MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTLARI VA OTA-ONALAR HAMKORLIGINI MUSTAHKAMLASH MEXANIZMLARI

--⊱⊱ 357 ⊰⊰--

MUSTAHKAMLASH MEXANIZMLARI

Adjibayeva Gulasal Polatovna

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Beruniy

tumani 23-son DMTT direktori

Annatatsiya: Ota-ona va taʼlim tashkiloti oʻrtasidagi samarali hamkorlik,. MTT bilan ota – onalarning bir-biriga bogʻliq jihatlar, Ota-onalar hamkorligini mustahkamlashning asosiy mexanizmlari haqida aytib oʻtilgan.

Аннотация: эффективное сотрудничество между родителем и образовательной организацией,. Упомянуты взаимосвязанные аспекты воспитания детей с МТТ, основные механизмы укрепления родительского сотрудничества.

Abstract: effective cooperation between parent and educational organization,. The interdependent aspects of parenting with MTT have been mentioned, along with the underlying mechanisms for strengthening parental cooperation.

Kalit soʻzlar: MTTning maqsad va vazifalari quyidagilardan iborat ,Ota-ona, hamkorlik, maktabgacha taʼlim, tarbiyachi, samara, tarbiyalanuvchi, maqsad.

Ключевые слова: Целями и задачами мтт являются: родитель ,сотрудничество, дошкольное образование, воспитатель, эффект, воспитанник, цель.

Key words: The goals and objectives of the MTT include ,parent, collaboration, preschool, educator, effective, nurturer, goal.

Oila bolaning ijtimoiylashuvining birinchi va asosiy omili hisoblanadi. Bu yerda u muloqot, hissiy bogʻlanish asoslarini oʻrganadi, shuningdek, birlamchi koʻnikma va bilimlarni egallaydi. Oila muhiti, ota-onalarning tarbiya uslubi va ularning oilada namuna boʻlishi, bola xarakteri va dunyoqarashining shakllanishiga juda katta taʼsir koʻrsatadi.

Ota-ona va taʼlim tashkiloti oʻrtasidagi samarali hamkorlik — bu faqat maʼlumot almashish yoki majburiy yigʻilishlar emas; aksincha, birgalikda qaror qabul qilish, masʼuliyatni boʻlishish, bolaning rivojlanishida oilaviy qadriyatlarni esga olgan holda pedagogik jarayonni uygʻunlashtirish demakdir. Shu sababli bugungi kunda pedagogik amaliyotda innovatsion, interaktiv, kommunikativ mexanizmlar — masalan, oilaviy pedagogika klublari, onlayn muloqot platformalari, qoʻshma loyihalar, rivojlantiruvchi mashgʻulotlar va psixologik treninglar keng joriy etilmoqda. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida ota-onalar hamkorligini mustahkamlash mexanizmlarini yaratish nafaqat bola rivojlanishiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi, balki taʼlim sifatini oshiradi, jamoada sogʻlom ijtimoiy muhitni shakllantiradi, oilaviy tarbiya madaniyatini yuksaltiradi. Shuning uchun mazkur mavzu pedagogika, psixologiya, oilashunoslik va boshqaruv sohalari uchun dolzarb boʻlib, taʼlim tizimini yanada takomillashtirishda muhim amaliy ahamiyat kasb etadi.

