MUSIQA TA’LIMI YO‘NALISHIDA AN’ANAVIY XONANDALIK FANINI O‘QITISH KOMPONЕNTLARI

Original paper

KOMPONЕNTLARI

1Urganch davlat universiteti, Urganch, O‘zbekiston

Annotatsiya

KIRISH

mazkur maqolada musiqa ta’limi yo‘nalishida an’anaviy xonandalik fanini o‘qitish komponentlari, ashula ijrochiligining bir qator ichki va tashqi xususiyatlari bayon etilgan.

MAQSAD

mazkur ilmiy maqolaning asosiy maqsadi – musiqa ta’limi yo‘nalishida an’anaviy xonandalik fanini o‘qitish jarayonida ta’lim komponentlarining samarali modelini ishlab chiqish va amaliyotda qo‘llashning metodologik asoslarini yoritishdan iborat. Shu bilan birga, an’anaviy xonandalikning nazariy va amaliy jihatlarini pedagogik jarayonga integratsiya qilish, talabalarda ijodiy qobiliyatni rivojlantirish hamda milliy musiqa merosini saqlab qolish va yangi avlodga yetkazish masalalarini tahlil qilish ham ushbu maqolaning maqsadlari jumlasiga kiradi.

MATERIALLAR VA METODLAR

an’anaviy xonandalik fanini o‘qitish metodikasi milliy musiqa merosini o‘rganish va uni amaliy qo‘llashga yo‘naltirilgan. Ushbu metodika nafaqat talabalarga milliy musiqa madaniyatining mohiyatini ochib berishni, balki ularni ijodkorlikka, musiqa asarlarini chuqur his qilishga, estetik didni rivojlantirishga undashni ham nazarda tutadi.

MUHOKAMA VA NATIJALAR

an’anaviy xonandalik fanini o‘qitish masalasi bugungi kunda musiqa ta’limi tizimida alohida dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Milliy musiqiy merosning saqlanishi va rivojlanishi ko‘p jihatdan ushbu fan orqali talabalarga uzatiladigan bilim va ko‘nikmalarga bog‘liq. Xonandalik – bu nafaqat ijro san’ati, balki millatning madaniy qadriyatlarini ifodalovchi vosita hamdir. Shuning uchun uni o‘qitishda nafaqat texnik jihatlarga, balki uning ma’naviy va tarbiyaviy ahamiyatiga ham e’tibor qaratish lozim.

XULOSA

bo‘lajak musiqa o‘qituvchisining kasbiy musiqa pedagogikasi faoliyati uning ovozli ishining o‘ziga xos xususiyatlaridan iborat bo‘lib, nutqda (materialni tushuntirish), xonandalik (ashula ijrochiligilarni ijro etish) rejimlarida va bir vaqtning o‘zida ikkala rejimda (ashula ijrochiligini tushuntirish va namoyish qilish) ovozdan foydalanish bilan bog‘liq.

Kalit so‘zlar: an’ana, komponent, kasbiy musiqa, pedagogika, uslub, musiqa, ashula, xonandalik, ijrochilik, an’anaviy xonandalik.

Iqtibos uchun: Ro‘zmetov Z.I. Musiqa ta’limi yo‘nalishida an’anaviy xonandalik fanini

o‘qitish komponеntlari. // Inter education & global study. 2025. №1 B. 161–168.

КОМПОНЕНТЫ ПРЕПОДАВАНИЯ ТРАДИЦИОННОГО ВОКАЛЬНОГО

ИСКУССТВА В МУЗЫКАЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ

1Ургенчский государственный университет, Ургенч, Узбекистан

Аннотация

ВВЕДЕНИЕ

в статье описываются компоненты обучения традиционному пению в музыкальном образовании, а также ряд внутренних и внешних особенностей певческого исполнительства.

ЦЕЛЬ

основной целью данной научной статьи является освещение методических основ разработки и применения на практике эффективной модели образовательных компонентов в процессе обучения традиционному пению в сфере музыкального образования. При этом целями данной статьи являются интеграция теоретических и практических аспектов традиционного пения в педагогический процесс, развитие творческих способностей учащихся, анализ вопросов сохранения и передачи национального музыкального наследия новому поколению.

МАТЕРИАЛЫ И МЕТОДЫ

методика обучения традиционному пению ориентирована на изучение национального музыкального наследия и его практическое применение. Данная методика направлена не только на раскрытие учащимся сути национальной музыкальной культуры, но и на побуждение их к творчеству, глубокому переживанию музыкальных произведений, развитию эстетического вкуса.

