EMPATIYA EMOTSIONAL INTELLEKT RIVOJLANISHINING KO‘RSATKICHI SIFATIDA

Original paper

SIFATIDA

1O’zbekiston Milliy universitetining Jizzax filiali, Jizzax, O‘zbekiston

Annotatsiya

KIRISH

maqolada empatiya va emotsional intellektning o‘zaro bog‘liqligi, uning talabalar ijtimoiy munosabatlari, psixologik farovonligi va akademik muvaffaqiyatiga ta’siri nazariy jihatdan tahlil qilingan, amaliy jihatdan esa tadqiqot o‘tkazilib, statistik tahlil natijalari keltirilgan.

MAQSAD

tadqiqotning asosiy maqsadi – emotsional intellektning rivojlanishida empatiyaning o‘rni va uning talabalar o‘rtasidagi ijtimoiy aloqalar va akademik muvaffaqiyatga ta’sirini aniqlashdir.

MATERIALLAR VA METODLAR

tadqiqotda I.M. Yusupovning “Empatiya darajasini o‘lchash” testi qo‘llanilib, 80 talabadan iborat namunada empatiya ko‘rsatkichlari o‘rganilgan va statistik tahlil qilingan.

MUHOKAMA VA NATIJALAR

natijalar shuni ko‘rsatdiki, empatiya darajasi yuqori bo‘lgan talabalar ijtimoiy aloqalarni yaxshiroq o‘rnata olishadi, konfliktlarni samarali hal qilishadi va akademik muvaffaqiyatga erishishda yuqori natijalarga ega bo‘lishadi. Statistik tahlillar orqali talabalar orasida empatiya ko‘rsatkichlari turli toifalarga nisbatan aniqlangan.

XULOSA

tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, empatiya nafaqat emotsional intellektning muhim tarkibiy qismi, balki akademik va ijtimoiy muvaffaqiyatga erishish uchun zarur bo‘lgan asosiy ko‘nikmadir. Empatiya va emotsional intellekt bir-birini mustahkamlab, talabalar o‘rtasida ijobiy munosabatlarni rivojlantirishga xizmat qiladi.

Kalit so‘zlar: emotsional intellekt, empatiya, akademik muvaffaqiyat, psixologik farovonlik, ijtimoiy ko‘nikmalar, stress, ehtiyoj, his-tuyg‘u.

Iqtibos uchun: Ochilova M. Empatiya emotsional intellekt rivojlanishining

ko‘rsatkichi sifatida.// Inter education & global study. 2025. №1(1). B.320–328.

ЭМПАТИЯ КАК ПОКАЗАТЕЛЬ РАЗВИТИЯ ЭМОЦИОНАЛЬНОГО ИНТЕЛЛЕКТА

1 Джизакский филиал Национального университета Узбекистана, Джизак, Узбекистан

Аннотация

ВВЕДЕНИЕ

в статье исследуется взаимосвязь между эмпатией и эмоциональным интеллектом, а также их влияние на социальные отношения, психологическое благополучие и академическую успеваемость студентов. В работе приводятся теоретические основы, основанные на анализе научной литературы, и практические данные, полученные в результате эмпирического исследования.

ЦЕЛЬ

основная цель исследования — изучить роль эмпатии как показателя развития эмоционального интеллекта, определить ее влияние на социальные и академические аспекты жизни студентов и предложить рекомендации для развития этих навыков.

МАТЕРИАЛЫ И МЕТОДЫ

исследование проводилось с использованием теста И.М. Юсупова «Оценка уровня эмпатии». В выборке участвовало 80 студентов, данные которых были подвергнуты статистическому анализу.

ОБСУЖДЕНИЕ И РЕЗУЛЬТАТЫ

результаты исследования показали, что высокий уровень эмпатии у студентов способствует улучшению межличностных отношений, повышению уровня академической успеваемости и укреплению психологического благополучия. Установлено, что эмпатия положительно влияет на социальные взаимодействия, групповую работу и адаптацию к новой образовательной среде.

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

эмпатия является неотъемлемой частью эмоционального интеллекта и играет ключевую роль в личностном и профессиональном развитии студентов. Развитие эмпатии способствует улучшению коммуникации, решению конфликтов и формированию устойчивых социальных связей.

Ключевые слова: эмоциональный интеллект, эмпатия, академическая успеваемость, психологическое благополучие, социальные навыки, стресс, эмоции.

