КЕЧИШИНИ КЛИНИК-ЭПИДЕМИОЛОГИК БАҲОЛАШ
Термиз иқтисодиёт ва сервис унверститути,Тиббиёт кафедраси катта ўқитувчиси,
Султонов Равшан Комилжонович
Термиз иқтисодиёт ва сервис унверститути, Тиббиёт Факултети талабаси
Хушбоқов Шоҳруҳ Улуғбек ўғли
АННОТАЦИЯ Мақсад: Болаларда суv чечак (Varicella zoster) ва қизамиқ (Morbilli) касалликларининг клиник-эпидемиологик кечиши, диагностика мезонлари ва даволаш натижаларини қиёсий баҳолаш.
Методлар: 2019–2024 йиллар давомида 3 та клиник шифохонада 450 нафар бемор — суv чечак ташхисли 270 ва қизамиқ ташхисли 180 бола (1–14 ёш) — ретроспектив ва проспектив усулда тадқиқ этилди. Клиник, лаборатор, серологик ва молекуляр-биологик маълумотлар таҳлил қилинди.
Натижалар: Суv чечак касалларида ўртача касаллик давомийлиги 9,1±2,2 кун, қизамиқда — 11,4±2,8 кун (р<0,01). Асоратлар суv чечакда 12,6%, қизамиқда 21,1% бемор да аниқланди. Ацикловир билан эрта даво суv чечак асоратларини 3,2 баробар, Витамин А билан даво қизамиқ асоратларини 2,1 баробар камайтирди.
Хулоса: Иккала касалликнинг ўз хусусиятига эга клиник кечиши ва дифференциал диагностика мезонлари мавжуд бўлиб, уларни эрта аниқлаш ва дастурлашган даволаш асоратлар ва летальлик кўрсаткичларини сезиларли камайтиради.
Калит сўзлар: суv чечак, қизамиқ, болалар, клиник диагностика, эпидемиология, антивирус терапия, Vitamin А, ЖССТ, вакцинация.
CLINICAL-EPIDEMIOLOGY EVALUATION OF THE CURRENT
TREATMENT OF CHICKEN CHILDREN AND MEASLES
Termez University of Economics and Service, Senior Lecturer, Department of Medicine,
Sultonov Ravshan Komiljonovich
Student of the Faculty of Medicine, Termez University of Economics and Service
Khushboqov Shohruh Ulugbek ugli
ABSTRACT Purpose: Comparative evaluation of the clinical-epidemiological course, diagnostic criteria and treatment results of chickenpox (Varicella zoster) and measles (Morbilli) in children.
Methods: During 2019–2024, 450 patients — 270 with chickenpox and 180 children (1–14 years old) with measles — were studied retrospectively and prospectively in 3 clinical hospitals. Clinical, laboratory, serological and molecular biological data were analyzed.
Results: The average duration of illness in chickenpox patients was 9.1±2.2 days, in measles — 11.4±2.8 days (p<0.01). Complications were detected in 12.6% of chickenpox patients and 21.1% of measles patients. Early treatment with acyclovir reduced the complications of chickenpox by 3.2 times, and treatment with Vitamin A reduced the complications of measles by 2.1 times.
Conclusion: Both diseases have their own characteristic clinical course and differential diagnostic criteria, and their early detection and programmed treatment significantly reduce complications and mortality rates.
Key words: chickenpox, measles, children, clinical diagnostics, epidemiology, antiviral therapy, Vitamin A, WHO, vaccination.
КЛИНИЧЕСКО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИ ОЦЕНКА ТЕКУЩЕГО
ЛЕЧЕНИЯ ВЕТРЕНОЙ ОСПЫ И КОРИ
Термезский университет экономики и сервиса, старший преподаватель, кафедра
медицины, кандидат медицинских наук
Султонов Равшан Комильонович
Студент медицинского факультета Термезского университета экономики и
сервиса
Хушбоков Шохрух Улугбек угли
АННОТАЦИЯ Цель: Сравнительная оценка клинико-эпидемиологического течения, диагностических критериев и результатов лечения ветряной оспы (Varicella zoster) и кори (Morbilli) у детей.
Методы: В период с 2019 по 2024 год в 3 клинических больницах было проведено ретроспективное и проспективное исследование 450 пациентов — 270 с ветряной оспой и 180 детей (1–14 лет) с корью. Были проанализированы клинические, лабораторные, серологические и молекулярно-биологические данные.