ОБСУЖДЕНИЕ И РЕЗУЛЬТАТЫ

вопрос обучения традиционному пению имеет сегодня особое значение в системе музыкального образования. Сохранение и развитие национального музыкального наследия во многом зависит от знаний и умений, передаваемых студентам посредством этой дисциплины. Пение — это не только исполнительское искусство, но и средство выражения культурных ценностей нации. Поэтому при его преподавании необходимо обращать внимание не только на технические аспекты, но и на его духовно-воспитательное значение.

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

профессиональная музыкально-педагогическая деятельность будущего учителя музыки складывается из специфики его вокальной работы, которая может осуществляться в речевом (объяснение материала), певческом (исполнение песенных произведений) режимах, а также одновременно в обоих режимах (певческое объяснение). и демонстрация исполнения), связанная с использованием голоса.

Ключевые слова: традиция, компонент, профессиональная музыка, педагогика, стиль, музыка, пение, вокал, исполнение, традиционное пение.

Для цитирования: Рузметов З.И. Компоненты преподавания традиционного

вокального искусства в музыкальном образовании. // Inter education & global

study. 2025. №1. С. 161–168.

COMPONENTS OF TEACHING TRADITIONAL VOCAL MUSIC IN MUSIC

EDUCATION

1Urgench State University, Urgench, Uzbekistan

Annotation

INTRODUCTION

this article describes the components of teaching traditional singing in the field of music education, a number of internal and external features of singing performance.

AIM

the main purpose of this scientific article is to develop an effective model of educational components in the process of teaching traditional singing in the direction of music education and to highlight the methodological foundations of its practical application. At the same time, the objectives of this article include the analysis of the integration of theoretical and practical aspects of traditional singing into the pedagogical process, the development of creative abilities in students, and the preservation and transfer of national musical heritage to the new generation.

MATERIALS AND METHODS

the methodology for teaching traditional singing is aimed at studying national musical heritage and its practical application. This methodology involves not only revealing to students the essence of national musical culture, but also encouraging them to be creative, to deeply feel musical works, and to develop aesthetic taste.

DISCUSSION AND RESULTS

the issue of teaching traditional singing is of particular relevance in the music education system today. The preservation and development of the national musical heritage largely depends on the knowledge and skills transmitted to students through this discipline. Singing is not only a performing art, but also a means of expressing the cultural values of the nation. Therefore, when teaching it, attention should be paid not only to technical aspects, but also to its spiritual and educational significance.

CONCLUSION

the professional music pedagogical activity of a future music teacher consists of the specific features of his vocal work, which is associated with the use of the voice in speech (explanation of the material), singing (performance of song performances) modes, and simultaneously in both modes (explanation and demonstration of song performance).

Key words: tradition, component, professional music, pedagogy, style, music, singing, singing, performance, traditional singing.

For citation: Zurriyodjon I. Ro'zmetov. (2025) ‘Components of teaching traditional

vocal music in music education’, Inter education & global study, (1), pp. 161–168. (In

Uzbek).

Pedagogik an’analar yo‘naltirilganligi bilan ajralib turadi – ular pedagogik voqelikning tayyor namunalarini reproduktiv ravishda ko‘paytirishga yoki erkin pedagogik ijodga yo‘naltirilishi mumkin. Bunday holatda bakalavriat bosqichi musiqa ta’limi yo‘nalishi talabalarini o‘qitishda bir qator mavjud komponentlardan foydalanish lozimligini ko‘rsatadi. Bular: hissiy-irodaviy, intellektual-kognitiv, motivatsion-qiymat, shaxsiy-ixtiyoriy. Pedagogik an’analarda nazariy va empirik, obyektiv va subyektivning birligi muhim ahamiyat kasb etishi bilan bir qatorda ularning talaba shaxsiga yo‘naltirilganligi bilan ahamiyatga egadir.

Tadqiqot jarayonida biz “An’anaviy xonandalik fani”ni o‘qitish komponentlari ikkita qismdan iborat bo‘lgan holda o‘rganishga harakat qildik. Birinchi komponenet ijro etuvchi tarkibiy qism: “ta’lim elementlarining mazmuni” – ashula kuylashda tanani va boshni o‘rnatish, ashula ijrochiligi nafasi, ashula ijrochiligi ovoziga hujum qilish, ovozning yuqori ashula ijrochiligi pozitsiyasi, ovoz apparati registrlari, ashula ijrochiligi diksiyasi, bu an’anaviy xonandalik ko‘nikmalarini rivojlantirishga mos keladigan asosiy element bazasi va an’anaviy kuylashni o‘qitish usullarining ishlab chiqilgan tasnifidan tanlangan “dominant usullar”, metodologiyaning har bir bosqichida an’anaviy kuylash ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan.