Для цитирования: Очилова М. Эмпатия как показатель развития

эмоционального интеллекта.// Inter education & global study. 2025. №1(1). C.320–

328.

EMPATHY AS AN INDICATOR OF THE DEVELOPMENT OF EMOTIONAL

INTELLIGENCE

1 Jizzakh Branch of the National University of Uzbekistan, Jizzakh, Uzbekistan

Annotation

INTRODUCTION

the article explores the relationship between empathy and emotional intelligence, analyzing their impact on students' social relationships, psychological well-being, and academic success. The study combines theoretical perspectives from existing literature with practical research findings.

AIM

the main objective of the study is to examine empathy as an indicator of emotional intelligence development, evaluate its influence on students' academic and social performance, and propose recommendations for enhancing these skills.

MATERIALS AND METHODS

the study utilized I.M. Yusupov's "Empathy Level Assessment" test. Data were collected from 80 students and analyzed statistically to determine patterns and correlations.

DISCUSSION AND RESULTS

the findings indicate that higher levels of empathy contribute to improved interpersonal relationships, enhanced academic success, and strengthened psychological well-being. Empathy was shown to positively influence teamwork, communication, and adaptation to new social and educational environments.

CONCLUSION

empathy is a vital component of emotional intelligence, playing a significant role in personal and professional development. Promoting empathy fosters better communication, conflict resolution, and the formation of strong social connections among students.

Keywords: emotional intelligence, empathy, academic success, psychological well-being, social skills, stress, emotions.

For citation: Muyxlisa Ochilova. (2025) ‘Empathy as an indicator of the development

of emotional intelligence’, Inter education & global study, (1(1)), pp. 320–328. (In

Uzbek).

Empatiya emotsional intellektning ajralmas qismi bo'lib, bu insonning boshqalar his-tuyg‘ularini tushunish va ularga moslashuvchanlik ko‘rsatish qobiliyatidir. Empatiya tushunchasi, insonning boshqalar his-tuyg‘ularini, g‘am-tashvishlarini va muammolarini tushunish va ularga nisbatan qiziqish ko‘rsatish qobiliyatini anglatadi. Empatiya orqali insonlar o'zaro munosabatlaridagi murakkabliklarni yaxshiroq tushunib, samimiy va ishonchli aloqalar o‘rnatishlari mumkin. Empatiya ko‘rsatish, boshqalar bilan munosabatlarni kuchaytiradi va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantiradi.

Mavzuga oid adabiyotlar tahlili (Literature review). X.L.Rosh va A.G.Kovalev empatiyani bola shaxsi rivojlanishining muhim omillaridan biri deb hisoblashadi. Ularning fikricha empatiya – iliqlik, e’tibor va ta’sirning birlashmasidir. Ehtiyojlar muvozanatiga rioya qilish tarbiyani yanada samaraliroq qiladi. Agarda empatiya bolani o’qitishning psixologik iqlimini belgilasa bundan qulay jihat bo’lmasligi ham mumkin. Empatiyani tushuncha sifatida o’rganuvchi, psixologlar Daymond va Bronfebrenner tomonidan, bu jarayonning shaxs emotsional tomonlari bilan o’zaro bog’liqligi ko’rsatilgan. Ularning talqini bo’yicha empatiya – bu senzitivlik va ijtimoiy insayt, ya’ni individ boshqa odamning tuyg’u va o’ylarini qabul qila olish qobiliyatidir. Hissiy intellekt muammosi hozirgi vaqtda xorijiy psixologlar (I.N.Andreeva, R.Bar-On, A.G.Gladkix, D.Goleman, S.P.Derevyanko, Yu.S.Dodonov, M.Seidner, O.) asarlarida ancha keng yoritilgan. Ibarra, D. Karuso, K. Kross, D. V. Lyusin, O. V. Luneva, J. Meyer, J. Metyu, V. V. Ovsyannikova, A. A. Pankratova, V. G. Pichugin, R. B. Roberts, M. S. Rodionova, T. S. Spirkina, A. Sayorkov, A. Sa. , P. Salovey, D. V. Ushakov, V. D. Shadrikov va boshq.). Soʻnggi paytlarda hissiy intellektni oʻrganishning nazariy jihatlari empirik dissertatsiya tadqiqotlari bilan toʻldirildi, shu jumladan kichik maktab oʻquvchilari (K.S. Kuznetsova, 2012; A.E. Dobrin, 2015); oʻsmirlik davrida (Yu.V. Davydova, 2011); oʻsmirlik va erta voyaga yetganlik bosqichida (L. N Vaxrusheva, 2011); universitet talabalari orasida (I.N. Meshcheryakova, 2011); kattalarda (T. S. Kiseleva, 2015). Oʻrta maktab oʻquvchilarining oʻquv faoliyatini yaxshilashda hissiy intellektning roli oʻrganildi (F.X. Kobra, 2013) [3].

