MaqolaOpen AccessOAK

MAKTABGACHA TA’LIM TARBIYALANUVCHILARNI IJODIY QOBILIYATLARNI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK ASOSLARI

Inter Education & Global Study· Tom 4, 2-son· 2026-yilda nashr etilganDOI: 10.5281/zenodo.18835632

Annotatsiya

KIRISH: maktabgacha ta’lim tizimi shaxs rivojlanishining eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. Aynan ushbu davrda bolaning bilish jarayonlari, tasavvuri, tafakkuri, nutqi hamda emotsional-irodaviy sohasi jadal shakllanadi. Psixologik tadqiqotlar, xususan, Lev Vygotskiy, Jean Piaget va Jerome Bruner qarashlari shuni ko‘rsatadiki, maktabgacha yosh davrida ijodiy faoliyat bolaning intellektual va shaxsiy rivojlanishida hal qiluvchi omil bo‘lib xizmat qiladi. Ijodiy qobiliyat – bu shaxsning yangi g‘oya yaratish, muammoni noodatiy hal qilish, obrazli tafakkur yuritish va mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatidir. Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodkorlik ko‘proq o‘yin, tasviriy faoliyat, nutqiy ijod va konstruktiv mashg‘ulotlar orqali namoyon bo‘ladi. Shu bois, mazkur jarayonni psixologik jihatdan asoslash va ilmiy yondashuv asosida tashkil etish dolzarb masalalardan biridir. MAQSAD: tadqiqotning maqsadi — maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchilarida ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishning psixologik asoslarini aniqlash hamda samarali pedagogikpsixologik shart-sharoitlarni belgilashdan iborat. MATERIALLAR VA METODLAR: ushbu tadqiqotda tadqiqot obyekti maktabgacha ta’lim muassasalarida tarbiyalanayotgan 5–6 yoshli bolalar. Tadqiqot predmeti: Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodiy qobiliyatlarning shakllanishi va rivojlanishiga ta’sir etuvchi psixologik omillar. Tadqiqot metodlari: psixologik kuzatish suhbat va savol-javob, diagnostik testlar (ijodiy tafakkurni aniqlash metodikalari), faoliyat mahsulotlarini tahlil qilish, tajriba-sinov ishlari. Tadqiqot metodologik jihatdan madaniy-tarixiy yondashuv (Vygotskiy), kognitiv rivojlanish nazariyasi (Piaget), faoliyat yondashuvi va shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim konsepsiyalariga asoslandi. MUHOKAMA VA NATIJALAR: tahlillar shuni ko‘rsatdiki, maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodiy qobiliyatlar quyidagi psixologik omillar ta’sirida rivojlanadi: Tasavvur va obrazli tafakkurning rivojlanganligi Bola tasavvuri qanchalik boy bo‘lsa, ijodiy faoliyat shunchalik samarali kechadi. Erkin emotsional muhit ijobiy psixologik iqlim bolaning o‘z fikrini erkin ifoda etishiga imkon yaratadi. Motivatsiya va qiziqish ichki qiziqish ijodiy faoliyatning asosiy harakatlantiruvchi kuchi hisoblanadi. O‘yin faoliyati rolli o‘yinlar, dramatizatsiya, konstruktorlik o‘yinlari ijodiy fikrlashni rivojlantiradi. Kattalar bilan hamkorlik “yaqin rivojlanish zonasi” konsepsiyasiga ko‘ra, kattalar ko‘magi orqali bola murakkab ijodiy vazifalarni bajara oladi. Tajriba-sinov natijalari shuni ko‘rsatdiki, maxsus ishlab chiqilgan ijodiy mashg‘ulotlar tizimi qo‘llanilganda bolalarda mustaqil fikrlash darajasi oshdi, noodatiy yechim topish ko‘nikmalari rivojlandi, nutqiy va tasviriy ijod faollashdi, o‘ziga ishonch kuchaydi. Natijalar ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishda tizimli psixologik-pedagogik yondashuv samarali ekanligini tasdiqladi. XULOSA: maktabgacha yosh — ijodiy salohiyatni shakllantirishning eng qulay davridir. Ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish jarayoni quyidagi shartlarga asoslanishi lozim. Psixologik jihatdan qulay va qo‘llab-quvvatlovchi muhit yaratish, o‘yin faoliyatini ustuvor metod sifatida qo‘llash, individual yondashuvni ta’minlash, bolalarda mustaqillik va tashabbuskorlikni rag‘batlantirish, ijodiy topshiriqlarni tizimli ravishda tashkil etish. Shunday qilib, maktabgacha ta’lim tizimida ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish ilmiy asoslangan psixologik yondashuvni talab etadi va u kelajakda barkamol shaxsni shakllantirishning muhim omili hisoblanadi.


