KALIYLI OʻGʻITLARDA OZUQAVVIY MODDALAR TAHLILI

KALIYLI OʻGʻITLARDA OZUQAVVIY MODDALAR TAHLILI

Xodjamqulov S.Z t.f.n.Termiz muhandislik texnologiya instituti dotsenti.

Hamidov.A.P. Termiz muhandislik texnologiya instituti assistenti.

Tursunov S.A. Termiz muhandislik texnologiya instituti magistranti.

Normurotov J.B. Termiz muhandislik texnologiya instituti magistranti.

Oʻralova M.R. Termiz muhandislik texnologiya instituti talabasi

Anotatsiya: Kaliyli oʻgʻitlar murakkab oʻgʻitlar qatorida boʻlib, ularning tarkibidagi ozuqaviy moddalar miqdori va turlari oʻrganildi. Oʻrganishlar natijasida xlorga tasirchan oʻsimliklarning kaliyga boʻlgan ehtiyojini qondirish uchun xlorsiz kaliyli oʻgʻitlarni qoʻllash, shuning bilan birga ozuqaviy kaliy bilan birga oʻsimliklarning modda almashinish jarayonini tashqi muhit tasiriga chidamlilikni taminlash uchun zarur oziq moddalarni birgalikda berishning samaradorligi oʻrganildi. Oʻrganilgan ma’lumotlar natijasida oʻsimliklar turiga qarab kaliyli oʻgʻitlarni tanlab qoʻllash oʻsimliklardan olinadigan meva sabzavotlar sifati va miqdoriga sezilarli tasir koʻrsatadi.

Kalit soʻzlar: Kaliyli oʻgʻitlar, kaliy, oʻsimlik, silvinit, kaliy xlorid, oʻgʻitlar.

Kaliyli oʻgʻitlar tarkibidagi ozuqaviy moddalar tahlili

Kaliyli oʻgʻitlar - tarkibida oʻsimliklar oson oʻzlashtiradigan shaklda kaliy elementi boʻlgan mineral moddalar; suvda eruvchan xlorid, sulfat va karbonat kislotalarning tuzlari.

Kaliyli oʻgʻitlar konsentrlangan kaliyli oʻgʻitlar, aralash kaliyli oʻgʻitlar va xom kaliy tuzlariga boʻlinadi. Konsentrlangan kaliyli oʻgʻitlar ga kaliy xlorid (55,2-59,7% K2O), kaliy sulfat (44- 52% K2O), kaliyli selitra (44% K2O) kiradi. Aralash kaliy sulfat xom kaliy tuzlariga konsentrlangan kaliy sulfat qoʻshib tayyorlanadi: 30-40% li kaliy tuzlari kaliy xloridning silvinit yoki kainit bilan mexanik aralashmasidan iborat; kaliymagniyli konsentrat; kaliy-magniy sulfat yoki kalimagneziya; yogʻoch, torf va boshqalar kuli. Xom kaliy tuzlari — maydalangan tabiiy minerallar (silvinit va kainit).

Kaliyli oʻgʻitlar tarkibidagi ozuqaviy moddalar tahlili

Kaliy xlorid - oʻsimliklarga har taraflama ta'sir koʻrsatadi a) Sabzavotlarning ildizlarini zararkunandalardan himoyalab, oʻsishga yordam beradi mustahkamlanishiga yaxshi ta'sir koʻrsatadi. Bu esa oʻsimliklarning oziqlanishini yaxshilaydi, ularning qishgi sovuqlar va yozgi issiqlarga bardoshliligini oshiradi; b) Novdalarning paydo boʻlishi va oʻsishini tezlashtiradi, oʻz navbatida hosildorlikni oshiradi; c) Sabzavotlarda shirinlik va “goʻshtdorlik” hususiyatlarini oshirib, xaridorgirligini ta'minlaydi; d) Hulosa qilib aytganda kaliy xlorid oʻgʻitlarini qoʻllash, dehqon xoʻjaligining daromadini oshiruvchi omillardan biri hisoblanadi;

Ozuqaviy modda sifatida kaliy oksidi (K2O) - 45-60 %

Kaliy sulfat-Kichik kristallardan tashkil topgan sariq rangli kukun. Granulalar suvda osonlikcha eriydi. Kaliyga qoʻshimcha ravishda preparat quyidagi tarkibiy qismlarni oʻz ichiga oladi:

a) oltingugurt va temir oksidi; b) natriy; c) kaltsiy.