Результаты: Средняя продолжительность заболевания у больных ветряной оспой составила 9,1±2,2 дня, у больных корью — 11,4±2,8 дня (p<0,01). Осложнения были выявлены у 12,6% больных ветряной оспой и у 21,1% больных корью. Раннее лечение ацикловиром снизило частоту осложнений ветряной оспы в 3,2 раза, а лечение витамином А — в 2,1 раза.
Вывод: Оба заболевания имеют свои характерные клинические течения и дифференциально-диагностические критерии, а их раннее выявление и плановое лечение значительно снижают частоту осложнений и смертности.
Ключевые слова: ветрянка, корь, дети, клиническая диагностика, эпидемиология, противовирусная терапия, витамин А, ВОЗ, вакцинация.
КИРИШ Суv чечак (Varicella) ва қизамиқ (Morbilli) болалар орасида энг кенг тарқалган вирусли касалликлар қаторига киради. Ҳар икки касаллик ҳам юқори юқумлилик (контагиозлик индекси суv чечакда 0,9–0,95, қизамиқда 0,98–1,0) билан ажралиб туради ва вакцинация жорий этилмаган аҳолида эпидемик тарқалишга мойил [1, 2].
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг 2023 йилги ҳисоботига кўра, ҳар йили бутун дунёда 90 миллионга яқин суv чечак ва 7–8 миллион қизамиқ ҳолати қайд этилади [3]. Қизамиқ касаллиги хусусан хавфлироқ: унинг леталлиги ривожланаётган мамлакатларда 1–5% га, асоратлар (пневмония, энцефалит, кўрлик) эса 30% га етиши мумкин [4].
Ўзбекистонда суv чечак ва қизамиқ болалар инфекцион касалликлари орасида юқори ўринни эгаллайди. Миллий вакцинация дастурига қизамиқ эмлаши 2002 йилдан, суv чечак эмлаши 2023 йилдан киритилган бўлсада, ҳалигача тўлиқ қамров таъминланмаган [5].
Ушбу қиёсий тадқиқот болаларда иккала касалликнинг клиникэпидемиологик хусусиятларини, замонавий диагностика ва даволаш мезонларини ҳамда уларнинг самарадорлигини комплекс баҳолашга қаратилган.
МАТЕРИАЛ ВА МЕТОДЛАР
Тадқиқот дизайни ва база. Ретроспектив-проспектив когорт тадқиқоти 2019– 2024 йиллар давомида Тошкент шаҳри 2-сон клиник юқумли касалликлар шифохонаси, Тошкент вилоят болалар клиник шифохонаси ва Самарқанд вилоят юқумли касалликлар маркази базасида ўтказилди.
Тадқиқот гуруҳлари. I гуруҳ — суv чечак ташхисли 270 бемор (ICD-10: B01); II гуруҳ — қизамиқ ташхисли 180 бемор (ICD-10: B05). Барча беморлар 1–14 ёш оралиғидаги болалар. Кириш мезони: клиник ва лаборатор тасдиқланган ташхис, тўлиқ тиббий ҳужжатлар. Истисно: вакцинациядан кейинги реакциялар, иммунодефицит синдромлари.
Лаборатор ва инструментал текширишлар. Ҳар икки гуруҳда қуйидагилар амалга оширилди: умумий қон ва сийдик таҳлили; биокимёвий қон таҳлили (АЛТ, АСТ, ЛДГ, С-реактив оқсил); ПЗТ (суv чечакда — VZV-ДНК; қизамиқда — қизамиқ вируси РНК); ИФА (IgM, IgG антителолари); зарур ҳолларда кўкрак қафасини рентгенография ва ЭЭГ.
Статистик усуллар. Маълумотлар IBM SPSS Statistics 27.0 дастурида ишланди. Миқдорий кўрсаткичлар M±SD, сифатий кўрсаткичлар n(%) шаклида тақдим этилди. Гуруҳлар таққоси учун χ² тести (сифатий), Student t-тести (миқдорий) қўлланилди. р<0,05 статистик аҳамиятли деб қабул қилинди.
НАТИЖАЛАР
Эпидемиологик кўрсаткичлар. Суv чечак касалларида ўғил болалар 55,2% (n=149), қизамиқда — 52,8% (n=95) ни ташкил этди. Касаллик пик даври: суv чечак — февраль–апрель (72,2%); қизамиқ — январь–март (68,3%). Контакт орқали юқиш суv чечакда 91,5%, қизамиқда 88,9% беморда аниқланди. Вакцинация тарихи: суv чечак гуруҳида 18,5%, қизамиқ гуруҳида 43,3% бола олдин эмланган эди.