INTRODUCTION: the system of preschool education represents one of the most important stages in personality development. It is during this period that a child’s cognitive processes, imagination, thinking, speech, and emotional-volitional sphere develop intensively. Psychological research, particularly the works of Lev Vygotskiy, Jean Piaget, and Jerome Bruner, demonstrates that creative activity plays a decisive role in the intellectual and personal development of preschool children. Creative abilities refer to an individual’s capacity to generate new ideas, find unconventional solutions, think imaginatively, and make independent decisions. In preschool children, creativity is mainly expressed through play, visual arts, verbal creativity, and constructive activities. Therefore, providing a scientific psychological foundation and organizing this process based on research-based approaches is a highly relevant task. AIM: the objective of this study is to identify the psychological foundations for developing creative abilities in preschool children and to determine effective psychological and pedagogical conditions for their formation. MATERIALS AND METHODS: object of the Study: Children aged 5–6 attending preschool educational institutions. Subject of the Study: The process of formation and development of creative abilities in preschool children and the psychological factors influencing this process. Research Methods: psychological observation, interviews and questionnaires, diagnostic tests (methods for assessing creative thinking), analysis of activity products, experimental research. The methodological basis of the study includes the cultural-historical approach (Vygotsky), the theory of cognitive development (Piaget), the activity-based approach, and the concepts of learner-centered education. DISCUSSION AND RESULTS: the analysis showed that the development of creative abilities in preschool children depends on the following psychological factors development of imagination and figurative thinking the richer a child’s imagination, the more effective their creative activity becomes. Emotionally supportive environment a positive psychological climate allows children to express their ideas freely. Motivation and interest internal interest serves as the primary driving force of creative activity. Play activity role-playing games, dramatization, and constructive games contribute significantly to the development of creative thinking. Cooperation with adults according to the concept of the “zone of proximal development,” with adult guidance, children can accomplish more complex creative tasks. The results of the experimental work revealed that systematic implementation of specially designed creative activities led to: increased independent thinking skills; improved ability to find unconventional solutions; enhanced verbal and visual creativity; strengthened self-confidence. The findings confirm the effectiveness of a systematic psychological and pedagogical approach in developing creative abilities. CONCLUSION: preschool age is the most favorable period for shaping creative potential. The process of developing creative abilities should be based on the following conditions creating a psychologically comfortable and supportive environment, prioritizing play-based learning methods, ensuring an individual approach, encouraging independence and initiative, systematically organizing creative tasks. Thus, the development of creative abilities in preschool education requires a scientifically grounded psychological approach and serves as an essential factor in forming a harmoniously developed personality.

Kalit so'zlar

Qanday iqtibos keltirish

Xalilova Dilnavoz Abdulloyevna. (2026). MAKTABGACHA TA’LIM TARBIYALANUVCHILARNI IJODIY QOBILIYATLARNI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK ASOSLARI. Inter Education & Global Study, 4(2), 562-569. https://researcher.uz/uz/article/maktabgacha-ta-lim-tarbiyalanuvchilarni-ijodiy-qobiliyatlarni-rivojlantirishning-psixologik-asoslari-609137 https://doi.org/10.5281/zenodo.18835632

Ochiq kirish — materiallar CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasi shartlarida tarqatiladi.