Kaliy sulfat xlorga sezgir boʻlgan ekinlar uchun juda yaxshi. Kimyoviy preparat mahsulot koʻrsatkichini oshirishga qodir boʻlgani sababli, xirmonli oʻsimliklar uchun oʻgʻitlardan foydalanish tavsiya etiladi. Hammayoqni va turpdan tashqari, kompozitsiya kartoshka, loviya, uzum butalarini va tsitrus oʻsimliklarini qoʻllabquvvatlaydi;oʻsimliklardagi suyuqlikning tarqalishini yaxshilaydi, ozuqa moddalarining yagona va tez tarqalishini ta'minlaydi. Ildiz tizimi rivojlanadi, yashil massa hosil boʻladi;

Ozuqaviy modda sifatida kaliy oksidi (K2O) - 42-52%, oltingugurt S 17-18%

Kaliy nitrat - Kimyoviy formulasi - KNO3. Suvda osongina eruvchan oq hidsiz boʻlmagan, past toksik kristalli moddadir. Sargʻish-kulrang soyali boʻlishi mumkin.

Azot oʻsimliklar tomonidan yashil massaning tez oʻsishi uchun kerak, koʻp miqdordagi gullash va meva uchun kaliy kerak. Kaliy nitratdan foydalanish natijasida quyidagi natijalarga erishish mumkin:

a) Ildiz tizimi tuproqdan ozuqa moddalarini yaxshi qabul qilishni boshlaydi va shu

bilan oʻsimlikning oziqlanishi yaxshilanadi.

b) Fotosintez va nafas olish jarayoni normallashtiriladi.

c) Immunitet mustahkamlanadi.

d) Matolari sogʻlom va kuchli boʻlib, ularning tuzilishi yaxshilanadi.

Ozuqaviy modda sifatida kaliy oksidi (K2O) – 45-46%, azot (N2 ) - 13-14%

Kaliy fosfat - Mineral fosforli kaliyli oʻgʻitlar oʻsimliklarning oʻsishi va mevalarida etakchi rol oʻynaydi. Dori-darmonlarni ekish uchun (azot), guldastalar va mevalarni hosil qilish paytida (fosfor, kaliy) ishlatiladi. Bir vaqtning oʻzida bir nechta kerakli komponentlarni oʻz ichiga olgan mono-preparatlardan va murakkab formulalardan foydalanishingiz mumkin.

Fosfor guruhiga quyidagilar kiradi: superfosfat (oddiy va juft), fosforit va suyak unlari, termofosfat, tomoslag va choʻkma. Preparatlar asosiy yoki qoʻshimcha oʻgʻit sifatida ishlatiladi.

Monokaliy fosfat ozuqaviy modda sifatida kaliy oksidi (K2O) – 33 %, fosfor (V) oksidi (P2O5) – 50 %

Kalimagneziya - granulyatsiyalangan yoki changlangan kaliy magnezium boʻlmagan xlorli oʻgʻit. Kalimag quruq dastur uchun erga, shuningdek, suyuq ildiz va ildizdan tayyorlangan xosil uchun ishlatiladi. Preparatning foydali ta'siri ildiz va ildiz ekinlari, meva pishib yetishtirish bosqichida eng toʻliq namoyon boʻladi.

Ozuqaviy modda sifatida kaliy oksidi (K2O) – 28-32 %, magniy oksdi (MgO) 9- 12 %

Tahlildan olingan natija

1-jadval

Nomi K2O % S % N2O5% P2O5 % MgO % Aralashma % Kaliy xlorid 45-60 - - - - 28-4.5 Kaliy sulfat 42-52 17-18 - - - 22.25-3.74 Kaliy nitrat 45-46 - 13-14 - - 3.3-1.15 Monokaliy fosfat 33 - - 50 - 4.5 Kalimagneziya 28-32 - - - 9-12 12.5

Xulosa qilib aytganda oʻsimliklarning ildizi, poyasi va mevasi uchun zaruriy ozuqaviy modda boʻlgan kaliy va kaliyli oʻgʻitlarni tahlil qilish natijasida osimliklarning kaliyga boʻlgan ehtiyojiga qarab kaliyli oʻgʻit tanlab qoʻllaniladi.

Foydalanilgan adabiyotlar 1. Эргашев Ш., Эргашев М., Калийные удобрения и урожайность хлопчатника, Т., 1983 2. Ibragimov G.I., Erkaev A.U., Yakubov R.YA. Turobjonov S.M. “Kaliy xlorid texnologiyaci” Dehqonobod kaliyli o'g'itlar zavodi ishchilari va noorganik moddalar texnologiyasi mutaxassisligi bo'yicha ta'lim olayotgan bakalavr va magistrlar uchun o'quv qo'llanma.