Ota-onalar hamkorligini mustahkamlashning asosiy mexanizmlari

➢ Axborot-kommunikatsiya mexanizmlari

➢ Pedagogik-maʼrifiy mexanizmlar

➢ Hamkorlikka asoslangan faoliyat mexanizmlari

--⊱⊱ 358 ⊰⊰--

➢ Psixologik qoʻllab-quvvatlash mexanizmlari

➢ Monitoring va tahlil mexanizmlari

MTT bilan ota – onalarning bir-biriga bogʻliq jihatlar. MTT bilan ota-onalar burchlari va vazifalari, maqsadi bir-biriga oʻxshaydi. MTTning asosy maqsadi bolalarni oʻqitish, tarbiyalash, qarab turish va parvarish qilish jarayonida paydo boʻladigan tomonlarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligini sezishlari amalga oshiruvchi taʼlim – tarbiya jarayonini olib borishdan iborat boʻlsa, ota-ona bolalarni maʼnaviy barkamol qilib shakllant-irishdagi asoslarni hosil qilishda MTTdan samarali foydalanish va bola aqliy kamolotini maʼnaviy kamolot bilan uygʻun holda rivojlantirishga erishishdir. Bolalarning MTT dagi hayot kechirishini tashkil etishda faol ishtirok etish. Bolalarning jismoniy va ruhiy sogʻligʻi uchun gʻamxoʻrlik qilish. Maktabgacha taʼlim esa ustaviga muvofiq boʻlgan zarur shart– sharoitlarni taʼminlaydi. Bolalar hayotini muhofaza qilish va sogʻligʻini mustahkamlashga doimo gʻamxoʻrlik qilishdir.Bola shaxsini shakllantirish, bilimga qiziqishini rivojlantirishdir. MTTda bolaning intellektual, shaxsiy va jismoniy rivojlanishini taʼminlanadi. Bolada onglilik va ijodkorlikka qiziqish oshadi. Bunda MTT dagi va oiladagi maʼnaviy sogʻlom muhit eʼtiborga olinadi. Ixtisoslashtirilgan MTT da bunga boshqa talab qoʻyiladi. Bunda bolalarga maʼnaviy immunologik tarbiya berish asos qilib olinadi. Oila va bola maʼna-viyatining sogʻlom boʻlishiga eʼtibor berila-di. Bolalardagi tozalik, ozodalik, tartib – intizomlilik kabi insoniy sifatlar shakllanishiga asos yaratiladi. Bolalardagi maʼnaviy – axloqiy tarbiya rivojlanishi eʼti-borga olinadi. Bolalar ongida ezgulik insonlarni yaxshilikka yetaklashi haqidagi maʼlumotlar paydo boʻlishi eʼtiborda boʻladi.Turli salbiy oqibat-lar haqida bolalar ongida tasavvur paydo boʻladi.“Ibrat – namuna – hayot dorilfununi” turkumi-dagi maʼlumotlardan foydalanish kerak.Bola tarbiyasidagi ragʻbatlantirish va jazolash meʼyorlariga amal qilish lozim boʻladi.Qiziqishga oid faol-iyatga moyillik kuchli boʻladi.

MTT va oila uygʻunligida bola tarbiyasi samarali kechadi, agarda, birinchidan, MTTlaridagi taʼlim – tarbiya jarayonining optimal variantlari yaratilgan boʻlsa, ikkinchidan, ota – onalar bolalar tarbiyasining quyidagi maʼnaviy jihatlariga eʼtibor berilsa:

➢ bola tarbiyasida yagona yondashuv shakllanadi;

➢ oilaviy tarbiya sifatiga taʼsir koʻrsatiladi;

➢ bolada ijtimoiy moslashuv jarayoni osonlashadi;

➢ ota-onalar pedagogik jarayonning faol ishtirokchisiga aylanadi.

MTTning maqsad va vazifalari quyidagilardan iborat:

bolaning shaxsiy ehtiyojlarini hisobga olgan holda ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyilagan davlat talablari asosida hamda MTT davlat oʻquv dasturiga muvofiq uning har tomonlama va barkamol rivojlanishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish;

maktabgacha yoshdagi bolalarning taʼlim va tarbiya jarayonini tashkil etish va amalga oshirish;

bolalarning ilk rivojlanishi masalalarida oila va mahalliy jamoatchilik oʻrtasida oʻzaro hamkorlikni tashkil etish va amalga oshirish.

Bolalarning har tomonlama rivojlanishi ularning jismoniy, aqliy, hissiy va ijtimoiy ehtiyojlari oʻrtasidagi muvozanatni taʼminlaydigan barcha ushbu jihatlarda rivojlanishiga imkon beradigan muhitni yaratishni oʻz ichiga oladi. Bu muvaffaqiyatli oʻsish va hayotning turli sohalariga moslashish