Tadqiqot metodologiyasi (Research Methodology). Psixologiyada T.P.Gavrilov tadqiqotlarida empatiya tushunchasi individning boshqa odam, jonivor va boshqalarning kechinmalariga nisbatan emotsional qarashidir. Muallif empatiyaning ikki turini ajratadi: birga qayg’urish, ya’ni sub’ekt boshqa sub’ekt his qilayotgan tuyg’ularni his qila olishi, va achinish, ya’ni boshqa odam tuyg’ulari haqida qayg’urish va boshqalar. Empatiya boshqa odamning ichida nima bo’layotganini, nima haqida qayg’urayotganini, atrofni qanday baholayotanini to’g’ri tasavvur qila olish qobiliyatiga asoslangan.

J. A. Decety va C. R. Jacksonning tadqiqotlariga ko‘ra, empatiya insonlarning o'zaro munosabatlariga ijobiy ta'sir ko'rsatadi va ijtimoiy aloqalarni mustahkamlashga yordam beradi. Shuningdek, empatiya, insonga boshqalarga yordam berish va ularning muammolarini hal qilishda samarali yondashuvni taklif qiladi. Empatiya orqali insonlar o'zlarining his-tuyg'ularini anglashadi va boshqalar his-tuyg'ulariga ko‘proq e'tibor qaratadilar. Ularning tadqiqotlari, empatiya darajasi yuqori bo'lgan insonlar, ko'proq ijtimoiy aloqalar va hamkorlikka intilishini ko'rsatadi. Tadqiqotlar natijalari asosida empatiya va emotsional intellekt o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik keltiriladi. Emotsional intellektni rivojlantirish empatiya ko‘nikmalarini oshirishga yordam beradi va aksincha, yuqori empatiya qobiliyatiga ega bo'lgan shaxslar, emotsional intellekt darajasini oshiradilar. B. A. Kagan va D. A. Pauls tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlar, empatiya ko‘nikmalarining emotsional intellekt darajasiga ta'sirini ko‘rsatadi.

Empatiya va hissiy aql bir-biri bilan chambarchas bog'liq. Yuqori hissiy intellektga ega odamlar ko'pincha empatiyaga ega, chunki ular boshqalarning his-tuyg'ularini tushunish va baham ko'rishga qodir. Bundan tashqari, empatiya hissiy intellektning muhim jihati bo'lgan ijtimoiy ko'nikmalarning asosiy tarkibiy qismidir. Ijtimoiy ko'nikmalar samarali muloqot qilish, munosabatlarni o'rnatish va saqlash, nizolarni hal qilish qobiliyatini o'z ichiga oladi.[1]

Yuqori hissiy intellektga ega bo'lgan odamlar o'zlarining his-tuyg'ularini sog'lom tarzda tartibga solishga qodir, bu ularga boshqalarga nisbatan ko'proq empatik bo'lishga imkon beradi. Ular o'zlarining his-tuyg'ularini taniy oladilar va boshqalarga qanday ta'sir qilishini tushunadilar, bu ularni boshqalarning his-tuyg'ulariga ko'proq moslashtiradi.Empatiya har kimga o'z-o'zidan paydo bo'ladigan narsa emas. Biroq, bu vaqt o'tishi bilan rivojlanishi va takomillashtirilishi mumkin bo'lgan mahoratdir. Empatiyani mashq qilish orqali, biz hissiy intellektimizni yaxshilashimiz va boshqalar bilan kuchliroq, yanada mazmunli munosabatlar o'rnatishimiz mumkin. Empatiya va hissiy intellekt bir-biri bilan chambarchas bog'liq bo'lgan tushunchalar bo'lib, ijobiy munosabatlarni o'rnatish va qo'llab-quvvatlash uchun juda muhimdir. Hissiy intellektimizni rivojlantirish va empatiyani mashq qilish orqali biz boshqalarni tushunish va ular bilan chuqurroq aloqa qilish qobiliyatimizni yaxshilashimiz mumkin.[8]

