MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTLARIDA KATTA VA TAYYORLOV GURUHLARIDA MUSIQA MASʼGʻULOTLARIDA XOREOGRAFIYA

--⊱⊱ 110 ⊰⊰--

GURUHLARIDA MUSIQA MASʼGʻULOTLARIDA XOREOGRAFIYA

Nazirova Soxiba, Gaynazarova Dilnoza, Jurayeva Shoxistaxon, Yulchiyeva Dilafruz,

Teshaboyeva Nasiba

Toshkent viloyati pedagogik

mahorat markazi tinglovchilari:

Annotatsiya: Maktabgacha taʼlim tashkilotlarining katta va tayyorlov guruhlarida musiqa mashgʻulotlariga xoreografiyani integratsiya qilish bolalarning ritmik sezgisi, harakat koordinatsiyasi, musiqiy idroki va ijodiy ifodasini rivojlantirishda muhim oʻrin tutadi hamda davlat oʻquv dasturida belgilangan musiqiy-harakat kompetensiyalarining shakllanishiga xizmat qiladi.

Kalit soʻzlar: Xoreografiya, musiqa mashgʻuloti, katta guruh, tayyorlov guruhi, ritmika, raqs, plastika, musiqiy idrok, kompetensiya, harakat koordinatsiyasi.

Annotation: Integrating choreography into music lessons in senior and preparatory preschool groups enhances childrenʼs rhythmic sense, movement coordination, musical perception, and creative expression, fulfilling state educational requirements for musical-motor development.

Keywords: Choreography, music class, senior group, preparatory group, rhythmics, dance, body plasticity, musical perception, competence, coordination.

Аннотация: Интеграция хореографии в музыкальные занятия старших и подготовительных групп дошкольных учреждений развивает ритмическое чувство, координацию движений, музыкальное восприятие и творческое выражение детей, обеспечивая выполнение государственных требований к музыкально-двигательному развитию.

Ключевые слова: Хореография, музыкальное занятие, старшая группа, подготовительная группа, ритмика, танец, пластика, музыкальное восприятие, компетенции, координация.

Maktabgacha taʼlim davlat oʻquv dasturiga koʻra katta va tayyorlov guruhlarida musiqa mashgʻulotlari bolalarning musiqiy idrokini, ritmni his qilishini, harakat koordinatsiyasini, estetik didini va ijodiy ifoda koʻnikmalarini shakllantirishga qaratilgan boʻlib, xoreografiya mazkur jarayonning ajralmas qismi sifatida qaraladi; xoreografiya musiqiy taʼlim bilan uygʻunlashganda bolalarda ritmik harakatlarni anglash, musiqaning ohang va xarakteriga mos harakat bajarish, tana plastikasini boshqarish, sahnaviy ifodani namoyon etish va emotsional barqarorlik kabi koʻnikmalar shakllanadi; katta guruh bosqichida davlat talablari asosida bolalar musiqaning tezsekinligi va kayfiyatiga mos ravishda sodda harakatlar — yurish, yumshoq sakrash, aylanish, ritmik qarsaklar, qoʻl harakatlari, juftlik va kichik guruh harakatlarini bajarishni egallashi, tana boʻgʻimlari va mushaklarini ravon harakatga moslashtirishni oʻrganishi lozim, bu esa musiqiyharakat kompetensiyalarining boshlangʻich darajasini shakllantiradi; tayyorlov guruhida esa dastur talablari murakkablashib, bolalar murakkab ritmik kompozitsiyalar, kichik sahna koʻrinishlari, tasviriy xarakterdagi raqs elementlari, yengil akrobatik harakatlar unsurlari, milliy raqs qadamlaridan foydalangan holda musiqiy-harakat uygʻunligini chuqurroq oʻzlashtirishi koʻzda tutiladi, bu jarayon musiqani anglashning yuqori bosqichiga, harakat tahlili va ijodiy

--⊱⊱ 111 ⊰⊰-- interpretatsiya koʻnikmalariga olib keladi; xoreografiya mashgʻulotlarida qoʻllaniladigan metodlar — Orff tizimi asosidagi musiqiy-harakat integratsiyasi, Dalkroz ritmikasi, plastika mashqlari, pantomima, musiqaga mos sahna harakatlari, guruhiy raqs uygʻunlashtirish — bolalarda nafaqat jismoniy, balki kognitiv va emotsional rivojlanishni ham ragʻbatlantiradi; xoreografiyaga oid mashqlar bolalarning nutq apparatini mustahkamlashga ham yordam beradi, chunki ritmik nafas olish, zich harakatlar, muvozanat mashqlari nutqning paydo boʻlish jarayoniga bilvosita taʼsir qiladi; katta va tayyorlov guruhlarida xoreografiya orqali milliy qadriyatlarni singdirish ham davlat talablarida alohida koʻrsatilgan boʻlib, milliy raqs qadamlarini, musiqiy meros namunalarini oʻrgatish bolalarda vatanparvarlik, madaniy identifikatsiya va milliy gʻurur tuygʻusini shakllantiradi; shuningdek, xoreografiya mashgʻulotlari ijtimoiy-psixologik rivojga xizmat qilib, bolalarda jamoa bilan ishlash, sherikni his qilish, sahna etikasiga rioya qilish, navbat kutish, oʻzini namoyon etish, masʼuliyat va intizom kabi xulqiy kompetensiyalarni mustahkamlaydi; taʼlim jarayonining samaradorligi musiqa rahbari va tarbiyachining hamkorlikdagi faoliyatiga bogʻliq boʻlib, ular mashgʻulot ssenariysi, musiqiy repertuar, bolalarning yosh va rivojlanish xususiyatlari, xoreografik qiyinchilik darajasini toʻgʻri tanlashi zarur; mashgʻulotlarda xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, harakatlarning sogʻlomlashtiruvchi ahamiyatga ega boʻlishi, muskullar yuklamasining yoshga mos boʻlishi ham davlat talablarining muhim bandidir; natijada xoreografiya musiqa mashgʻulotlarining samaradorligini oshirib, bolalarda musiqiy-harakat kompetensiyalarini kompleks shakllantirib, maktab taʼlimi bosqichida jismoniy tarbiya, sanʼat, musiqa madaniyati fanlariga tayyorlaydi va ularning ijodiy hamda jismoniy salohiyatini kengaytiradi.

Xulosa qilib aytganda, xoreografiyaning katta va tayyorlov guruhlaridagi musiqa mashgʻulotlariga kiritilishi davlat talablari asosida bolalarning ritmik sezgisi, musiqiy idroki, jismoniy faolligi, ijodkorligi va estetik didini rivojlantiruvchi samarali vosita boʻlib, musiqiyharakat kompetensiyalarini bosqichma-bosqich shakllantirish orqali bolalarni maktab taʼlimiga har tomonlama tayyorlaydi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. “Ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan davlat talablari”, Toshkent, 2021.

2. Abdullaeva Sh. “Musiqa taʼlimi metodikasi”. Toshkent: Oʻqituvchi, 2020.

3. Maktabgacha taʼlim dasturi “Ilk qadam”. Toshkent, 2022.

4. Yoʻldosheva M. “Ritmika va raqs asoslari”. Toshkent: Fan, 2021.

5. Rahimova S. “Bolalarda musiqiy-harakat malakalarini rivojlantirish”. Toshkent, 2018.