IQTISODIYOTDA MARKETING TIZIMI , TALABLARI VA JARAYONI.

IQTISODIYOTDA MARKETING TIZIMI , TALABLARI VA JARAYONI.

Aliyeva Musaffo G’ayrat qizi

Qarshi Muhandislik-Iqtisodiyot instituti. Biznes va innovatsion menejment

kafedrasi o’qituvchisi

Tel: 998907220014

Begaliyeva Mardona Ilhom Qizi

Qarshi Muhandislik-Iqtisodiyot instituti. Biznes va innovatsion menejment

yo‘nalishi 2- kurs talabasi.

Tel: 998943803666 Annotatsiyasi: Ushbu maqolada marketing jarayoni, iste’molchi ehtiyojlarini o’rganish, marketingning turlari, tovarning namunasini yaratish, talabni va ular harakatini o’rganishdan iborat. Kalit so’zlar: Marketing tizimi, marketing talablari, tarmoqli marketing, Marketing turlari, bozor konyunkturasi, biznes reja, innovatsiya.

Marketing tizimi korxonaning bozordagi faoliyat strategiasiga qarab shakillanadi va undagi o’zgarishlar asosida yangilanaveradi. Marketing tizimining shakillanishiga va o’zgarishiga asosiy sabab bozor konyunkturasi hisoblanadi.Marketing tizimi korxona tashqi muhitini ifodalovchi omillar ta’sirida shakillanadi va faoliyat yuritadi. Uning muvaffaqqiyatli faoliyati ijtimoiy-iqtisodiy, demografik, texnik-texnologik, siyosiy-huquqiy va madaniy muhitlar korxona bozor faoliyatiga muvofiqligiga ko’p jihatdan bog’liq bo’ladi. Marketing tizimi o’z tarkibiga turli elemetlarni qamrab oladi:

Marketing tizimidagi turli elemetlar

Ta’monotchilar Alohida olingan tashkilot, uyushma

, shaxslar yig’indisidan tarkib

topgan , firmani moddiy , moliyaviy

va mahsulot resurslari bilan

taminlaydi.

Raqobatchilar Istak bo’yicha , safdosh tovar

bo’yicha , tovar turi bo’yicha tovar

markasi bo’yicha turkumlanadi Marketing talablari (prinsplari)- deganda, uning mazmunini belgilovchi holatlar va asosiy qoidalar tushuniladi. Firma imkoniyatlarini bozor talablari bilan muvofiqlashtirish hamda faqat iste’molchi va uning talabiga mos tovar (xizmat)lar ishlab chiqarishga yo’naltirishdan iborat. Aynan iste’molchiga kerak bo’lgan tovar (xizmat)ni ishlab chiqarish tavsiya etiladi. Shuning uchun ishlab chiqarishni bozordagi iste’molchilar ehtoyojini va talabini o’rgangandan keyin boshlash kerak. Kirishdan oldin firma o’z oldiga aniq maqsadni, ya’ni foyda olishni ( qachon, qancha) ko’zlashi shart. -Bozorning barcha shart-sharoitlariga, qoidalari va qonunlariga tezroq moslashishi. -Tanlangan bozorda uzoq muddat ichida faoliyat ko’rsatishini rejalashtirish. Marketingning zamonaviy konsepsiyalari bo‘yicha, sotish –iste’molchi bilan muloqot vositasi, kommunikatsiya va talabni o’rganish, agarda u qondirilmasa, sotish jarayonini emas umumiy siyosatni o’zgartirish zarur. Marketing turlari- eng avvalo, maqsadlari, ko’lami va qo’llanish sohalari bo’yicha guruhlanadi. Tijorat marketing - foyda olishga qaratilgan faoliyat bo‘lib, asosan, savdo va xizmatlar sohasida qo’llaniladi. Ko‘p tarqalgan, tovarlar va xizmatlar turlariga muvofiq shakllangan faoliyatdir.