--⊱⊱ 359 ⊰⊰-- uchun asosdir. Bolalarda ijtimoiy koʻnikmalarni shakllantirish - bu bolalar ijtimoiy muhitda atrofdagilar bilan muvaffaqiyatli muloqot qilish uchun zarur boʻlgan koʻnikmalarni egallash jarayonidir. Ushbu koʻnikmalarga muloqot, hamkorlik, nizolarni hal qilish, doʻstlik oʻrnatish va guruhdagi muammolarni hal qilish qobiliyatlari kiradi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlari va ota-onalar oʻrtasidagi hamkorlik samarali yoʻlga qoʻyilganda, bola tarbiyasi va taʼlimi yuqori sifatda tashkil etiladi. Hamkorlikni mustahkamlash mexanizmlari — raqamli kommunikatsiya, interaktiv faoliyatlar, pedagogik-maʼrifiy dasturlar, oilaviy loyihalar va muntazam tahlil ishlari — ota-onalarni taʼlim jarayoniga faol jalb etishga xizmat qiladi. Natijada bola uchun qulay psixologik muhit yaratiladi, tarbiyachilar va ota-onalar oʻrtasidagi ishonch mustahkamlanadi, maktabgacha taʼlimning sifat koʻrsatkichlari oshadi.

Xulosa qilib aytganda maktabgacha taʼlimda ota-onalar bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻyish haqida gap borar ekan avvalob ularni bir-biriga bogʻlaydigan usullarni oʻylab topish lozim. Masalan, ota-onalar yigʻilishlari. Bunda ota-ona bolasi haqida eng koʻp maʼlumotlarni shu jarayonda oladi. Ularga yigʻilishda oʻzi uchun bolasi haqida mavzularni tanlashda quyidagi roʻyxat taqdim etilishi samarali:

bolaning oʻsishi va rivojlanishi;

qiyin xulq-atvorni qanday tuzatish mumkin;

bolaning ovqatlanishi; bolalar kasalliklari; oʻyin orqali oʻrgatish;

shaxsiy qadr-qimmat hissini rivojlantirish; nutqni rivojlantirish;

oʻyinchoqlarni tanlash va h.k. Yana bir muhim usullardan biri bu bolalar bogʻchalarida otaona burchaklarini tashkillashtirishdir.

Mahoratli tarbiyachi bir-birlarini maʼnaviy jihatdan qoʻllab- quvvatlashlari uchun ikki nafar otani guruhga yoki yigʻilishga birgalikda kelishga taklif etadi, otalar bir-birlari bilan uchrashishlari va oʻz bolalari toʻgʻrisida fikr almashishlari uchun tadbir tashkil etadi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari xodimlari tarbiyalanuvchilarning uylariga tashriflar oʻtkazgan holda ota-onalar bilan va undan tashqari ularning boshqa oilaviy yaqin insonlari bilan yaqindan tanishi, ularning oilaviy va doʻstona muhitlarini oʻrganishi, oʻz tajriba va sohalaridan kelib chiqqan holda oiladagilarga tarbiyalanuvchilar uchun kerakli boʻlgan muhim omillar va oilaviy oʻzaro doʻstona muhitning bola psixologiyasi va uning maʼnaviy kamoloti va yuksak salohiyati uchun naqadar muhim ekanligini tushuntirish ishlarini olib borish kabi bir qator hamkorlik tizimlari orqali bolajonlarni har tarafdan qoʻllab-quvvatlash, ularni jismonan va maʼnan yetuk, oʻziga ishonchli, oʻz maqsadiga ega boʻlgan komil insonlar qilib tarbiyalashda ota-onalarning va oiladagilarning ham oʻrni, ular bilan oʻrnatilgan aloqa va hamkorliklarning naqadar muhim ahamiyatga ega ekanligini tatbiq etish mumkin va bu zarur.

ADABIYOTLAR ROʻYXATI

1. Arziqulova S.F. "Экономика и социум" №10(89) 2021.

2. Oʻzbekiston Respublikasining ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan Davlat talablari. Toshkent-2018 yil. 8-bet

3. “Ilm yoʻli” variativ dasturi. Toshkent “Sano-standart” 2020 yil. 13, 15-bet.

4. Abdullaeva, M. (2020). Maktabgacha taʼlimda ota-ona va pedagog hamkorligi. Toshkent: Taʼlim nashriyoti.

--⊱⊱ 360 ⊰⊰--

5. Mirzaeva, L. (2019). Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy rivojlanish va ota-ona ishtiroki. Toshkent: Oʻzbekiston pedagogika universiteti.

6. Sobirova, D. (2018). Maktabgacha taʼlimda innovatsion yondashuvlar va ota-ona bilan hamkorlik. Toshkent: Ilm-fan.