Nazariy va uslubiy komponent: “tezaurus” – bosqichlarda ashula ijrochiligi ko‘nikmalarni rivojlantirishda yuzaga keladigan asosiy tushunchalarni belgilash va ovozni takomillashtirish asoslari ijro mashg‘ulotlarini, xonandalik asarining ijro etilishini tuzatuvchi qo‘shimcha nazariy va uslubiy material.

An’anaviy xonandalik fanini o‘qitishda texnik tarkibiy qismni o‘qitishning belgilangan elementlari ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi. Ashula ijrochiligi xonandalik ovoz sozlamalari – tashqi (to‘g‘ri holat, oyoq, qo‘l, bosh holati, yuz ifodalari, ko‘z ifodasi) va ichki (yumshoq tanglay, halqum, tilni kuylash holati), burun orqali yengil, jim nafas olish yoki yelkalar va klavikula ko‘tarilmaydigan, pastki qovurg‘alar yon tomonlarga yoyilgan, qorin biroz oldinga chiqib turadi, nafas olgandan keyin har doim kechikish bo‘ladi, so‘ngra nafas chiqariladi, boshqariladigan, cho‘zilgan, asosan yumshoq ovoz balandligi, ko‘tarilgan yumshoq tanglay, tovushning yuqori ashula ijrochiligi ijro pozitsiyasini his qilish, tovushning yuqori diapazonda o‘tish notalarini kuylash, qattiq tanglay va yuqori tishlarga yaqin undoshlarning aniq talaffuzni yuzaga keltiradi. Ijrochilik ko‘nikmalarni rivojlantirish xonandalik mashqlari, asarlarni o‘rganish va ijro etish jarayonida sodir bo‘ladi. Dominant usullar: tushuntirish-illustrativ, konsentrik, fonetik, og‘zaki, eshitish nazorati, vizual nazorat. Hissiy-irodaviy badiiy tarkibiy qism texnik qism bilan bir xil bo‘limlardan iborat.

Birinchi bo‘limda quyidagilar ko‘rsatilgan: hissiy-irodaviy (quvonch, mehr, qayg‘u va boshqalar), mazmunli (she’riy matnni bilish) kuylash, aniq ashula ijrochiligi diksiyasi, ifoda vositalarini tanlash (ko‘zlar, yuz ifodalari, qo‘l harakatlari, kostyum va boshqalar). Dominant usullar: og‘zaki, assotsiativ, analitik-sintetik, immersion, badiiy kontekstni yaratish.

Hiisiy-irodaviy va badiiy-faoliyatli komponentlar (badiiy obrazni etkazish) hissiyirodaviy (jasorat, hazil, rahm-shafqat, og‘riq va boshqalar), mazmunli (matn, subtekst ma’nosini tushunish) ashula, ifodali ashula ijrochiligi diksiyasi, ekspresivlik vositalarini tanlashni o‘z ichiga oladi. Dominant usullar: og‘zaki, fonetik, assotsiativ, immersion, og‘zaki harakat, empatiya.

Yakuniy bosqichda ijro tayyorgarligi o‘quv elementlarining bajarilishini avtomatlashtirishni, ya’ni shakllangan ko‘nikmalarga ega bo‘lish texnik komponentini o‘z ichiga oladi. Dominant usullar qo‘llaniladi: fonetik, og‘zaki, qiyosiy tahlil. Hissiy va badiiy tarkibiy qism ashula va texnik ko‘nikmalarni qo‘llashni, xonandalik asarining badiiy qiyofasini yetkazish uchun yetarli ifoda vositalarini tanlashni o‘z ichiga oladi.

Hissiy-irodaviy komponenti rivojlanib, musiqiy ta’lim yo‘nalishi talabalaridan “turli xil hissiy holatlarni haqiqat bilan yetkazadigan ekspressiv intonatsiyalar” ni kuylashda badiiy ijroni tabiiy ovozda ijro etilishini ta’minlaydi [2]. Ushbu tabiiy ijro tinglovchilarda tushunishni uyg‘otadigan xissiy ifodaviy mazmunni ashula ijrosidagi asar yordamida yuzaga keltiradi [1]. Ashula ijrochiligida talaba ijro etilayotgan asar bilan uyg‘unlashishiga ilhomlantiradigan so‘zlar uchun yaxshi musiqa tanlash va ko‘p narsa o‘qituvchiga, hatto undan ham ko‘proq musiqa ta’limi bakalavriat ta’lim o‘nalishi talabasining ongi, iste’dodi, musiqiy xotirasi, ijro mahorati, ovozi, iste’dodi, qobiliyatiga bog‘liq [3]. Talabada ma’lum shtamplar va stereotiplarni o‘zlashtirishlari, ularning ushbu fanni kasbiy metodik jihatdan egallashlariga amaliy yordam beradi [4].

