PIROLIZ MOYINING XOSSALARI VA TARKIBINI O’RGANISH

PIROLIZ MOYINING XOSSALARI VA TARKIBINI O’RGANISH

Xushboqov Abduvali Bahodir o‘g‘li

Temiz davlat universiteti magistranti

Chorshanbiyev Abdumalik Zokirovich

Temiz davlat universiteti magistranti

Soatov Egamberdi Hayit o’g’li

Temiz davlat universiteti magistranti

Odinaboyev Doston Abdumo’min o‘g‘li

Temiz davlat universiteti o‘qituvchisi

Annotatsiya. Piroliz distillyatining fraksion tarkibi labaratoriyada haydash bilan aniqlangan va uni o’tkazish orqali asta sekin oshayotgan haroratda tarkibidan birbiridan qaynab chiqish chegaralari bilan farq qiladigan fraksiyalar yordamida haydalishi ko’rsatilgan.

Kalit so’zlar: piroliz, metan, uglevodorod, polietilen, polipropilen, katalizator, distillyat, granula, kauchuk.

Annotation. The fractional composition of the pyrolysis distillate was determined by driving in the laboratory, and it was shown that it is driven using fractions that differ from each other in terms of their boiling point at a gradually increasing temperature.

Key words: pyrolysis, methane, hydrocarbon, polyethylene, polypropylene, catalyst, distillate, granule, rubber.

ИЗУЧЕНИЕ СВОЙСТВ И СОСТАВА ПИРОЛИЗНОГО МАСЛА

Абстрактный. Путем прогонки в лаборатории определен фракционный состав пиролизного дистиллята и показано, что его прогоняют фракциями, отличающимися друг от друга температурой кипения при постепенно возрастающей температуре.

Ключевые слова: пиролиз, метан, углеводород, полиэтилен, полипропилен, катализатор, дистиллят, гранула, каучук.

Mamlakatimizning riv0jlanishi ko’p jihatdan neft - gaz kimy0 sanoati taraqqiyotiga bevοsita bog’liqdir. kimy0 Tabiiy gaz asosida polimer mahsul0tlari ishlab chiqaruvchi korxonallardan “Uz-KorGas Chemical” MChJ ga qarashli Ustyurt gazmajmuasining “Surg’ul” konidan yiliga 3 mln. m3 tabiiy gaz va 115 ming tonnadan ortiq gaz kondensati qazib olinadi.Tabiiy gaz metan, etan, prapan-butan fraksiyalariga ajratilib, metan tayyor mahsul0t sifatida foydalanishga yuboriladi. Etan, propan-butan fraksiyalari alohida piroliz qilinib etilen, propilenga so’ngra ularni polimerlash natijasida tovar mahsul0ti sifatida granulalangan polietilen va polipropilen olinadi.

Nano o'lchamli ob'ektlar bir tomondan quyma materiallar, ikkinchi tomondan atomlar va m0lekulalar o'rtasida oraliq pozitsiyani egallaydi. Materiallarda bunday ob'ektlarning mavjudligi ularga yangi kimy0viy va jismoniy xususiyatlar. Nanoob'ektlar kvant mexanikasi qonunlari amal qiladigan dunyo va klassik fizika qonunlari amal qiladigan duny0 o'rtasidagi oraliq va bog'lovchi bo'g'indir.[1; 33-35b]

Piroliz distillyati fraksion tarkibi labaratoriyada haydash bilan aniqlangan, uni o’tkazganda asta sekin 0shayotgan haroratda uning tarkibidan bir-biridan qaynab chiqish chegaralari bilan farq qiladigan fraksiyalar haydaladi.

Pirodistillyatning boshlang’ich qaynash harorati yoki suyuqlikning birinchi tomchisi kondensatlanadigan va uzilib tushadigan harorat barcha tajribalarda bir xil va 40°C ni tashkil qiladi. Distillyat namunalarini tezlatish natijalari (60°C-160°C) shuni ko’rsatadiki, tajribalar vaqtida hosil bo’lgan distillyatlar qaynab chiqish har0rat chegarasi bo’yicha benzin fraksiyasiga mos keladi. Har qanday eksperiment natijasi bo’yicha fraksiyalar chiqishini hisoblab chiqdik, u 90-95 % ni tashkil qiladi, yo’q0lishlar kattaligi 1,2 dan 2,2 % gacha bo’lgan chegarada o’zgaradi. Neftkimy0 sintezi sanoati olefin uglevodorodlaming sifatiga juda yuqori talablar qo‘yadi. Shu sababli, olefin tarkibli gazlar qanday usul bilan olinishidan qat’iy nazar ajratish jarayonidan avval xomashyoni neftkimy0 sinteziga tayyorlaydigan ma’lum operatsiyalarga uchratilishi lozim. [2;12-19b]

Xomashy0 va fraksiya distillyatlari zichligi va qovushqoqligi ularni aralashtirish va nayli quvurlar va issiqlik almashtirgichlar orqali haydab o’tkazish jaroyonlarini hisoblashda muhim ahamiyatga ega. Bu parametrlarning har0rat o’zgarishlariga apparatlar gidravlik qarshiliklari kattaligi va nas0slar quvvati bog’liq bo’ladi, bu esa jarayonga ketadigan elektr quvvati sarfiga ancha ta’sir ko’rsatadi.[3; 185-189b]

Ma’lumki, uglevodorod xomashyosi qovushqoqligi uning molekulyar massasi va qaynash harorati oshishi bilan oshadi. Xomashyo qovushqoqligi qancha past bo’lsa, shuncha uni haydab o’tkazish va qayta ishlash oson bo’ladi.

