ResearcherUz LogoResearcherUz
Dergiyi Görüntüle

ЖУМА МАСЖИДИ МИНОРАСИНИ СЕЙСМИК КУЧЛАР ТАЪСИРИГА ҲИСОБЛАШ

Özet

Мақолада Хива шаҳридаги Жума масжиди конструкцияларини амалдаги лойиҳалаш нормалари бўйича сейсмик кучлар таъсирига ҳисоблаш натижалари ҳамда натижалар таҳлили келтирилган.


Tam PDF Belgesi

İlgili Makaleler

Tam metin

ТАЪСИРИГА ҲИСОБЛАШ

Доц. Рахманов Б.К.

(Тошкент архитектура-қурилиш университети)

(тел.: +998 90 915 77 94, e-mail: botirbek77.bk@mail.ru)

Аннотация. Мақолада Хива шаҳридаги Жума масжиди конструкцияларини амалдаги лойиҳалаш нормалари бўйича сейсмик кучлар таъсирига ҳисоблаш натижалари ҳамда натижалар таҳлили келтирилган.

Калит сўзлар: минора, конструкция, иншоот, сейсмик куч, норма, кучланганлик-деформация ҳолати, динамик характеристикалар, масжид, зилзила.

Сейсмик кучларга ҳисоблаш ишлари ҚМҚ 2.01.03-96 нинг қоидаларига, динамик характеристикаларнинг натурал қийматларига мувофиқ равишда амалга оширилди.

Танланган йўналишдаги К нуқтасига келтирилган бино ўз тебранишларининг I – тонига мос келувчи сейсмик куч қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Sik = KоKпKэтKрSoik; (1)

Soik= αQkWiKδηik (2)

бунда Soik - конструкцияни эластик деформацияланади деб фараз қилинганда аниқланадиган инерция кучи :

α. - 2.7. жадвалдан олинувчи, қурилиш майдончасининг сейсмиклигига

боғлиқ коэффициент;

Qk. – ҳисолаш схемасидаги К нуқтага келтирилган бино вазни;

Wi- 2.8. жадвалдан олинувчи спектрал коэффициент;

Kδ- 2.16. жадвалдан олинувчи диссипация коэффициенти;

ηik - I - тон бўйича бино тебраниш шакли билан боғлиқ ва ҳисоблаш

схемасида юкланиш жойлашиши билан боғлиқ коэффициент;

Kо - 2.3. жадвалдан аниқланган маъсуллик коэффициенти;

Kп - 2.4. жадвалдан олинадиган зилзила қайтарилишини ҳисобга олиш

коэффициенти;

Kэт- 2.10. жадвалдан олинувчи бинонинг қаватлигига боғлиқ

коэффициент;

Kр- 2.12. жадвалдан олинувчи мунтазамлик коэффициенти;

Ҳисоб ишларини коэффициетларни танлашдан бошлаймиз.

2.3. жадвалга мувофиқ бино II- тоифага тўғри келади, Kо = 1,2.

2.4. жадвалга мувофиқ зилзила такрорланишини ҳисобга олиш коэффициенти Хива шаҳри учун 7 балли зилзилалар қайтарилиши интервали 1000 йилгача бўлганлиги - Kп = 0,8.

2.10. жадвалга мувофиқ бино қаватлари сонига боғлиқ коэффициент-Kэт =1.

2.12. жадвалга мувофиқ мунтазамлик коэффициенти - Kр = 1

Жадваллар рақамлари ҚМҚ 2.01.03 - 19 даги жадваллар рақамига тўғри

келади.

Шундай қилиб (1) формуладаги коэффициентлар аниқланди, энди (2) формуладаги коэффициентларни аниқлаймиз.

2.7-жадвалга мувофиқ 7 балл учун сейсмик коэффициент – α=0,25.

Wi - 2.8. жадвалдан ёки 2.2 расмдаги графикдан топилувчи ( бу I – тон бўйича бино ўз тебраниш даврига, ҳудуднинг индексига ва заминнинг сейсмик хусусиятлари категориясига боғлиқ) спектрал коэффициент. Хива учун минтақа индекси – IV, грунт тоифаси – III, бинонинг асосий тон бўйича тебраниш даври Т = 0,40 с бўлганда - Wi - 0,92 га тенг.

Диссипация коэффициенти қуйидаги формуладант топилади:

√𝑇1)

(3)

Бу ерда – тебранишлар декременти. Унинг қиймати ўхшаш биноларни натурал синаш натижаларидан ёки бундай натижалар йўқ тақдирда 2.9-жадвалдан олинади.

𝑇1 - бино асосий тон бўйича ўз тебранишларининг даври.

𝑇1 = 0,40 с бўлгани учун - 2.9 жадвалдан 𝛿 = 0,3 га тенглиги аниқланади.

Топилган қийматларни формулага қўямиз:

√𝑇1

)

= 𝑒(0,548−√0,3)(0,1+ 0,7

√0,4) = 1,0

Бино ва иншоотлар учун тебранишлар шакли коэффициентининг қиймати қуйидаги формула билананиқланади:

𝜂𝑖к = 𝑋𝑖 (𝑥к) ∑ 𝑄𝑗𝑋𝑖 (𝑥𝑗)𝑛

𝑗=1

∑ 𝑄𝑗𝑋𝑖

2(𝑥𝑗)𝑛

𝑗=1

Бу ерда 𝑋𝑖 (𝑥к), 𝑋𝑖 (𝑥𝑗). бино ва иншоотларнинг кўриб чиқилаётган К нуқтасидаги ва массалар мужассамлашган нуқталаридаги i - чи тон буйича ўз тебранишлари ҳолатидаги силжиши.