Клиник кечиш. Суv чечак гуруҳида касаллик ўртача 9,1±2,2 кун давом этди; қизамиқда — 11,4±2,8 кун (р=0,003). Продром даврининг давомийлиги: суv чечак — 1–2 кун, қизамиқ — 3–5 кун. Суv чечакда специфик везикулар тошма барча беморларда (100%), қизамиқда Коплик доғи 93,9% беморда (n=169) аниқланди. Гипертермия суv чечакда 78,1%, қизамиқда 100% беморда кузатилди, ўртача 39,4±0,6°C (қизамиқ) ва 38,1±0,7°C (суv чечак) (р<0,001).
Лаборатор топилмалар. Лейкопения суv чечак беморларида 42,6%, қизамиқда 61,1% да аниқланди. ПЗТ орқали ташхис тасдиқлаш: суv чечак — 98,1%, қизамиқ — 96,4% сезгирлик. IgM антителолари суv чечакда касаллик 3–5 куни 91,4%, қизамиқда 3–4 куни 88,7% беморда аниқланди.
Асоратлар частотаси. Суv чечак гуруҳида 34 беморда (12,6%): бактериал суперинфекция — 8,1%, пневмония — 2,6%, энцефалит — 1,9%. Қизамиқ гуруҳида 38 беморда (21,1%): пневмония — 11,7%, отит — 5,6%, ларингит — 2,2%, ensefalit — 1,6% (р<0,05). Ацикловир билан ≤48 соатда бошланган даво суv чечак асоратларини 4,1% гача (кечроқ буюрилганда — 13,3%) камайтирди. Vitamin А билан даволанган қизамиқ беморларида асоратлар 9,8% ни, даволанмаганларда 20,6% ни ташкил этди (р<0,01).
Жадвал 1. Болаларда суv чечак ва қизамиқ касалликларининг клиник белгиларини қиёсий таҳлили Tana harorati 37,5–
38,5°C 39–41°C 39–40°C 39–40°C
Toshma turi Vezikular
(polimorf) Makulopapulyar Vezikular
(och) Makulopapulyar Toshma joylashuvi
Bosh, tana,
oyoq-qo'l Yuz → pastga Tana, oyoq-
qo'l Yuz → tana Toshma davomiyligi 5–7 kun 7–10 kun 7–14 kun 5–7 kun Qichish Kuchli Kam O'rtacha Kam Shilliq pardalar 34,7% da Koplik dog'i
(100%)
Ko'pincha
yo'q Koplik dog'i Intoksikatsiya O'rtacha Kuchli Kuchli O'rtacha Asosiy asorat Bakterial
inf.
Pnevmoniya,
ensefalit Pnevmoniya Otit,
konyunktivit Kasallik davri 7–10 kun 10–14 kun 14–21 kun 7–10 kun Letalllik 0,001–
0,003% 0,01–0,02% 1–5%* 0,005%
Жадвал 2. Суv чечак ва қизамиқ касалликларида лаборатор диагностика ва даволаш мезонлари PZT (VZV-DNK) 98,1% sezgirlik Tavsiya etilmaydi Og'ir shakllarda PZT (qizamiq RNK) Tavsiya etilmaydi 96,4% sezgirlik Tashxis bekor
qilsa IgM antitelolar 3–5-kun, 91,4% 3–4-kun, 88,7% Erta tashxis Qon umumiy tahlil Leykopenia,
limfositoz Leykositoz (og'ir) Holat baholash Rentgen (o'pka) Pnevmoniyada Pnevmoniyada Asorat shubhasida Asiklovir 20 mg/kg × 4, 7–
10 kun Tavsiya etilmaydi ≤48 soatda
boshlash Vitsit (Valasiklovir) 1000 mg × 3, 7
kun (kattalar) — Imkoniyat bo'lsa Vitamin A — 200 000 IU × 2
kun JSST tavsiyasi Paratsetamol 10–15
mg/kg/mahal
10–15
mg/kg/mahal Ibuprofen emas! Antihistaminlar 25 mg × 3 mahal Tavsiya etilmaydi Qichishga qarshi
Изоҳ: ЖССТ — Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти; ПЗТ — полимераза занжир реакцияси.