Tahlil va natijalar (Analysis аnd results). Talabalar uchun empatiya, nafaqat shaxsiy o‘sish va rivojlanish, balki akademik va ijtimoiy muvaffaqiyatlarga erishishda ham muhim rol o‘ynaydi. Talabalar empatiyani rivojlantirish orqali o‘zaro aloqalarni yaxshilash, konfliktlarni hal qilish va o‘zlarini yanada yaxshiroq tushunish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Talabalar ko‘pincha guruhda ishlashlari kerak bo‘ladi: laboratoriya ishlari, loyiha topshiriqlari yoki semestr yakunlari. Empatiya yordamida talabalar o‘z hamkasblarining fikr va his-tuyg‘ularini tushunishadi, bu esa o‘zaro hamkorlikni va jamoa ishlashini samarali qiladi. Boshqalar bilan empatik aloqada bo‘lish, turli fikrlarni muhokama qilishni osonlashtiradi va jamoaviy qarorlar qabul qilishda yordam beradi. Universitetlar turli millat, madaniyat va dunyoqarashlarga ega talabalar bilan to‘lib-toshgan muhitdir. Empatiya, talabalarni turli fikrlarni va tajribalarni qabul qilishga undaydi, bu esa inklyuziv va hurmatli muhit yaratadi. Turli xillikni qabul qilish, ijtimoiy va akademik jihatdan o‘sish imkoniyatlarini yaratadi. Talabalar ko‘pincha yangi ijtimoiy muhitlarga moslashishadi, masalan, yangi guruhlar yoki professorlar bilan ishlashda. Empatiya yordamida ular boshqalar bilan tezroq aloqaga kirishib, o‘zini qulayroq his qilishadi. Bu o‘zaro muloqotda ishonchni va ijtimoiy farovonlikni oshiradi.[2]

Talabalarning empatiyaviyligini va ularning akademik dars jarayonlariga ta’sirini o‘rganish maqsadida ekspriment o‘tqazdik.Tadqiqotimizda 40 nafar birinchi kurs va 40 nafar to‘rtinchi kurs jami 80 nafar talabalar qatnashishdi.(1-rasm).

1-rasm.

I.M.Yusupovning “Empatiya darajasini o’lchash”testi tavsiflovchi statistikasi

1-jadval Ko’rsatkichlar NMinimal Maksi

mal

O’rtacha

qiymat

Standart

og’ish

Assimetri

ya Ektsess Ota-onaga empatiya 8

0 2,00 15,00 11,1000 3,32844 -,990 ,275 Hayvonlarga empatiya

0 2,00 13,00 6,2500 2,62172 ,801 ,414 Qariyalarga empatiya 8

0 2,00 12,00 7,9750 2,63845 -,303 -,669 Bolalarga empatiya 8

0 2,00 15,00 7,6500 2,63904 ,509 ,616 Badiiy qaxramonlarga empatiya

0 2,00 13,00 7,6750 2,55954 ,224 -,613 Notanish odamlarga empatiya

0 ,00 15,00 7,1000 2,76323 -,070 1,372

I.M. Yusupovning “Empatiya darajasini o’lchash” testi natijalariga ko’ra, 80 nafar talaba sinaluvchilarimizda Ota-onaga empatiya ko’rsatkichi bo’yicha minimal ball 2,00 ni , maksimal ball 15,00 ni tashkil etdi. O’rtacha qiymat 11,1000 ni, standart og’ish esa 3,32844 ni ya’ni 11,1000±3,32844 qiymati bilan aksariyat sinaluvchilarimizda ota-onasi bilan munosabatlari, ularga bo’lgan his-tuyg’ulari, oilaviy munosabatlar yuqoriroq shakllanganligini aniqladik. Assimmetriya ko’rsatkichi A=-,990 qiymati bilan minimal va maksimal ballarning me’yorda uchraganini, ektsess E=,275 qiymati bilan bir xil ballarning me’yorda uchraganini aniqladik. Keyingi ko’rsatkich ya’ni hayvonlarga empatiya ko’rsatkichi bo’yicha minimal ball 2,00 ni, maksimal ball 13,00 ni tashkil etdi. O’rtacha qiymat 6,2500 ni, standart og’ish esa 2,62172ni ya’ni 6,2500 ±2,62172 qiymati bilan aksariyat sinaluvchilarimizda hayvonlarga bo’lgan munosabatlari, his-tuyg’ulari ularni parvarishlash va mehr ko’rsatishga bo’lgan istaklari o’rtacha shakllanganini ma’lum bo’ldi. Assimmetriya ko’rsatkichi A=,801 qiymati bilan minimal va maksimal ballarning me’yorda uchraganini, ektsess E=,414 qiymati bilan bir xil ballarning me’yorda uchraganini kuzatushimiz mumkin.

