Пахта хомашёсини майда ифлосликлардан тозалаш технологияси таҳлили

Пахта хомашёсини майда ифлосликлардан тозалаш технологияси

таҳлили

Нажмитдинов Шухратжон Абдукаримович

Ўрунбоев Бекзод Бахтиёр ўғли

Тўхтаев Шерзод Солижонович

Наманган муҳандислик-технология институти

Аннотация: Пахта хомашёсини майда ифлосликлардан тозалаш муҳим жараёнҳисобланиб, уни кейинги босқичдақайта ишлаш, яъни жинлаш ва толани тозалаш жараёнларига катта таъсир этади. Агар майда ифлосликлар етарли даражада тозаланмаса у пассив ифлосликдан актив ифлосликга ўтади ва тола тозалагичда ажратилиши қийинлашади. Пахта хомашёсидан майда ифлосликларни ажратувчи барча тозалагичлар бир хил йўсинда ишлайди, яънипахта хомашёсиқозиқли барабанларда титкиланиб ғалвир юзли сиртлар орқали ҳаракатлантирилади. Бу жараён бир неча маротаба такрорланади ва пахта хомашёси майда ифлосликлардан тозаланади. Тозаланиш самарадорлиги қозиқли барабанлар айланиш сонига, ғалвир юзасига ва пахта хомашёсининг сифат кўрсаткичларига боғлиқ.

Калит сўзлар: yозалаш, тўрли юза, ишқаланиш кучи, зарба кучи, тезлик

Кириш: Титувчи қозиқли барабанларнинг айланиш сонипахта хомашёси чигити механик шикастланиши ўсиши, ғалвир юзасининг майдони эса пахта хомашёсининг ифлос аралашмалар таркибига ўтиши билан чегараланган.

Ҳозирги пайтда пахта хомашёсини майда ифлосликлардан тозаловчитозалагичларнийиғишни осонлаштириш учун таркибидабир жуфт қозиқли-парракли барабан бўлган ЕН.178 русумли бўлинма ишлатилади(1.1- расм).Бу бўлинмалардан тўрттаси йиғилиб 1ХК русумидаги (1.2-расм) саккизбарабанлитозалагичишлабчиқарилди.ЕН.178бўлинмаларнинг қулайлиги - улардан фойдаланиб ҳоҳлаган сонли қозиқли-парракли барабанга эга майда ифлосликлардан тозаловчи тозалагич ҳосил қилиниши мумкин. Бу бўлинмалардан УХК агрегатида ҳам фойдаланилган [1].

1-рама, 2- қозиқли-парракли барабан, 3- ғалвир.

1.9-расм. ЕН.178 русумли тозалагич бўлинмаси

1-бошланғич меъёрлаштирилган қозиқли бўлим ЕН. 178.01 (таъминловчи

валиклар билан);2, 4- устун, 3- меъёрлаштирилган

қозиқли-парракли бўлим ЕН. 178.02, 5- бункер.

1.10-расм. 1ХК тозалагич

Узоқ йиллардан буён пахта хомашёсини майда ифлосликдан тозаловчи тозалагичларида бир хил қозиқли-парракли барабанлар ишлатилиниб келинаяпти. У(1.11-расм)вал 1,диск 2,қопламадан3 ташкил топган. Қоплама 3 қобирғасимон бўлиб, бу қобирғаларнинг ўртасига 150 мм. қадамларда 75 дона қозиқлар пайвандланган [2].

Материал ва методлар. Барабанда қопламалар сони тўртта. Шу ҳисобдан барабанда жами300 дона қозиқ бор.Қопламалар дискларга ва бир бирига болтгайкалар ёрдамида маҳкамланган. Улар маҳкамланган жойда барабан периметри бўйича парраклар ҳосил бўлган. Шу муносабат билан бу тозалаш барабанлариқозиқли-парракли барабан деб номланган.Бу барабанларнинг асосий камчилиги - уларни тайёрлаш технологиясининг мураккаблиги ва эксплуатация жараёнида қозиқларнинг қобирғаларгапайвандланган жойдан ажралиб кетиши оқибатида тез-тез алмаштирилишидир [3].

1-вал, 2-диск, 3-қобиқ, 4-қозиқ, 5- болт, 6 - болт, гайка, шайба.

1.11-расм. Қозиқли-парракли барабан

Қозиқлар тез-тез алмаштирилиши оқибатида қоплама ўз ҳолатини йўқотади ва уни ҳам аламаштириш зарур бўлади. Ундан ташқари қобирғаларда ҳосил бўлган тешиклардан барабан бўшлиғига ифлосликларнинг кириши оқибатида барабаннинг динамик мувозанати бузилади ва барабан вали подшипник ўрнатилган қисм ейилади, подшипник ишдан чиқади. Бу ҳолатлар эса эксплуатация харажатларининг ошишига сабаб бўлади [4].

