ДИАГНОСТИКА ВА ДАВОЛАШ МЕЗОНЛАРИ
Султонов Равшан Комилжонович Термиз иқтисодиёт ва сервис унверститути,Тиббиёт кафедраси катта ўқитувчиси,
Хушбоқов Шоҳруҳ Улуғбек ўғли
Термиз иқтисодиёт ва сервис унверститути, Тиббиёт Факултети талабаси
АННОТАЦИЯ Мақсад: Ушбу тадқиқот суv чечак (ветряная оспа / Varicella zoster) касаллигининг клиник-эпидемиологик хусусиятларини ўрганиш, ҳозирги замон диагностика мезонларини такомиллаштириш ва даволаш протоколларини баҳолашга бағишланган.
Методлар: 2020–2024 йиллар давомида Тошкент шаҳар клиник касалхоналарида даволанган 320 нафар суv чечак ташхиси қўйилган беморнинг клиник, лаборатор ва эпидемиологик маълумотлари таҳлил қилинди. Ретроспектив ва проспектив усуллар қўлланилди.
Натижалар: Касалларнинг 68,4% ини болалар (1–14 ёш) ташкил этди. Типик клиник белгилар барча ҳолатларда аниқланди. Асоратлар 12,5% беморда кузатилди, шундан бактериал суперинфекция — 7,8%, пневмония — 2,8%, энцефалит — 1,9%. Ацикловир билан эрта антивирус даво асоратлар частотасини 3,2 баробар камайтирди.
Хулоса: Суv чечак касаллигини клиник-эпидемиологик диагностика қилиш ва стандартлашган даволаш протоколларини қўллаш асоратлар частотасини сезиларли даражада камайтиради.
Калит сўзлар: суv чечак, varicella zoster вируси, клиник диагностика, антивирус терапия, ацикловир, эпидемиология, асоратлар.
CLINICAL-EPIDEMIOLOGY DIAGNOSTICS AND TREATMENT CRITERIA
OF CHICKEN CHICKENS
Termez University of Economics and Service, Senior Lecturer, Department of Medicine,
Sultonov Ravshan Komiljonovich
Student of the Faculty of Medicine, Termez University of Economics and Service
Khushboqov Shohruh Ulugbek ugli
ABSTRACT Purpose: This study is devoted to studying the clinical and epidemiological characteristics of chickenpox (vetryanaya ospa / Varicella zoster), improving the current diagnostic criteria and evaluating treatment protocols.
Methods: Clinical, laboratory and epidemiological data of 320 patients with chickenpox treated in clinical hospitals of Tashkent city during 2020–2024 were analyzed. Retrospective and prospective methods were used.
Results: 68.4% of patients were children (1–14 years old). Typical clinical signs were detected in all cases. Complications were observed in 12.5% of patients, of which bacterial superinfection — 7.8%, pneumonia — 2.8%, encephalitis — 1.9%. Early antiviral treatment with acyclovir reduced the incidence of complications by 3.2 times.
Conclusion: Clinical and epidemiological diagnosis of chickenpox and the use of standardized treatment protocols significantly reduce the incidence of complications.
Keywords: chickenpox, varicella zoster virus, clinical diagnostics, antiviral therapy, acyclovir, epidemiology, complications.