Shuningdek, qariyalarga empatiya ko’rsatkichi bo’yicha minimal ball 2,00 ni, maksimal ball 12,00 ni tashkil etdi. O’rtacha qiymat 7,9750 ni, standart og’ish esa 2,63845 ni ya’ni 7,9750±2,63845 qiymati bilan aksariyat sinaluvchilarda keksalarga nisbatan munosabat, qariyalarni hurmat qilish, ularga mehr ko’rsatish o’rta darajada shakllanganini aniqladik. Assimmetriya ko’rsatkichi A=-,303 qiymati bilan minimal va maksimal ballarning me’yorda uchraganini,ektsess E=-,669 qiymati bilan bir xil ballarning me’yorda uchraganini kuzatishimiz mumkin.

Bolalarga empatiya ko’rsatkichi bo’yicha minimal ball 2,00 ni, maksimal ball 15,00 ni tashkil etdi. O’rtacha qiymat 7,6500 ni, standart og’ish esa 2,63904 ni ya’ni 7,6500±2,63904 qiymati bilan aksariyat sinaluvchilarda bolalarga nisbatan his-tuyg’ulari, ular bilan samarali aloqa qilish o’rtacha shakllanganini aniqladik. Assimmetriya ko’rsatkichi A=,509 qiymati bilan minimal va maksimal ballarning me’yorda uchraganini, ektsess E=,616 qiymati bilan bir xil ballarning ma’yorda takrorlanganini aniqladik. Keyingi ko’ratkich ya’ni badiiy qaxramonlarga empatiya ko’rsatkichi bo’yicha minimal ball 2,00 ni, maksimal ball 13,00 ni tashkil etdi. O’rtacha qiymat 7,6750 ni, standart og’ish esa 2,63904 ni ya’ni 7,6750 ±2,63904 qiymat bilan aksariyat sinaluvchilarda badiiy qahramonlar ijro etayotgan psixologik holatga nisbatan his tuyg’ularga beriluvchanligi, ijro etilayotgan rolni qalban his qilishi o’rtacha shakllanganini aniqladik. Assimmetriya ko’rsatkichi A=,224 qiymati bilan minimal va maksimal ballarning me’yorda uchraganini, ektsess E=-,613 qiymati bilan bir xil ballarning me’yorda takrorlanligini kuzatishimiz mumkin.

Empatiya darajasini o’lchash testining so’ngi notanish odamlarga empatiya ko’rsatkichi bo’yicha minimal ball ,00 ni , maksimal ball 15,00 ni tashkil etdi. O’rtacha qiymat 7,1000 ni, standart og’ish esa 2,76323 ni ya’ni 7,1000 ±2,76323 qiymati bilan aksariyat sinaluvchilarda notanish odamlarga bo’lgan qiziqish, ular bilan munosabatlar o’rnatishga bo’lgan xohish o’rtacha darajada shakllanganini aniqladik. Assimmetriya ko’rsatkichi A=-,070 qiymati bilan minimal va maksimal ballarning me’yorda uchraganini,ektsess E=1,372 qiymati bilan bir xil ballarning me’yorda uchraganini aniqladik. Umumiy xulosa qiladigan bo’lsak, I.M. Yusupovning “Empatiya darajasini o’lchash” testi bo’yicha aksariyat sinaluvchilarda empatiya darajasi normal darajani tashkil qildi. Bunday sinaluvchilar shaxslararo munosabatlarda o’zining shaxsiy taassurotlariga ishonishdan ko’ra, boshqalarni xatti-harakatlariga ko’ra hukm chiqarishga moyil bo’lishlari, ko’p hollarda o’zlarini yaxshi nazorat qilishlari, muloqot jarayonida diqqatli bo’lishlari mumkin.

