MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTLARIDA INKLYUZIV TAʼLIMNI TAKOMILLASHTIRISH

--⊱⊱ 581 ⊰⊰--

TAKOMILLASHTIRISH

Amonova Dilaferuz Beshimovna

Buxoro viloyati Qorakoʻl tumani Oylaviy

nodavlat maktabgacha talim tashkilot

direoktori

Annotatsiya: Ushbu maqola maktabgacha taʼlim tashkilotlarida (MTT) inklyuziv taʼlim tizimini takomillashtirishning nazariy va amaliy masalalariga bagʻishlangan. Inklyuziv taʼlim barcha bolalarning, jumladan, maxsus taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning teng imkoniyatlar asosida sifatli maktabgacha taʼlim olishini taʼminlashga qaratilgan. Tadqiqotda MTTlarda inklyuziv muhitni yaratishning muhim yoʻnalishlari — pedagogik kadrlarning malakasini oshirish, zamonaviy oʻquvuslubiy majmualar va didaktik materiallar bilan taʼminlash, ota-onalar va oila aʼzolarini taʼlim jarayoniga faol jalb qilish hamda normativ-huquqiy bazani takomillashtirish masalalari chuqur tahlil qilingan. Maqsad – har bir bolaning individual rivojlanish xususiyatlarini inobatga olgan holda, ularning ijtimoiylashuvi va tengdoshlari orasida oʻzini erkin his qilishi uchun qulay sharoitlar yaratishdir. Ushbu yondashuv bolalarni maktabga muvaffaqiyatli tayyorlashda va kelgusida jamiyatga toʻlaqonli integratsiyalashuvida hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Kalit soʻzlar: inklyuziv taʼlim, maktabgacha taʼlim tashkiloti (mtt), maxsus taʼlim ehtiyojlari, takomillashtirish, pedagogik kadrlar, ijtimoiylashuv, individual rivojlanish, oʻquv-uslubiy majmua.

Inklyuziv taʼlimni MTTlarda sifatli va samarali tashkil etish uchun quyidagi asosiy sohalarda ish olib borish zarur:

1. Kadrlar salohiyatini oshirish

Bu eng muhim yoʻnalishlardan biri hisoblanadi.

Tayyorgarlik va malaka oshirish: MTT pedagoglari, tarbiyachilari, yordamchi xodimlari, psixolog va logopedlari uchun inklyuziv yondashuv, maxsus taʼlim ehtiyojlari (MTE) boʻlgan bolalar bilan ishlash metodlari va individual oʻquv dasturlarini (IOʻD) tuzish boʻyicha doimiy oʻquv kurslari va treninglar tashkil qilish.

Mutaxassislar bilan taʼminlash: Har bir MTTni defektolog, psixolog va logoped kabi tor mutaxassislar bilan toʻliq taʼminlash yoki ularning mobil xizmatlarini yoʻlga qoʻyish.

2. Oʻquv-uslubiy va resurs bazani mustahkamlash

Moslashtirilgan dasturlar: Maxsus ehtiyojli bolalarning rivojlanish darajasi va xususiyatlariga mos keladigan moslashtirilgan oʻquv-uslubiy majmualar va didaktik materiallarni ishlab chiqish va joriy etish.

Rivojlantiruvchi muhit: Bolalarning barcha turlari uchun xavfsiz, qulay va qiziqarli boʻlgan rivojlantiruvchi muhit (masalan, sensor xonalar, tinchlantiruvchi burchaklar) yaratish.

3. Ota-onalar bilan hamkorlik

Inklyuziv taʼlimning muvaffaqiyatida oilaning roli hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Konsultatsiya va qoʻllab-quvvatlash: Ota-onalarga bolaning rivojlanishi, uning oʻquv jarayoni va uydagi mashgʻulotlarni tashkil etish boʻyicha doimiy psixologik-pedagogik maslahatlar berish.

Ishtirokni kuchaytirish: Ota-onalarni IOʻDni tuzish jarayoniga va guruhdagi tadbirlarga faol jalb qilish.