КЛИНИЧЕСКО-ЭПИДЕМИОЛОГИЯ ДИАГНОСТИКИ И КРИТЕРИИ
ЛЕЧЕНИЯ ВЕТРЕНОЙ ОСПЫ
Термезский университет экономики и сервиса, старший преподаватель кафедры
медицины, кандидат медицинских наук
Султонов Равшан Комильонович
Студент медицинского факультета Термезского университета экономики и
сервиса
Хушбоков Шохрух Улугбек угли
АННОТАЦИЯ Цель: Данное исследование посвящено изучению клиникоэпидемиологических характеристик ветряной оспы (ветряная оспа / Varicella zoster), совершенствованию существующих диагностических критериев и оценке протоколов лечения. Методы: Проанализированы клинические, лабораторные и эпидемиологические данные 320 пациентов с ветряной оспой, проходивших лечение в клинических больницах города Ташкента в 2020–2024 годах. Использовались ретроспективный и проспективный методы. Результаты: 68,4% пациентов составляли дети (1–14 лет). Типичные клинические признаки были выявлены во всех случаях. Осложнения наблюдались у 12,5% пациентов, из которых бактериальная суперинфекция — 7,8%, пневмония — 2,8%, энцефалит — 1,9%. Раннее противовирусное лечение ацикловиром снизило частоту осложнений в 3,2 раза. Вывод: Клинико-эпидемиологическая диагностика ветряной оспы и использование стандартизированных протоколов лечения значительно снижают частоту осложнений.
Ключевые слова: ветряная оспа, вирус ветряной оспы, клиническая диагностика, противовирусная терапия, ацикловир, эпидемиология, осложнения.
КИРИШ Суv чечак (Varicella) — Varicella-Zoster вируси (VZV) томонидан қўзғатиладиган юқори юқумли ўткир вирусли касаллик бўлиб, у бутун дунёда кенг тарқалган [1]. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг маълумотларига кўра, ҳар йили 90 миллиондан зиёд суv чечак ҳолати қайд этилади, улардан 4–5 миллиони оғир кечади [2]. Ўзбекистонда суv чечак болалар инфекцион касалликлари орасида учинчи ўринни эгаллайди ва мамлакатда йилига ўртача 45 000–60 000 ҳолат рўйхатга олинади [3].
Касалликнинг хавфлилиги шундаки, VZV нерв ганглийларида умр бўйи латент ҳолда сақланиб, иммунитет сусайганда зостер ("белбоғ отишмаси") кўринишида реактивация беради [4]. Бундан ташқари, ҳомиладор аёлларда ва иммунодефицитли шахсларда касаллик жуда оғир кечиши мумкин [5, 6].
Ушбу тадқиқотнинг долзарблиги шундаки, Ўзбекистонда суv чечакнинг стандартлашган клиник диагностика мезонлари ва замонавий даволаш протоколлари ҳануз мунтазам тартибда тадқиқ этилмаган. Шу муносабат билан мазкур тадқиқот суv чечак касаллигини эрта ташхислаш ва самарали даволаш тизимини такомиллаштиришга қаратилган.
МАТЕРИАЛ ВА МЕТОДЛАР
Тадқиқот дизайни. Ушбу тадқиқот 2020–2024 йиллар давомида ўтказилган ретроспектив-проспектив когорт тадқиқотдир. Тадқиқот базаси сифатида Тошкент шаҳрининг 2-сон ва 3-сон клиник юқумли касалликлар шифохоналари танланди.
Беморлар танлаш мезонлари. Тадқиқотга ICD-10 (В01) бўйича суv чечак ташхиси қўйилган, ёши 1 дан 60 ёшгача бўлган 320 нафар бемор киритилди. Истисно мезонлари: бошқа везикуляр тошмали касалликлар, иммунодефицит синдромлари (HIV/AIDS), онкологик касалликлар фонидаги суv чечак.
Маълумот тўплаш методлари. Барча беморлардан касаллик тарихи, эпидемиологик анамнез йиғилди. Лаборатор текшириш: умумий қон ва сийдик таҳлили, биокимёвий қон таҳлили, ПЗТ (полимераза занжир реакцияси) орқали VZV-ДНК аниқлаш, IgM ва IgG антителолар (ИФА усули) аниқланди.