Ёйсимон қопламалар икки мароталаб штамплаш ёрдамида пресс ускунасида тайёрланади. Қозиқлар эса қопламага пайвандаш учун махсус шаклда тайёрланган. У ҳамштамплаш ёрдамида пресс ускунасида тайёрланади.Қоплама тайёрлангандан кейин болт ва гайкалар билан барабанга йиғилади.Бу барабанларда тозалагич тозалаш самарадорлигини ошириш чигитларнинг шикастланиш даражаси билан чегараланган [5] [6].

Ҳар бир барабан тагида ғалвир узунлиги бўйича барабан айланишида алоҳида қопламаларнинг бирлашиш жойида вентиляторлар парракларидагикаби ҳосил бўладиганҳаво оқимипайдо бўлиши туфайли ғалвирнинг бошланиш сегментида ҳаво ташқарига пуфланади ва ифлос аралашмаларнинг ажралишига ёрдам беради, кейинги сегментда ҳаво тортилади ва ифлос аралашмаларнинг ажралишини қийинлаштиради. Бунинг оқибатида ушбу қозиқ-парракли тозалаш барабанларда “вентилятор эффекти” содирбўлади [7]. Қозиқлар ҳам маълум даражада ҳаво оқимини ҳосил қилсада, лекин улар ҳаво оқимини ўзидан ўтказиши ҳисобига “вентилятор эффекти” кам ҳосил бўлади ва тозалаш самарадорлигига ижобий таъсир этади [8].

Тадқиқот натижалари таҳлили. Шу сабабли қозиқли-парракли барабандаги технологиккамчиликларни ҳисобга олган ҳолда янги титиш барабанларни ўрганиш илмий тадқиқотнинг йўналишларидан биридир.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги “Сифат”пахта хомашёси толасини сертификатлаш марказининг маълумотларига кўра, охирги йилларда республикамизда ишлаб чиқарилаётган тола таркибидарангли мато, сунъий толалар борлиги аниқланган [9]. Бу эса жаҳон бозорида толамизнинг рақаботбардошлигини камайтиради.Пахта хомашёси таркибида мато аралашмаларини пайдо бўлишининг сабабини ўрганиш -пахта хомашёси ғўзаси парвариши даврида у зараркунандалардан биологик йўл билан ҳимоялангандабиологик жонзотлар личинкалари биофабрикаларда майда матолар устида кўпайтирилиши ва ғўза пояларига қўйиб чиқилиши ва пахта хомашёси йиғим терими даврида бу матоларнинг бир қисми терилган хомашё таркибига қўшилиб кетиши аниқланди [10].

Хулосалар. Пахта хомашёси таркибидаги матолар ҳозирги тозалаш ускуналарида ушланиб қолинмайди, аррали тозалагичларда у майда бўлакларга бўлинади ва аррали жин ишлаш самарадорлигига салбий таъсир этади. Ундан ташқари, юқорида таъкидлангандек, тола сифатини пасайтиради ва тола қайта ишланганда кейинги жараёнларни қийинлаштиради. Шу сабабли, бу мато аралашмаларни тозалаш давридаушлаб қолиниши зарур.

Мато бўлаклариниушлабқолиш учун йирикифлосликларнитозаловчи тозалагичлар таъминлагичларида,майда ифлосликларни тозалагичлардава аррали жинлар таъминлагичларида узун қозиқчали барабанлардан (1.12-расм)фойдаланилган.

1- гайка, 2-вал, 3-узун қозиқчалар.

1.12-расм. Шпагат ушловчи барабан

Узун қозиқчали барабан конструкциясидан кўриниб турибдики, ҳар бир қозиқча 3 валга 2 гайка 1 ёрдамида қотирилади. Бу эса ушбу барабанни йиғишни, унинг статик ва динамик мувозанатиниростлашнимураккаблаштиради.

Шунинг туфайли узун қозиқли титиш барабанини такомиллаштириш зарур.

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати

1. X. T. Axmedxodjaev, D. A. Adashboyev, X. S. Yo’ldashev and S. S.

To’xtaev, "INVESTIGATION OF FOREIGN LINT CLEANING SYSTEM," in “Paxta

2. X. T. Axmedxodjayev, A. A. Obidov and O. S. Sarimsakov, Paxta chigitlarini ishlov berishni samarali texnologiyasini yaratish, Namangan: "Namangan" nashiryoti, 2020.

