Yantoq oʻsimligining ahamiyatlari

Yantoq oʻsimligining ahamiyatlari

Jumayeva Zulfizarbonu

Termiz davlat pedagogika instituti tabiiy fanlar fakulteti Annotatsiya: Quyoshli zaminimiz tuprogʻida unib oʻsayotgan turli tuman dorivor hamda xom ashyo sifatida yetishtirilgan oʻsimliklar tabiatimiz boyligi sanaladi.Bu oʻsimlik sirasiga yantoq (Alhagi) ham kiradi.Bu oʻsimlik dukkakdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik begona oʻt hisoblanadi dasht choʻllarda koʻp uchratishimiz mumkin.Ildizi kuchli rivojlangan boʻlib asosan yer osti suvlaridan foydalanadi. Kalit soʻzlar: Alhagi, karotin, vitamin C B2 K, organik kislota manna,trisaxarid,saponin,alkaloidlar,oshlovchi moddalar,shakar rutin.

Yantoq oʻsimligi haqida: Yantoq(Alhagi) dukkakdoshlar Fabaceae oilasiga mansub koʻp yillik begona oʻt.Boʻyi 30 130 sm boʻladigan oʻt oʻsimlik.Poyasi tik oʻsuvchi tikanli pastki tomoni yogʻochlashgan ,pastki tikanlari kalta va qattiq ,yuqoridagilari uzun va yumshoq.Poyasi shoxlangan.Barglari lansetsimon ellipsimon yoki keng teskari tuxumsimon boʻlib qisqa bandi yordamida poya va shoxlarida ketma-ket joylashadi.Binafsha pushti yoki qizil rangli besh boʻlakli gullari 2-7 tadan tikanlariga joylashgan.Mevasi tasbexsimon 10tagacha urugʻ boʻlgan dukkak.May sentabr oylarida gullaydi ,mevasi avgust oktabrda yetiladi.Sobit ittifoq ,yevropa qismining janubi sharqiy tumanlarida kavkaz Oʻrta osiyo tekisliklarida daryo ,kanal ,yoʻl boʻylarida nam qumli shagʻalli yerlarda oʻsadi. Yantoq turlarining yer ustki qismi tarkibida soponinlar 0.3% ursol kislota 1.3% 90% flavonoidlar rutin kvertsimetitrin va izoramnetin glikozoidlar 0.11%. 0.19%kumarinlar 0.33% 0.87%efir moylari vitaminlar C B2 K karotin organik kislota ,qandlar 8.6-9.2%shilliq oshlovchi va ildizida 0.19% alkaloidlar saponinlar 2.7%organik kislotalar C B guruh vitaminlari 3.9-6.65% oshlovchi moddalar bor.Shakar yantoq avgust sentabr oylarida oʻzidan shirin suyuqlik chiqaradi 2-3kundan soʻng suyuqlik qotib qand zarrachasi mannaga aylanadi.Manna tarkibida 5.5% suv 1.9% yelim 49.9%-50.6% trisaxarid va boshqa moddalar bor.Yevropa qismidagi chala choʻl rayonlarida 5turi ma’lum.Oʻzbekistonda yantoqning soxta yantoq va qirliz yantogʻi turi oʻsadi. Yantoqning hamma turi tuyachilik va qoʻychilikda yaxshi ozuqa hisoblanadi.Yantoqdan yuqori sifatli yem xashak silos va oziq uni olinadi.Oʻtin sifatida ham foydalaniladi.Yantoq yaxshi asal beruvchi oʻsimlik.

Dorivorlik xususiyati: Dorivorlik xususiyatiga koʻra yantoqning 4ta turi ishlatiladi.Qirgʻiz yantogʻikirghisorum soxta yantoq-pseudolhagi shakar yantoq-persirum Boiss et Buhse siydik barg yantoq -sponisifolia Shap. Xalq tabobatida yantoq turlarining yer ustki qismi va ildizi ishlatiladi.Yer ustki qismi oʻsimlik gullagan vaqtida oʻrib olinadigan va soya yerda quritiladi.Yantoqning yer ustki qismidan tayyorlangan damlamani yoʻtalni qoldirish uchun hamda terlatuvchi dori sifatida ishlatiladi.Ildizidan tayyorlangan qaynatma ichdan qon oqishini toʻxtatishda ,bakteriostatik,siydik va oʻt haydaydigan ,jarohatlar bitishida yordam beradi. Yantoqni sharbat oshqozon ichak kasalliklarida foydalaniladi.Yantoq infeksion oshqozon ichak trakti kasalliklarini davolash uchun ishlatiladi.Yantoq och qoringa isteʼmol qilinsa ,ich ketishini kuchaytiradi.Oʻtkir ogʻiz kasalliklarida ham yantoq damlamasini chayqab turishni ham foydasi bor,ogʻiz boʻshligʻining turli xil yalligʻlanishini davolashda ishlatiladi.Yiringli otit bilan ogʻrigan bemorlarga yantoq tomirini damlama qilib isteʼmol qilinsa,bachadon boʻyni eroziyasi bilan ogʻrigan bemorlarga tavsiya qilsa boʻladi.Yantoq sovuqqonlik uchun diafotik antipiretik sifatida ishlatish mumkin,terining yiringli shikastlanishida, jarohatlar,kuyishlarda qoʻllaniladi.Gemmoroyni davolashda ham ishlatish mumkin.