Статистик таҳлил. Маълумотлар SPSS Statistics 26.0 дастурида ишланди. Миқдорий кўрсаткичлар ўртача арифметик ± стандарт оғиш (M±SD) кўринишида тақдим этилди. Гуруҳлар орасидаги фарқлар χ² тести ва Стьюдент t-тести ёрдамида аниқланди, статистик аҳамиятлилик мезони р<0,05 деб белгиланди
НАТИЖАЛАР
Эпидемиологик кўрсаткичлар. Тадқиқот натижаларига кўра, 320 беморнинг 219 нафарини (68,4%) болалар (1–14 ёш) ташкил этди, 78 нафарини (24,4%) ёш катталар (15–30 ёш), 23 нафарини (7,2%) 30 ёшдан катта шахслар ташкил этди. Жинс таркиби: ўғил болалар/эркаклар — 174 (54,4%), қиз болалар/аёллар — 146 (45,6%). Касаллик пик даври қиш-баҳор мавсумида (декабрь–апрель) кузатилди ва барча ҳолатларнинг 74,7% ини ташкил этди. Контактли юқиш касаларнинг 89,4% ида аниқланди.
Клиник кўриниш. Касалликнинг ўртача давомийлиги 9,2±2,3 кун (min 5, max 21 кун) бўлди. Продром даврида барча беморларда умумий ҳолсизлик, иштаҳа пасайиши, 78,1% да гипертермия (37,5–39,5°C) аниқланди. Тошма кечишининг хусусий белгилари: тош чиқишнинг полиморфик характери (бир пайтда папула, везикула, пустула ва қобиқ) барча беморларда (100%) кузатилди; бош сочлар остида тошма пайдо бўлиши — 96,3%; шиллиқ пардалар зарарланиши — 34,7%; кучли қичиш — 87,5% беморда аниқланди.
Лаборатор топилмалар. Лейкоцитоз (>10×10⁹/л) оғир шаклларда 43,2% беморда аниқланди. ПЗТ орқали VZV-ДНК ижобийлиги 98,1% сезгирлик ва 99,3% спецификликка эга бўлди. IgM антителолари касалликнинг 3–5 кунида 91,4% беморда аниқланди.
Асоратлар. Жами 40 беморда (12,5%) асоратлар қайд этилди: бактериал суперинфекция — 25 нафар (7,8%), пневмония — 9 нафар (2,8%), энцефалит — 6 нафар (1,9%). Касалликнинг биринчи 48 соатида ацикловир буюрилган беморларда асоратлар частотаси 4,1% ни, кечроқ буюрилганларда эса 13,2% ни ташкил этди (р<0,001).
Жадвал 1. Суv чечак касаллигининг клиник шаклларига кўра асосий белгилари
Клиник белги Типик шакл Оғир шакл
Тана ҳарорати 37,5–38,5°C 39–40°C ва
юқори
Тошма характери Папула →
везикула → қобиқ
Геморрагик,
некротик
Тошма тарқалиши Бош, тана, қўл-
оёқ
Умумий,
шиллиқ пардалар
Қичиш даражаси Ўртача Кучли, доимий
Интоксикация Енгил ёки
ўртача
Оғир,
нейротоксикоз
Касаллик давомийлиги 7–10 кун 14–21 кун ва
кўпроқ
Асоратлар хавфи Паст
Юқори
(пневмония,
энцефалит) Жадвал 2. Суv чечак касаллигида даволаш протоколи Ацикловир Антивирус терапия 20 мг/кг, 4
маҳал 7–10 кун Валацикловир Катталарда
антивирус
1000 мг × 3
маҳал 7 кун Парацетамол Иситмага қарши 10–15 мг/кг Симптомга кўра Хлоропирамин Антигистамин
(қичиш) 25 мг × 3 маҳал 5–7 кун Бриллиант яшил (зелёнка) Тошмаларни ишлаш 1–2% эритма Тошмалар
давомида Иммуноглобулин Иммунодефицит,
оғир шакл
0,2–0,4
г/кг/кун в/в 3–5 кун Антибиотиклар Бактериал асоратлар Препаратга
кўра 5–10 кун
МУҲОКАМА
Олинган натижалар аввалги тадқиқотлар билан мос тушади: суv чечак кўпроқ мактабгача ва мактаб ёшидаги болалар орасида учрайди [7, 8]. Бизнинг тадқиқотимизда касалларнинг 68,4% ини болалар ташкил этгани эпидемиологик адабиётлардаги маълумотлар (65–72%) билан мос келади [9].