Vositachilar

Tashkilot uchun uning tovarlarini

mijozlarga yetkazish, sotish, aloqa

o’rnatish bo’yicha yordam

ko’rsatuvchilardir

Iste’molchilar

Firmalar alohida fizik shaxslar yoki ularni

potentsial guruhi bo’lib, ular bozorda

mavjud bo’lgan tovar va xizmatlarni

olishga tayyor Global marketing- jahon iqtisodiyotining globallashuv jarayonida transmilliy korporatsiyalar tomonidan qo’llanilayotgan faoliyat bo’lib, zamonaviy telekommunikatsiya va axborot texnologiyalari asosida global marketing strategiyalaridan foydalanadi, jahonni yagona bozor deb qaraladi va bir xil marketing stategiyasi qo’llaniladi. Masalan, “Pepsi”, ‘Coca-cola”, “Macdonalds”, “Adidas” va boshqa kompaniyalar faoliyati. Tashkilot marketingi – alohida aniq tashkilotlarga tegishli bo’lgan vaziyatni qo’llabquvvatlash yoki o’zgartirish, shuningdek, kerakli muhit tashkil qilish maqsadida qo’llaniladigan amaliy faoliyat. Demarketing – bozorda ayrim tovarlarga talabning haddan tashqari o’sishi natijasida korxonaning ishlab chiqarish imkoniyatiga nisbatan qo’llaniladigan chora-tadbirlar yig’indisidan iborat. Demarketingning maqsadi xaridorlarni korxona imkoyatlari to’g’risida noto’g’ri fikrga borishining oldini olishga qaratilgan. Defferensiyallashgan marketing – firmalarning ayrim bozor segementidagi xaridorlarning e’tiborini tortish maqsadida tovarlar xususiyatini o’zgartirishga qaratilgan strategiyasi. Rivojlanayotgan marketing – talabga nisbatan taklif juda kuchayotgan paytda qo’llanilayotgan marketing turi. Rivojlanayotgan marketing faoliyati vujudga kelgan talabni haqqoniy qondirishga, buning uchun esa tovarning sifat belgilariga g‘oyat katta ahamiyat berishga qaratiladi. Hozirgi zamon bozorida har qanday tadbirkorlik muvaffaqiyatli iste’molchi bilan (imiji)ni uzluksiz himoyasiga bog’liq bo’lib qolmoqda.Marketing jarayoni –G.L. Bagiyev va boshqalar fikricha – ehtiyojni o’rganish, mahsulot (xizmat)ni xaridorlar va bozor imkoniyatlari darajasida ishlab chiqarish, taqsimlash, sotish bilan bog’liq bo’lgan harakatlar va bosqichlar majmuasidan iborat. Marketing jarayoni quyidagi amaliy bosqichlarni o’z ichiga oladi: Marketing jarayoni, iste’molchi ehtiyojlarini o’rganishdan boshlanib , uning tovar sotib olishi, talabini qondirish bilan birga, iste’molchilar istaklari va xohishlari tarkibidagi bo’lajak o’zgarishlarning tadqiqoti bilan yakunlanadi. Shu bilan birga, talabning miqdoriy o’zgarishlarini belgilovchi iste’mol madaniyati ham o’rganib boriladi. Innovatsiya – ilmiy izlanish, tovarning namunasini yaratish, sinash va uni sotish imkoniyatlari tadqiqoti benchmarkingni va bozorni hamda raqiblar tovarlarini o’rganish orqali bo’lajak mahsulotni ishlab chiqarish texnologiyasi shakllanadi.

Marketing jarayoni

quyidagi amaliy

bosqichlarni o’z ichiga

oladi:

1.G’oyani aniqlash

2. Yo’nalishni

muhokama qilish

3. Maqsadni

aniqlash 4.Bazis tahlili 5.Korxona ko’rsatkichlarini aniqlash 6.Bozor ko’rsatkichlarini hisoblash

7.Hisob-kitob

tahlili

8. Sotish bo’yicha

maslahatlar

9.Bozorni

tanlash

10.Moliyalashtirishni

ta’minlash

Foydalanilgan adabiyotlar. 1. Soliyev , S. Buzrukxonov “Marketing”, Джексон Грейсон младший, Карла Оден «Амерканский менежмент – на пороге ХХI века», М., «Экономика», 1991, 256 2. Ф. Котлер. Маркетинг, менежмент. Экспресес курс. 2-е изд. Пер. с анг. Под. Ред. С.Г.Божукю С-Пб.б «Питер»,2005, 9. 3. Ламбен Жан Жак - Стратегичуский маркетинг. Европейская перспектива пер. с фр. С-пб.б «Наука», 1996.

4. M Aliyeva . CONCEPTS OF FORMING THE MANAGEMENT SYSTEM OF

SCIENTIFIC AND TECHNOLOGICAL DEVELOPMENT OF INDUSTRIAL

ENTERPRISES. - Евразийский журнал права, финансов и прикладных …2023

5. CONCEPTS OF FORMING THE MANAGEMENT SYSTEM OF SCIENTIFIC

AND TECHNOLOGICAL DEVELOPMENT OF INDUSTRIAL ENTERPRISES

Aliyeva Musaffo G`ayrat qizi Karshi Institute of Engineering and Economics