Yantoq asali: Yantoq asali-bu tuya tikanli yantoq gullaridan yigʻiladigan asal turi hisoblanadi.Yantoq asali juda kam uchraydigan va tozalangan asal navidir.U zaif hidi bilan yoqimli va nozik tamga ega.

Foydalanilgan adabiyotlar 1. Asfandyorov, Javodbek, et al. "SYPHILIS (DISEASE), ITS SYMPTOMS AND

PRIMARY CONSEQUENCES." International Bulletin of Medical Sciences and

Clinical Research 2.10 (2022): 10-11. 2. Tashboltayevna, Ahmedova Saodat, Asfandiyorov Javodbek Mirzaali o‘g‘li, and

Odilov Ramziddin Dilshod o‘g‘li. "Xushvaqtova Osiyo Asadulla qizi, & Rashidova

Farangiz Musulmon qizi.(2022). LEISHMANIOSIS DISEASE, ITS SYMPTOMS,

PRIMARY CONSEQUENCES AND DISTRIBUTION. Galaxy International

Interdisciplinary Research Journal, 10 (12), 836–838." 3. Asfandiyorov, Javodbek, et al. "OSTEOPOROSIS AND ITS PREVENTION."

Eurasian Journal of Medical and Natural Sciences 3.1 (2023): 139-142. 4. o'g'li, AJM ., Xushvaqtov , XIS o'g'li, qizi, SSI ., o'g'li, SXE ., & qizi, SMZ . (2022).

JIRRAJYATNING ESTETIK TURLARI, PLASTIK JARROZIYa. EVROPA

ZAMONAVIY TIBBIYOT VA AMALIYOT JURNALI, 2 (10), 143–144.

5. Abdukamol qizi, NZ, Raxmat qizi, SX, Alisher o'g'li, AA, Raxmon o'g'li, AM, &

Mirzaali o'g'li, AJ (2022). Kardiojarrohlik haqida. Central Asian Journal of Medical

and Natural Science, 3 (5), 694-696. 6. Mirzaali o’g’li A. J. et al. TERMINAL CASES LUNG AND HEART

RESUSCITATION TRANSFER PRINCIPLES //Galaxy International

Interdisciplinary Research Journal. – 2022. – Т. 10. – №. 10. – С. 729-731. 7. Mirzaali o’g’li, Asfandiyorov Javodbek, et al. "ANESTHESIA AND ITS

GENERAL CHARACTERISTICS." Gospodarka i Innowacje. 28 (2022): 191-192. 8. Mirzaali o’g’li, Asfandiyorov Javodbek, et al. "Importance of medical prevention in

medicine." Texas Journal of Medical Science 13 (2022): 175-176. 9. Choriyeva, Z., Asfandyorov, J., Aminova, M., Tojiddinov, D., & Bozorova, G. Z.

(2022). KIDNEY ANATOMY, PATHOLOGY AND KIDNEY DISEASES

INFORMATION ABOUT NEPHRITIS. Академические исследования в

современной науке, 1(15), 67-69. 10.Mirzaali o’g’li, Asfandiyorov Javodbek, et al. "Liver Anatomy, Histology And

Physiology." Intellectual Education Technological Solutions And Innovative Digital

Tools 1.11 (2022): 8-11. 11.Mirzaali o’g’li A. J. et al. Liver Structure and Functions, Hepatocytes Information

About //American Journal of Economics and Business Management. – 2022. – Т. 5.

– №. 11. – С. 215-216. 12.Asfandyorov, Javodbek, et al. "Cardiovascular diseases. Hypertension and

hypertenic crisis." Eurasian Journal of Medical and Natural Sciences 2.11 (2022):

209-210.