Xulosa. Empatiya – bu nafaqat emotsional intellektning ajralmas qismi, balki shaxsiy va ijtimoiy muvaffaqiyatga olib keladigan muhim ko‘nikmadir. Empatiyaning rivojlanishi odamlarning boshqalar bilan ijobiy aloqalar o‘rnatishi, konfliktlarni hal qilishi va o‘zining hissiy holatini yaxshilashi uchun juda zarur. Talabalar uchun empatiya rivojlanishi, nafaqat ijtimoiy munosabatlarni kuchaytirish, balki akademik muvaffaqiyatga erishishda ham muhimdir. Empatiya orqali talabalar o‘zaro aloqalarini mustahkamlashlari, konfliktlarni hal qilishlari va o‘zlarini ham, boshqalarni ham yaxshiroq tushunishlari mumkin. Bu ko‘nikma, shuningdek, ularning akademik faoliyatlari va kelajakdagi professional muvaffaqiyatlari uchun mustahkam asos bo‘ladi. Empatiya va emotsional intellekt o'rtasidagi bog'liqlik juda kuchli va muhim.

Emotsional intellekt (EI) shaxsning o'z his-tuyg'ularini aniqlash, boshqarish, boshqalarning his-tuyg'ularini tushunish va bu his-tuyg'ularga munosabat bildirish qobiliyatini o'z ichiga oladi. Empatiya, aynan, EIning muhim tarkibiy qismi bo'lib, boshqalar bilan muloqotda ularning his-tuyg'ularini chuqurroq tushunish va ularga samimiy ravishda javob berishga yordam beradi. Umumiy xulosa shundan iboratki, empatiya emotsional intellektning bir qismini tashkil etadi. Bu ikki tushuncha bir-birini to'ldiradi va birgalikda shaxsning ijtimoiy va hissiy jihatdan muvaffaqiyatli bo'lishiga yordam beradi. Empatiyaga ega bo'lgan shaxslar boshqalarni yaxshiroq tushunishadi, bu esa yanada samarali va ijobiy aloqalar o'rnatish imkonini beradi.Hissiy xavfni boshqarishda ko'proq moslashuvchanlikka ega bo'ladilar.Ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantirishda muvaffaqiyatli bo'ladilar, chunki ular boshqalarning his-tuyg'ulariga nisbatan sezgir va hurmatli bo'lishadi.Shunday qilib, empatiya va emotsional intellekt birbirini mustahkamlab, shaxsning ijtimoiy va professional sohalarda muvaffaqiyatli bo'lishini ta'minlaydi.

ADABIYOTLAR RO‘YXATI | СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ | REFERENCES

1. Mayer, JD va Salovey, P. (1997). Hissiy intellekt nima? P. Salovey va D. Stuyler

(Eds.), Hissiy rivojlanish va hissiy intellekt: Ta'lim natijalari (3-31-betlar). Asosiy

kitoblar.

2. Ochilova M.A. Talabalarning emotsional intellekt shakllanishining

psixalogik ahamiyati. // Inter education & global study. 2024. №8. B.482-494.

3. Narmetova Y.K., Toshkent tibbiyot akademiyasi dotsenti, Jo‗rayeva K. A.,

Analytical Journal of Education and Development, Volume: 02 Issue: 12 | Dec-

2022 ISSN: 2181-2624 96-b.

4. Heinrichs DH, Hameed S, Tsao J, McLay K, Nguyen H, Alhadad S. Mundane

matters: entangling moments of student wellbeing across cultures, time, space,

and virtual worlds. Crit Stud Educ. 2023:1–21.

5. AL-Qadri AH, Zhao W. Emotional intelligence and students’ academic

achievement. Probl Educ 21st Century. 2021;79

6. Loi NM, Pryce N. Universitet talabalarida hissiy intellekt va charchash o'rtasidagi

munosabatlarda.

7. Chinyere OT, Afeez YS. Influence of emotional intelligence ability level of

electrical/electronic technology university students on academic motivation and

attitude to study. Int J Electr Eng Educ. 2022;59(3):191–231.o'zini-o'zi parvarish

qilishning o'rni. J Psixol. 2022;156(4):295–309.

8. Travis Bradberry, Jean Greaves .”The Emotional Intelligence Quick Book:

Everything You Need to Know to Put Your EQ to Work”

9. Perloff, R. (1997). Daniel Goleman’s Emotional intelligence: Why it can matter

more than IQ [Review of the book Emotional intelligence, by D. Goleman]. The

Psychologist-Manager Journal, 1(1), 21–22.

10. Sharafitdinov, A. (2024). O‘SMIRLIK DAVRIDAGI EMOTSIONAL INTELLEKT

XUSUSIYATLARI. International Journal of scientific and Applied Research, 1(3),

253-256.