Uglevodorod xomashyosini gidrogenlash, gidrotozalash va issiqlik bilan ishlov berish jarayonlarini hisoblash va apparaturani loyihalash uchun, ularni amalga oshirishda bug’ holidagi issiqlik tashuvchilarning fizik-kimy0viy xossalarini ham bilish kerak.[4]

Bu maqsaddan kelib chiqib, bizning tomonimizdan his0blash-eksperimental yo’l bilan tajriba ustunli issiqlik massa almashinish apparatida jarayonning asosiy parametrlari–b0sim va haroratga qarab piroliz distillyati va uning bug’lari zichligining o’zgarish xarakteri aniqlangan.

Piroliz moyi yoqimsiz hidli, to’q jigarrangdan to’q yashil ranggacha bo’lgan suyuqlik bo’lib, 2.1 -jadvalda uning fizik xossalari keltirilgan.

1-jadval

Piroliz moyining fizik xossalari Xossalari Qiymati 20oC dagi zichligi (g/sm3) 0,9578 20oС dagi mexanik qovushqoqligi (mm2/s) 38 K0kslanishi (%) 14 Suv miqd0ri (%) 0,3 Mexanik aralshmalar miqd0ri (%) 0,01 Bug’lanish harorati(oC) 180 Element tarkibi, % massa b0’yicha. C Н S

91,30

7,90

0.14

Piroliz jarayoni ikkilamchi mahsul0ti tarkibini o’rganish maqsadida dastavval “piroliz moyi” xromat0-mass spektr qilindi.

1-rasm. Piroliz moyining xromato-mass spektri.

Xromato-mass spektr natijalari o’rganilib pir0liz moyi tarkibi quyidagi jadvalda keltirildi.(1-jadval)

2-jadval

Piroliz moyining xromato-mass-spektr natijalari

Modda n0mi Massa ulushi(%)

Inden 9,33

1-metilinden 8,96

Naftalin 41,51

1-metilnaftalin 8,61

2-metilnaftalin 16,25

1-etilnaftalin 1,778 . 0 0 1 0 . 0 0 1 2 . 0 0 1 4 . 0 0 1 6 . 0 0 1 8 . 0 0 2 0 . 0 0 2 2 . 0 0 2 4 . 0 0

5 0 0 0 0 0 0

1 e + 0 7

1 . 5 e + 0 7

2 e + 0 7

2 . 5 e + 0 7

3 e + 0 7

3 . 5 e + 0 7

4 e + 0 7

4 . 5 e + 0 7

5 e + 0 7

5 . 5 e + 0 7

6 e + 0 7

6 . 5 e + 0 7

7 e + 0 7

7 . 5 e + 0 7

T im e -->

A b u n d a n c e

T I C : S A M 3 7 5 0 . D

1 0 . 8 8

1 1 . 0 01 1 . 7 6

1 2 . 3 0

1 2 . 5 01 3 . 1 71 3 . 4 3

1 4 . 6 6

1 4 . 7 8

1 4 . 9 8

1 5 . 4 7

1 7 . 3 4

1 7 . 5 9

1 8 . 5 41 8 . 7 71 9 . 1 5

1 9 . 2 11 9 . 9 82 0 . 0 8

2 1 . 3 72 1 . 5 8 2 3 . 7 6

1,6-dimetilnaftalin 1,71

Xromato-mass-spektr natijalaridan ko’rinadiki, piroliz moyining tarkibini inden, naftalin va uning gom0loglari tashkil qiladi. Bu moddalar ichida naftalin miqdor jihatidan yetakchi 0’rinni egallaydi.[5; 177-180b]

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. Bahodir o’g’li, X. A., Zokirovich, C. A., Bahodir o‘g‘li, X. I., & Sharof o‘g‘li, A. T. (2023). Neft kimy0si uchun nanomateriallarning olinish usullari. " XXI

ASRDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR, FAN VA TAʼLIM TARAQQIYOTIDAGI

DOLZARB MUAMMOLAR" nomli respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi, 1(11), 33- 35.

2. Bahodir o’g’li, X. A. (2023). PIROLIZ JARAYONLARIDA SANOAT

QURILMASI VA UNING AHAMIYATI: ЧАСТЬ 1 ТОМ 2 ИЮЛЬ 2023

год. Лучшие интеллектуальные исследования, 1(2), 9-16.

3. Bahodir o’g’li, X. A., Erxonovich, N. S., & Toshtemir o’g’li, A. S. (2023,

February). NEFTNI BIRLAMCHI QAYTA ISHLASH TEXNOLOGIYASI VA UNI

AMALGA OSHIRISH QURILMASI. In " Conference on Universal Science Research 2023" (Vol. 1, No. 2, pp. 185-189).

4. Goffman D.D Полимеризация винилацетиленовых углеводородов//J.Amer Chem.soc.1978.-v.57.-P.1955-1959

5. Mengboyevich, I. J., & Bahodir o’g’li, X. A. (2023). Mahalliy homashyo zahiralari asosida tarkibida kremniy saqlagan kompleks hosil qiluvchi ionitlar sintezi va texnologiyasi. Journal of Universal Science Research, 1(9), 177-180.