𝑄𝑗 - j нуктасига мужассамланган бино массаcи.

Бинонинг баландлиги 5 каватгача булиб, T1< 0,4 дан кичик бўлган тақдирда коэффициентни соддалаштирилган формула буйича аниклаш мумкин.

ik =2

XiQ

QjXX

n

i

n

i

K

Бу ерда 𝑥ква xj − k ва j нукталардан то фундаментнинг тепа кесилмасигача масофа.Тебранишларнинг асосий шакли коэффициентларини аниқлаймиз.

𝜂11 = ℎ1

𝑄1ℎ1+𝑄2ℎ

2=1,53 74,09∗1,53+69,68∗3,06

74,09∗(1,53)2+69,68∗(3,06)2 = 0,605;

𝜂12 = ℎ2

𝑄1ℎ1+𝑄2ℎ2

2=3,06 69,68∗3,06+65,09∗4,59

69,68∗(3,06)2+65,09∗(4,59)2 = 0,774;

𝜂13 = 0,844; 𝜂14=0,881; 𝜂15=0,904; 𝜂16=0,92; 𝜂17=0,931; 𝜂18=0,94; 𝜂19=0,946; 𝜂110=0,952; 𝜂111=0,956; 𝜂112=0,96; 𝜂113=0,961; 𝜂114=0,966; 𝜂115=0,968; 𝜂116=0,971; 𝜂117=0,973; 𝜂118=0,964; 𝜂119=0,987; 𝜂120=1.

(1) ва (2) формулаларни аниқланган параметрлар ва коэффициентни қўйиб тебранишларнинг асосий тони бўйича сейсмик кучларнинг қийматларини аниқлаймиз:

Sо1= αQ1W1Kδη11 = 1,25×74,09×0,92×1,0×0,605 = 51,548 кН;

S1 = KоKпKэтKрSo11 = 1,2×0,8×1,0×1,0×51,548 = 49,48 кН.

So2= αQ2W1Kδη12 = 1,25×69,68×0,92×1,0×0,774 = 62,022 кН;

S2 = KоKпKэтKрSo12 = 1,2×0,8×1,0×1,0×62,022= 59,54 кН.

So3 =63,176 кН ; S3 =60,648 кН: So4 =61,39 кН ; S4 =58,93 кН:

So5=58,78 кН ; S5 =56,428 кН: So6=55,62 кН ; S6 =53,39 кН:

So7=51,89 кН ; S7 =49,81 кН: So8=48,08 кН ; S8 =46,156 кН:

So9=44,51 кН ; S9 =42,672 кН: So10=40,89 кН ; S10 =39,254 кН:

So11=37,26 кН ; S11 =35,76 кН: So12=33,594 кН ; S12 =32,25 кН:

So13=29,87 кН ; S13 =28,67 кН: So14=25,98 кН ; S14 =24,94 кН:

So15=23,37 кН ; S15 =22,435 кН: So16=20,3 кН ; S16 =19,48 кН:

So17=17,052 кН ; S17 =16,369 кН: So18=13,77 кН ; S18 =13,21 кН:

So19=11,27 кН ; S19 =10,819 кН: So20=8,475 кН ; S20 =8,136 кН:

Олинган натижаларни таҳлили шуни кўрсатадики, лойиҳалаш нормалари спектрал усулга асосланган бўлиб, сейсмик кучларни Россия лойиҳалаш нормалари ва акселерограммалар усулида аниқлаш тавсия этилади. Бу ҳол олинган натижаларини қиёсий таққослаш имконини беради.

Фойдаланилган манбалар рўйхати

1. АБДУРАШИДОВ К.С., КАБУЛОВ Ф.Р., РАХМАНОВ Б.К.

Инженерные проблемы архитектурных памятников. Ташкент, Фан - 2011.

2. АБДУРАШИДОВ К.С., ЯКУБОВ Ш.М. Обидалар, миноралар ҳолати ва уларни умрбоқийлигини таъминлаш масалалари. Ўзбекистон архитектура ёдгорликларини асраш масалалари. Тошкент, ТАҚИ, 2003.

3. МАССОН М.Е. Краткая историческая справка о среднеазиатских минаретах. Материалы Узкомстариса. Выписка 2-3. Ташкент, 1933. С. 3-13.

4. ҚМҚ 2.01.03-19. Зилзилавий ҳудудларда қурилиш. ЎзР Қурилиш вазирлиги. Тошкент – 2019. - 112 б.

5. ЯКУБОВ Ш.М. Зилзила чоғида минораларни бузилишига олиб келувчи буралиш деформацияларни хисобга олиш. //Ўзбекистон архитектураси ва қурилиши. Тошкент, OOO “AL-VAIR” - 2008. №3, 33-35 б.

6. РАХМАНОВ Б.К. Архитектура ёдгорликларида кулланилган антисеймик тадбирларнинг самарадорлиги тахлили. Труды Международной научно-технической конференции «Современные проблемы механики». Самарканд, 2007. С. 246-247.

Metin PDF'den otomatik olarak çıkarılmıştır ve hatalar içerebilir.