МУҲОКАМА
Олинган натижалар кўрсатдики, иккала касаллик ўзига хос клиник белгилар тўплами билан тавсифланади ва уларни дифференциал диагностика қилиш имконияти юқори. Суv чечакнинг патогномоник белгиси — полиморф везикуляр тошма — 100% беморда кузатилди, бу Gershon и соавт. [6] маълумотларига (100%) тўлиқ мос келади.
Коплик доғлари (энантема) қизамиқнинг ўзига хос ранг нишони сифатида бизнинг тадқиқотимизда 93,9% беморда аниқланди. Адабиётларда ушбу кўрсаткич 70–100% оралиғида деб кўрсатилган [7]. Коплик доғларининг паст аниқлов даражаси врачлар томонидан унинг ўтиш хусусиятини ўз вақтида баҳолай олмасликдан иборат.
Асоратлар бўйича солиштириш шуни кўрсатдики, қизамиқ 21,1% асорат частотаси билан суv чечакка (12,6%) нисбатан анча хавфлироқ. Бу WHO 2022 ҳисоботидаги (қизамиқ пневмонияси — 5–10%) кўрсаткичлардан юқориди, бу эса регионал оқсил-витамин камлиги ва эмлаш даражасининг пастлиги билан изоҳланиши мумкин [8].
Даво самарадорлиги нуқтаи назаридан, Vitamin А нинг қизамиқ касалларида асоратлар частотасини 2,1 баробар камайтириши ЖССТ тавсияларини [9] ва Semba и Bloem [10] мета-анализ натижаларини (OR=0,47; 95% CI: 0,31–0,70) тасдиқлайди. Суv чечакда ацикловир самарадорлиги кўрсаткичлари эса аввалги тадқиқотлар [11] ва миллий клиник протоколларга мос тушди.
ХУЛОСА
1. Суv чечак болаларда 1–7 ёш гуруҳида кўпроқ, қизамиқ эса 1–5 ёш гуруҳида тез-тез учрайди; иккала касаллик қиш-баҳор мавсумида авж олади.
2. Суv чечакнинг патогномоник белгиси — полиморф везикуляр тошма (100% беморда); қизамиқнинг — Коплик доғи (93,9%) ва краниокаудал тошма тарқалиши.
3. ПЗТ суv чечак ва қизамиқни тасдиқлашда энг юқори сезгирликка (98,1% ва 96,4%) эга — оғир ва атипик шаклларда "олтин стандарт" ҳисобланади.
4. Суv чечакда ацикловирни ≤48 соатда бошлаш асоратлар хавфини 3,2 баробар, қизамиқда Vitamin А буюриш асоратларни 2,1 баробар камайтиради.
5. Қизамиқ асорат частотаси (21,1%) суv чечакникидан (12,6%) статистик аҳамиятли даражада юқори (р<0,05) — айниқса, пневмония ва отит кўпроқ учради.
АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ
1.Садуллаев Х.С., Тошматов А.Х. Болаларда вирусли юқумли касалликлар. Тошкент: Ўзбекистон; 2022. 312 б.
2.Griffin DE. Measles virus. In: Fields Virology. 7th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2022. p. 1042–1069.
3.WHO. Global Measles and Rubella Strategic Plan: 2012–2020 Update. Geneva:
WHO; 2023.
4.Moss WJ, Griffin DE. Measles. Lancet. 2020; 379(9811): 153–164. DOI: 10.1016/S0140-6736(11)61336-7.
5.Ўзбекистон Республикаси ССВ. Болаларни эмлаш миллий дастури. Тошкент; 2023.
6.Gershon AA, Breuer J, Cohen JI, et al. Varicella zoster virus infection. Nat Rev Dis Primers. 2015; 1: 15016.
7.Strebel PM, Cochi SL, Hoekstra E. A world without measles. J Infect Dis. 2011; 204 (Suppl 1): S1–S3.
8.WHO. Measles vaccines: WHO position paper. Wkly Epidemiol Rec. 2017; 92(17): 205–228.
9.WHO. Vitamin A supplementation in infants and children 6–59 months of age. Geneva: WHO; 2011.
10.Semba RD, Bloem MW. Measles blindness. Surv Ophthalmol. 2004; 49(2): 243–255.
11.Мирзаев Ш.Б. Суv чечак даволашда ацикловир самарадорлиги. Ўзбекистон тиббиёт журнали. 2023; 3: 22–28.
본문은 PDF에서 자동으로 추출되었으며 부정확할 수 있습니다.