridagi qonun hujjatlarini koʻrib chiqish asosida shuni ta’kidlash joizki bu sohada 2019-yildan beri aytarli yangi qonunchilik hujjatlari qabul qilinmagan bu esa bugungi kundagi shiddatli rivojlanib borayotgan zamonda salbiy holat ekanligini ta’kidlashga majburmiz. Shuningdek, yana koʻplab qonuniy asoslar 2000-2010 yillar oraligʻida qabul qilingan boʻlib bu bugungi yuqori raqobatli va shiddatli bozor iqtisodiyoti sharoitlariga mos kelmaydigan holatlarni yuzaga keltirib qoʻyishi hech gap emas.

Oʻzbekiston muhim iqtisodiy oʻzgarishlar va huquqiy islohotlarni boshdan kechirayotgan bir paytda, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar uchun muhitga ta'sir koʻrsatadigan qonunchilik doirasida bir qator muammolar bilan kurashishi kerakligi aniqlandi:

1. Sarmoyadorlarning yetarli darajada himoyalanmaganligi. Tegishli qonunchilikdagi yaxshilanishlarga qaramay, investorlarni himoya qilish, mulk huquqi va shartnomalar ijrosini ta'minlash bilan bogʻliq xavotirlar hamon saqlanib qolmoqda. Ayrim huquqiy mexanizmlar, shu jumladan nizolarni hal qilish jarayonlaridagi noaniqliklar va samarasizlik xorijiy investorlar uchun mustahkam himoyaning yetishmasligiga olib keladi. Investorlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun yanada uygʻunlashtirilgan va har tomonlama mustahkamlangan huquqiy bazaga boʻlgan ehtiyoj Oʻzbekistondagi toʻgʻridan-toʻgʻri xorij investitsiyalarni rivojlantirishning muhim muammosi boʻlib qolmoqda.

2. Soliq va bojxona qoidalari. Oʻzbekistonda soliq va bojxona rejimi soʻnggi yillarda sezilarli darajada takomillashtirilgan boʻlsa-da, hali ham muayyan murakkablik va noaniqliklar bilan ajralib turadi. Soliq qoidalaridagi noaniqlik, soliq stavkalarining har yili oʻzgarib borishi, shuningdek, bojxona tartib-taomillarining oldindan aytib boʻlmaydiganligi chet ellik investorlar uchun biznesni yuritishda xisoblangan xavf va xarajatlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Yuqorida keltirib oʻtilgan muammolarga amaliy hamda narzariy takliflar.

Oʻzbekistonda toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni rivojlantirish boʻyicha meʼyoriy-huquqiy hujjatlarning izchil amalga oshirilishini takomillashtirish uchun koʻpincha koʻp qirrali yondashuv zarur. Bu qiyinchiliklarni yengish uchun bir nechta yondoshuvlarnilarni koʻrib chiqish mumkin:

• Tartibga solishni amalga oshirishning shaffof mexanizmlarini yaratish.

• Hukumat organlari, nazorat qiluvchi organlar, investorlar va sanoat vakillarini oʻz ichiga olgan turli doiradagi manfaatdor tomonlar bilan hamkorlikda ochiq muloqot va me'yoriy hujjatlarni talqin qilish va ijro etish boʻyicha kelishuvni rivojlantirish.

• Mahalliy mansabdor shaxslar va tartibga soluvchi xodimlar uchun toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar boʻyicha qoidalarni tushunishlarini oshirish va ushbu qoidalarni izchillik bilan samarali amalga oshirish imkoniyatlarini yaxshilash uchun oʻqitish dasturlariga sarmoya kiritish.

• Toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar uchun yagona asosni yaratish uchun milliy va mintaqaviy qoidalarni uygʻunlashtirish boʻyicha ish olib borish.

Bu jarayonlarni soddalashtirishga va qoidalarning turli mintaqaviy talqinlaridan kelib chiqadigan kelishmovchiliklarni kamaytirishga yordam beradi. Qonunchilikdagi aniqlik turli sektorlar va hududlarda bir xilda amalga oshirilishini ta'minlashga yordam beradi. Investorlar uchun qoʻllab-quvvatlovchi mexanizmlarni, jumladan, aniq yoʻriqnomalarni, sohaga oid maslahat xizmatlarini va tartibga soluvchi hujjatlarga rioya qilish boʻyicha ularning soʻrovlari va xavotirlarini hal qilish uchun javob beradigan tartibga solish tizimini qoʻllab-quvvatlash.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/44637-ozbekiston-respublikasida-xorijiy-investitsiya-va-kreditlar-tarkibi-2

2. Shavkat Mirziyoyevning 27.02.2023 yilgi investitsiyalar jalb qilish va sanoatni rivojlantirish masalalari yuzasidan oʻtkazgan yigʻilish bayoni. togri-xorijiy-investisiya-ozlashtiriladi

3. Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi

4. https://Lex.uz

5. Toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish iqtisodiy taraqqiyot garovi. https://cyberleninka.ru/article/n/to-g-ridan-to-g-ri-xorijiy-investitsiyalarnijalb-qilish-iqtisodiy-taraqqiyot-garovi