3. D. Madumarov, O. X. Xoshimov, A. T. Qurbanov and X. S. Yo'ldashev,

"STUDY OF CLEANING PROCESSING OF SEED COTTON IN FOREIGN," in

“Paxta to‘qimachilik klasterlarida xomashyoni chuqur qayta ishlash asosida maxsulot ishlab chiqarish samaradorligini oshirishning iqtisodiy , innovatsion, texnologik muammolari va xalqaro tajriba" xalqaro ilmiy konferensiya, Namangan, 2022.

4. S. R. Madumarov, Y. Y. Jurayev and K. S. Yuldashev, "GENERAL

INFORMATION ON THE IMPORTANCE OF FEEDSTOCK DENSITY AND

SPEED IN THE FIBER SEPARATION PROCESS," ACADEMIC RESEARCH IN

MODERN SCIENCE, International scientific-online conference, vol. 8, no. 15, pp. 55- 59, 20 October 2022.

5. O. S. Sarimsakov, D. M. Kurbanov, X. S. Yo’ldashev and Y. Y. Jurayev,

"INVESTIGATION OF LOSING FIBER DURING CLEANING COTTON," in

Zamonaviy dunyoda amaliy fanlar: muammolar va yechimlar, Uzbekistan, 2022.

6. Sulaymonov, M. Inamove and K. Yuldashev, "THEORETICAL

STUDIES OF THE NATURE OF THE INTERACTION OF COTTON SEEDS IN

THE GAP BETWEEN THE AGITATOR BLADE AND THE SAW CYLINDER,"

EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH, vol. 2, no. 11, pp. 666-672,

15 May 2022.

7. Yo'ldashev X. S, "INVESTIGATING OF MOISTURE CONTENT IN

STORING, DRYING AND CLEANING THE SEED COTTON," in “Paxta

8. X. S. Yo’ldashev, O. X. Xoshimov and B. B. O ’rinboyev, "STUDY OF CLEANING PROCESSING OF SEED COTTON," Ijodkor O'qtuvchi, vol. 5, no. 12, pp. 209-213, 2021.

9. K. S. Yuldashev, M. D. Inamova, M. A. Qobilov and A. A. Abduxaliqov, "Effect Of Moisture Continent In The Process Of Storing, Drying And Cleaning The

Seed Cotton," in SCIENCE, EDUCATION, INNOVATION IN THE MODERN

10. K. S. Yuldashev, K. A. Abduraximov, M. D. Inamova and K. A.

Mirgulshanov, "DEVELOPMENT OF THE DESIGN OF A FEEDER OF

VIBRATION ACTION FOR SUPPLYING COTTON SEEDS TO LINTER

MACHINES," in SCIENCE, EDUCATION, INNOVATION IN THE MODERN

11. S. Gordon and Y.-L. Hsieh, Cotton: Science and technology., England: Woodhead Publishing Limited,, 2007.

12. Sarimsakov O. SH., Aerodinamika va Pnevmotransport, Namangan: "Namangan" Nashiryoti, 2021.

13. Sarimsakov O. SH., Paxtani pnevmotransportga uzatish va xavo yordamida tashish jarayonini takomillashtirish, Namangan: "Namangan" nashiryoti, 2018.

14. Sarimsakov O. SH., Paxtani uzatish va pnevmotransport yordamida tashish jarayonlarini nazariy asosalari, Namangan: "Usmon Nosir Media" nashiryoti, 2021.

15. X. N. Sharipov, X. S. Yo’ldashev, Y. Y. Jurayev and Urinboyev B B.,

"RESEARCH OF LOSING FIBER CLEANER TECHNOLOGIES AND FOREIGN

LINT CLEANER TECHNOLOGIES," in Zamonaviy dunyoda amaliy fanlar: muammolar va yechimlar, Uzbekistan, 2022.

16. Tursunov, X. S. Yuldashev and O. G. '. Madiyarov, "ANALYSIS OF

CHANGES IN AIR PARAMETERS IN A COTTON SEPARATOR," in “Paxta

17. Х. Т. Ахмедходжаев, А. М. Салимов and Т. О. Туйчиев, “Табиий толаларни дастлабки ишлаш технологияси”, Наманган: "Наманган" наширёти, 2020.

18. Х. Т. Ахмедходжаев, М. Т. Ходжиев and М. Абдувохидов, Машиналарни лойиҳалаш асослари, Тошкент: "Наврўз" наширёти, 2020 й.