TA‘LIM TEXNOLOGIYALARNI TADBIQ ETILISHI ORQALI TAYACH KOMPETENSIYALARNI RIVOJLANTIRISH

KOMPETENSIYALARNI RIVOJLANTIRISH

Z.Q.Amonniyozov

Surxondaryo viloyati qishloq xo‘jaligi

boshqarmasi bosh mutaxasisi.

Annotasiya. Maqoloada umumiy o‘rta ta’lim maktablarida kompetensiyaviy yondashuv bir o‘qitiladigan bo‘limini o‘qitishning metodik tizimini yaratishda turli innovasion yondashuvlar hisobga olinadi. Masalan, ushbu metodik tizimni yaratishda an’anaviy o‘qitishning metodik tizimidan farqli o‘laroq, umumiy o‘rta ta’lim maktablarida o‘qitiladigan dars mashg‘ulotlari rejalari metodik tizimining asosiy elementi sifatida ishtirok etishi o‘rganilgan.

Kalit so‘zlar. mazmun, metod, shakl, vositalar, o‘qitishlar ,metodik ,izimini, rivojlantirish, yo‘naltirilgan, pedagogik,jarayonni.

Mamlakatimiz umumiy o‘rta ta’lim tizimida bo‘layotgan o‘zgarishlar ta’lim sohasida ham izlanishlar, yangiliklar, o‘zgarishlarni taqozo etadi. Chuqur bilimli, keng dunyoqarashli komil shaxsni tarbiyalash masalasi pedagoglardan yangicha ishlash tamoyillarini amalga oshirishni talab qilad, o‘qitishning metodik tizimi deganda, o‘qitishning maqsadi, mazmuni, metodlari, shakllari va vositalari hamda mashg‘ulot loyihalarini o‘z ichiga olgan tuzilmasi tushuniladi. Fani o‘qitishning metodik tizimi o‘zining qonun-qoidalari, qonuniyatlariga bo‘ysunadigan, tizimning ichki tuzilmasiga, uning elementari bir-biri bilan o‘zaro va tashqi aloqalar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, ta’lim sifatini ta’minlashni kafolatlaydigan kompetensiyaviy yondashuv asoslari murakkab, dinamik ta’lim yig‘indisini ifodalaydi .

O‘qitishning metodik tizimi tushunchasiga V.P.Bespalko quyidagicha ta’rif beradi: “Pedagogik tizim – ma’lum sifatlarga ega bo‘lgan shaxsni shakllantirishga nisbatan aniq maqsadli, tashkillashtirilgan, pedagogik ta’sir ko‘rsatish uchun talab etiladigan, bir-biri bilan o‘zaro bog‘langan uslub, vosita va jarayonlar majmuas Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida o‘qitish metodikasi tizimining asosiy elementi bo‘lgan o‘qitish maqsadlari jamiyat taraqqiyotiga xizmat qilishga yo‘naltirilgan bo‘lishi shartdir. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida kompetensiyaviy yondashuv bir o‘qitiladigan bo‘limini o‘qitishning metodik tizimini yaratishda turli innovasion yondashuvlar hisobga olinadi. Masalan, ushbu metodik tizimni yaratishda an’anaviy o‘qitishning metodik tizimidan farqli o‘laroq, umumiy o‘rta ta’lim maktablarida o‘qitiladigan dars mashg‘ulotlari rejalari metodik tizimining asosiy elementi sifatida ishtirok etadi.

Shundan kelib chiqib, umumiy o‘rta ta’lim maktablarida o‘qitishning maqsadini belgilashda jamiyatning umumiy madaniyati, o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma, malaka,tayanch kompetensiyasini shakllantirish va rivojlantirish, malakasini rivojlantirish hamda intellektual salohiyatga ega bo‘lgan shaxsni shakllantirishga qaratilgan va jamiyatning ijtimoiy buyurtmasi yoki ehtiyojidan kelib chiqib belgilanishi lozim. Maqsad – oldindan belgilangan natijaga erishish mahsuli bo‘lib, u ta’lim jarayonida uning sub’ektlari (o‘qituvchi va o‘quvchi)ning birgalikdagi faoliyati yakunida rejalashtirilgan kompetensiyaviy yondashuvni oldindan kafolatlanishi .

Umumiy o’rta ta’lim maktablarida o’qitishning metodik tizimi

O’qitish konsepsiyasini ishlab chiqish va

o’qitishning maqsadini belgilab olish.

Tashqi va ichki aloqadorlikda ishlab

chiqish va shu asosda bo’limlar mazmunini

belgilab olish

O’qitishning zamonaviy shakl va

metodlarini belgilab olish

Tayanch tushuncha va iboralarni belgilab

olish va ularni o’qitishning zamonaviy

shakllarini aniqlab olish

O’quvchilar tomonidan bajariladigan

topshiriqlarni shakllantirish va ularni

bajarishda bilim olish mustaqil ta’lim

ko’nikmasini rivojlantirishga va

kompetensiyaviy yondashuvga urg’u berish va

kompetensiyaviy yondoshuv asoslarini

o’rgatish

O’quvchilarning olgan bilimlarini nazorat

qilish va kompetentligini ta’minlash.