To'liq PDF hujjat

O'xshash maqolalar

Psixologiya fanlari

BОSHQАRUVNING PSIXОLОGIK TАHLILI: XОRIJ TАJRIBАSI АSОSIDА

K.А. Mаmаtqulоvа

Maqolada psixologik boshqaruvning rivojlanish bosqichlari, xususan, Jorj Elton Meyo, Duglas Mak Gregor, Abraham Maslou, Frederik Teylor va Daniel Goulmanning nazariyalariga asoslangan holda, xorij tajribasi tahlil qilinadi. Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

Duglаs Mаk Gregоr“X va Y nazariyalari”Xоtоrn tadqiqotlariHR strategiyaemotsional intellektmotivatsiya

Inter Education & Global Study08.08.202690

Psixologiya fanlari

MAKTABGACHA YOSHDAGI ALALIK BOLALARNI NUTQINI RIVOJLANTIRISH

Y.B. Abdiyeva

Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi alalik bolalarning nutqiy rivojlanishida kuzatiladigan muammolar, ularning psixologik va fiziologik xususiyatlari hamda ushbu muammolarni bartaraf etish usullari tahlil qilinadi. Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

alaliyamaktabgacha yoshnutqiy rivojlanishfonematik tizimbog‘langan nutqmonologik nutq

Inter Education & Global Study08.08.2026142

Psixologiya fanlari

TA’LIM JARAYONIDA DIQQAT VA IJRO FUNKSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING NEYROPEDAGOGIK MEXANIZMLARI.

Izzatullayeva Zohidaxon Sunatdullayevna

K mexanizmlari uchta ilmiy manbaning qiyosiy tahlili asosida yoritiladi. Diqqatni boshqaruvchi neyron tarmoqlar, ish xotirasi, tormozlovchi nazorat va kognitiv moslashuvchanlikning o‘zaro bog‘liqligi ko‘rib chiqiladi. Diqqat mashqlari, qoidali o‘yinlar va kognitiv murakkabligi bosqichma-bosqich oshiriladigan topshiriql… Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

neyropedagogikadiqqatijro funksiyalariish xotirasitormozlovchi nazoratkognitiv moslashuvchanlik

Inter Education & Global Study21.10.202675

Psixologiya fanlari

BO‘LAJAK O‘QITUVCHILAR KASBIY TAYYORGARLIGINING IJTIMOIY- PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI.

Nurullayev Abduhamid Ro‘zimboyevich

Ta’lim tizimini modernizatsiya qilish sharoitida bo‘lajak jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining kasbiy tayyorgarligiga qo‘yilayotgan talablar ortib bormoqda; bunda nafaqat nazariy-metodik bilimlar, balki pedagog shaxsining psixologik barqarorligi, muloqot madaniyati, jamoani boshqarish hamda o‘quvchilarda sog‘lom turmush… Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

bo‘lajak o‘qituvchilarkasbiy tayyorgarlikijtimoiy-psixologik xususiyatlarkasbiy kompetensiyakasbiy motivatsiyakommunikativ kompetensiya

Inter Education & Global Study19.10.202653

Psixologiya fanlari

O‘SMIRLARDA SALBIY SHAXSLARARO MUNOSABATLAR BILAN BOG‘LIQ PSIXOLOGIK KO‘RSATKICHLAR DINAMIKASI: PSIXOKORREKSION DASTUR NATIJALARI.

Ostonova Gulchiroy Orif qizi

Ushbu maqolada o‘smirlarda salbiy shaxslararo munosabatlarni yumshatishga yo‘naltirilgan psixokorreksion dastur jarayonida kuzatilgan psixologik ko‘rsatkichlar dinamikasi yoritilgan. Tadqiqotning keng qamrovli bosqichida 350 nafar o‘smir o‘rganilgan, eksperimental bosqichda esa 100 nafar ishtirokchi tajriba (n=50) va n… Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

o‘smirlik davriantipatiyashaxslararo munosabatlarpsixokorreksiyaempatiyaagressivlik

Inter Education & Global Study17.10.202673
Inter Education & Global Study — Jurnal muqovasi
0
Ko'rishlar
0
Yuklab olishlar

Muhim sanalar

Maqola qabuli muddati
25-noyabr, 2026
Nashr sanasi
30-noyabr, 2026