--⊱⊱ 582 ⊰⊰--

4. Meʼyoriy-huquqiy bazani takomillashtirish

Moliyalashtirish mexanizmi: Inklyuziv guruhlar va maxsus mutaxassislarning mehnatini ragʻbatlantirish uchun moliyalashtirish tizimini aniqlashtirish va takomillashtirish.

Standartlar va normalar: Inklyuziv guruhlardagi bolalar soni, xodimlarning nisbati va jihozlanish standartlarini xalqaro talablarga muvofiqlashtirish.

Qoʻshimcha tadbirlar

Jamoaviy ruh: MTT jamoasida bagʻrikenglik va oʻzaro yordam madaniyatini shakllantirish.

Texnologik yechimlar: Oʻqitish va kommunikatsiya jarayonida yordamchi texnologiyalarni (masalan, nutqni rivojlantiruvchi elektron vositalar) joriy etish.

Tibbiy-ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash: Bolalarni tibbiy-ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash xizmatlari bilan integratsiya qilish.

Ushbu yoʻnalishlar boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish MTTlarda inklyuziv taʼlimning sifatini sezilarli darajada oshirishga va har bir bolaning teng rivojlanish imkoniyatini taʼminlashga xizmat qiladi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida (MTT) inklyuziv taʼlimni takomillashtirish jarayoni barcha bolalarning teng imkoniyatlar asosida sifatli taʼlim olishini taʼminlovchi, strategik ahamiyatga ega boʻlgan kompleks yondashuvni talab etadi.

Asosiy xulosalar quyidagilardan iborat:

Integratsiyalashgan yondashuv zarur: Inklyuziv taʼlimni takomillashtirish faqatgina jismoniy sharoitlarni yaxshilashdan iborat boʻlmay, balki pedagogik kadrlarning uzluksiz malakasini oshirish, zamonaviy moslashtirilgan oʻquv-uslubiy materiallarni joriy etish va ota-onalarning faol ishtirokini taʼminlash orqali amalga oshadi.

Individuallashtirish – tamoyil: Takomillashtirishning asosiy tamoyili – har bir bolaning individual rivojlanish xususiyatlari va taʼlim ehtiyojlarini inobatga olgan holda Individual Oʻquv Dasturlarini (IOʻD) samarali ishlab chiqish va amaliyotga tatbiq etishdir.

Jamiyatga integratsiya asosi: MTTdagi inklyuziv muhit maxsus ehtiyojli bolalarning ijtimoiylashuvi, tengdoshlari orasida oʻzini qabul qilinishi va bagʻrikenglik madaniyatini shakllantirish uchun mustahkam poydevor yaratadi.

Umuman olganda, MTTlarda inklyuziv taʼlim tizimini takomillashtirish sogʻlom, birdam va rivojlangan jamiyatni qurishning dastlabki va hal qiluvchi bosqichi hisoblanadi. Bu jarayon doimiy monitoring, tahlil va xalqaro tajriba asosida yangilanib turishi lozim.

FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR ROʻYXATI

1. Mirziyoeva Sh. Sh., Grosheva I. V. va boshq. Individualizatsiya protsessa obucheniya v doshkolnom obrazovanii. Inklyuziya detey s osobыmi potrebnostyami. Metodik qoʻllanma. – Toshkent: Maktabgacha taʼlim vazirligi, 2020.

2. Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni. “Taʼlim toʻgʻrisida” (Yangi tahriri, 2020 yil 23 sentabr, OʻRQ-637-son).

3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori. “Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarga taʼlim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” (2020 yil 13 oktabr, PQ-4860-son).

4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “Xalq taʼlimi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida” (2019 yil 29 aprel, PF-5712-son).

--⊱⊱ 583 ⊰⊰--

5. Vazirlar Mahkamasining Qarori. “Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida inklyuziv taʼlimni tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” (2021 yil 12 oktabr, 638-son).