Bilim berishda mashg’ulotlar rejalarini ishlab chiqish va shu asosda o’quvchilarning olgan bilimini,

anglab olishi xotirasida saqlashlari va olgan bilimlarini amaliyotida qo’llashlarini bir vaqtning o’zida

amalga oshirishni ta’minlashga erishish lozim.

“Intellektual bilimlar” asri bo‘lgan XXI asrda matematika kundan-kunga taraqqiy etib, unda turli yangi metodlar amalga oshirilayotganligi bilan bir qatorda amaliy tatbiqlari sohasi kengayib bormoqda. Zero, fan sifatida moddiy borliqning fazoviy va miqdoriy munosabatlarini aks ettiruvchi qonunlarni to‘la va chuqur o‘rganish, targ‘ib etishni talab etadi; o‘rganilayotgan qonuniyatlarning qanday mazmunga egaligi, ularning qanday metod bilan asoslanganligi va rivojlanish darajasi bilan hisoblashmaydi; unda tadqiqotchining shaxsiy fazilatlari, u yoki bua qonunning qanday kashf etilganligi muhim emas; fani ma’lum tizimda yaratiladi va rivojlanadi, u bir-biriga bog‘liq qat’i ketma-ket keluvchi qonunlarni ochib beradi, fanining boshlang‘ich tushunchalari, qabul qilingan qoidalari uning uchun boshlang‘ich asos bo‘lib xizmat qiladi . Fan sifatida quyidagilarni ta’minlashga xizmat qiladi: O‘quvchilarga bilim, ko‘nikma va malakalar beriladi; bilimlar berishda o‘quvchilarning yo‘nalishlari hisobga olinadi; yangi tushuncha yoki qonun kiritishga yondashish muhim ahamiyatga ega va shu asosda uni bayon etish metodi tanlanadi;abstrakt tushunchalar, izohlar va misollar orqali ochib beriladi; o‘qitishda takrorlash ham amalga oshiriladi; o‘quv fani fan tizimini qisqartirish va buzish mumkin emas aks holda uni chuqurlashtirishga e’tiborni qaratish lozim. Umuman, hozirgi sharoitda ta’limning har bir bosqichida “nimani o‘qitish mumkin va bunga erishish uchun nima qilish kerak?” va “kimni o‘qitish kerak? Unga aynan nimani o‘qitish kerak? (aynan har bir ixtisoslikda), nima uchun aynan shuni o‘qitish kerak (maqsad), qanday o‘qitish kerak (metod, shakl, vosita, texnologiya)?” degan masalalarni samarali hal etish masalasi muhim muammolardan hisoblanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Batirova F.K, Axmedov A.K.Ta’limni boshkarishda zamonaviy innovatsion texnologiyalarning ahamiyati. Jurnal: Irrigatsiya va melioratsiya.,70-74 b.ISSN: 2181- 8584/

2. Bogdanova T.G., Dissertatsiya na temu «Formirovanie poznavatelnoy aktivnosti mladshix shkolnikov v protsesse obucheniya (na materiale urokov chteniya)», skachat besplatno avtoreferat po spetsialnosti VAK RF 13.00.01 - Obщaya pedagogika, istoriya pedagogiki i obrazovaniyahttps://www.dissercat.com/content/formirovaniepoznavatelnoi-aktivnosti-mladshikh-shkolnikov-v-protsesse-obucheniya-na-materia Uchebnik po eksperimentalnoy psixologii https://infourok.ru/uchebnik-poeksperimentalnoy-psihologii-bogdanova-tg 1507376

3. Bugubaeva V.T. Metodika provedeniya fizicheskix eksperimentov v osnovnoy shkole na osnove kompyuternыx texnologiy [Tekst]: avtoref. diss.

4. A.A.Bahromov Asror Ahror o‘g‘li (TATU AVT kafedrasi assistenti), X.A.Atabayev (TATU talabasi) M.Z.Ergasheva (TATU talabasi). T a ’limda innovatsion texnologiyalardan foydalanishning aham iyati...

5. Birkun N.I. Realizatsiya mejpredmetnыx svyazey pri izuchenii obщeprofessionalnыx dissiplin v voennom vuze: avtoreferat dis. … k. ped. n. – Orel, 2007.

6. Babanskiy YU.K. Optimizasiya uchebno-vospitatelnogo protsessa – M.: Prosveщenie, 1982. – 192 s

7. Bolshakova Z.M., Tulkibaeva N.N. Kompetensii i kompetentnost // Obrazovanie. Pedagogicheskie nauki. №4. − CHelyabinsk, 2009. – S. 13-19.

Baydenko V.I. Kompetensii v professionalnom obraz