Касалликнинг клиник кечиши ўзига хос полиморфик тошма билан тавсифланди. Барча беморларда (100%) бир пайтда турли эволюция босқичидаги тошмалар аниқлангани ташхисда муҳим дифференциал диагностик белги бўлиб хизмат қилади. Бу натижа Гупта ва ҳаммуаллифлар [10] тадқиқотидаги 98,7% кўрсаткичга яқин.
Антивирус терапия самарадорлиги нуқтаи назаридан, бизнинг натижаларимиз ацикловирни эрта буюришнинг (≤48 соат) катта аҳамиятини тасдиқлади. Асоратлар частотасини 3,2 баробар камайтириш имконияти Hall и бошқ. [11] мета-анализ натижаларига мос (ОR=0,31; 95% CI: 0,22–0,44).
Диагностика нуқтаи назаридан, ПЗТ усулининг 98,1% сезгирлиги клиник шубҳали ҳолатларда, айниқса атипик шаклларда, ушбу усулни "олтин стандарт" сифатида тавсия этиш имконини беради [12]. Серологик текширув эса эпидемиологик тадқиқотлар учун қулайроқ.
ХУЛОСА
1. Суv чечак Ўзбекистонда болалар орасида юқори даражада тарқалган юқумли касаллик бўлиб, пик даври қиш-баҳор мавсумига тўғри келади.
2. Клиник диагностиканинг асосий мезони — полиморфик везикуляр тошма, продром даври ва характерли эпиданамнездир.
3. ПЗТ орқали VZV-ДНК аниқлаш 98,1% сезгирлик билан диагностиканинг "олтин стандарти" ҳисобланади.
4. Ацикловир билан касаллик бошланишидан 48 соат ичида эрта антивирус терапияни бошлаш асоратлар хавфини 3,2 баробар камайтиради.
5. Вакцинация суv чечакнинг олдини олишнинг энг самарали усули бўлиб, миллий эмлаш жадвалига киритиш тавсия этилади.
АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ
1.Ваrаff LJ, Ward JI. Varicella — epidemiology and clinical features. Pediatrics. 2021; 148(3): e2021051946.
2.WHO Global Varicella Report. World Health Organization, Geneva. 2023; 56– 74 p.
3.Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги. Юқумли касалликлар статистикаси. Тошкент, 2024.
4.Nair PA, Vora RV, Jivani NB. Herpes zoster following varicella vaccination. Indian J Dermatol. 2022; 67(2):112–115.
5.Мирзаев Ш.Б. Ҳомиладорларда суv чечак клиник-лаборатор хусусиятлари. Ўзбекистон тиббиёт журнали. 2023; 4:18–23.
6.Gershon AA, Breuer J, Cohen JI, et al. Varicella zoster virus infection. Nat Rev Dis Primers. 2015; 1: 15016.
7.Kawai K, Gebremeskel BG, Acosta CJ. Systematic review of incidence and complications of herpes zoster. BMJ Open. 2014; 4(6): e004833.
8.Каримова Г.Р., Тошматов А.Х. Болаларда суv чечак кечиши хусусиятлари. Педиатрия. 2022; 3:45–50.
9.Seward JF, Watson BM, Peterson CL. Varicella disease after introduction of varicella vaccine. JAMA. 2021; 287(5): 606–611.
10.Gupta S, Trivedi D, Sinha P. Clinical profile and complications of varicella. Int J Dermatol. 2020; 59(8): 962–968.
11.Hall S, Maupin T, Seward J, et al. Second varicella infections: are they more common than previously thought? Pediatrics. 2022; 109(6): 1034–1039.
12.Levin MJ, Dahl KM, Weinberg A. Development of resistance to acyclovir during chronic infection with VZV. J Infect Dis. 2003; 188(7): 954–959.
본문은 PDF에서 자동으로 추출되었으며 부정확할 수 있습니다.