Badiiy-faoliyatli komponent mahalliy xonandalik maktablarida ashula ijrochiligi g‘oyasini rivojlantirishning kvintessetsiyasi uning she’riy so‘zlari mazmunida ifodalangan badiiy maqsadni ifoda etish vositalarining mukammal muvofiqligidadir. Bu o‘z hayotida yashaydigan uyg‘un - barqaror tasvirni yaratish mumkin bo‘lgan yagona shart – talabalar tomonidan an’anaviy xonandalik asarlarini ijrosini mukammal, benuqson egallashlarida [3].

An’anaviy xonandalik fanini o‘qitishning hissiy va badiiy tarkibiy komponentining maqsadi xonandalik asarining badiiy qiyofasini yaratish va uni ashula ijrochiligi standartiga erishishga qaratilgan uzatishdir. An’anaviy xonandalik asarlarining mohir ijrochisi S.Mannopov ashula janri asarlarining badiiy obrazi tushunchasiga ta’rif berib, “odamlarning fe’l-atvorini, ularning his-tuyg‘ularini, kayfiyatini, ijtimoiy va tarixiy hodisalarini, ashula mazmunidagi obrazlarni ochish vositalarini, ashula so‘zlari va unga bastalangan kuy-ohangning bir-birga mutanosibligini ta’kidlab o‘tadi [5]. Musiqa ta’limi yo‘nalishi talabalarining ijro mahoratini tarbiyalash xonandalik ijro texnikasi ko‘nikmalarni rivojlantirish bilan parallel va o‘zaro bog‘liq bo‘lishi kerak degan mulohazani izohlash mumkinligini ko‘rsatdi [6].

Ashula ijrochiligida shubg‘asiz texnik komponentning barcha elementlari hissiy va badiiy komponent bilan uzviy bog‘liqdir. Xonandalik ijrochiligida asarning badiiy obrazini yaratish borasida kerakli ovozli ranglarni topishga yordam beradigan subtekst, musiqa pedagogikasi ta’limi elementlari bilan tanishish, imo-ishoralar, yuz, ko‘zlarning turli xil histuyg‘ular bilan ifodalanishi lozimligini ko‘rsatadi [5].

An’anaviy xonandalik fanini o‘qitish barobarida talabalar ashula asarini kuylashning badiiy tomoni ijro san’atida, musiqiy iboralarda, ijro etilayotgan asarni his qilish va tushunish ekanligini ta’kidlash joizdir [1]. Xonandalik ijrochiligining badiiy hususiyati haqida gap borganda har bir tovush ichki tomondan she’r matni mazmunini o‘zida ifodalash bilan bir qatorda uni mazmun mohiyatini asoslashi kerak [5]. Musiqa ta’limi yo‘nalishi talabalari tomonidan ijro etilayotgan xonandalik asarlarining badiiy mohiyati ularning ijro mazmuniga moslashuvchanligida, kuy-ohangni rang-barangligi xilma-xilligida va tovushning so‘z ma’nosiga muvofiqligidadir [3].

Ashula asarining badiiy qiyofasini yaratish an’anaviy xonandalik fanini o‘zlashtirish jarayonida musiqa ta’limi yo‘nalishi talabasi iste’dodining nomayon etish bo‘lsa, uning ijodiy salohiyatini yuqori darajada o‘stirishi bilan bog‘liq bo‘ladi. Xonandalarning badiiy va ijodiy salohiyati-ijodiy faoliyat sharoitida shaxsni kelajakda amalga oshirish imkoniyati, badiiy va ijodiy moyilliklarga asoslangan oqilona va hissiy asoslar, ixtiyoriy qarorlarga bog‘liq bo‘lgan talaba shaxsining individual psixologik xususiyatlari, umumiy musiqiy va vokal savodxonligi va iste’dodi, talabaning hissiy-irodaviy sezgirligi bilan bog‘liq [2].

Tadqiqot ishining asosiy tushunchasida ashula asarining badiiy obrazini talqin etish masalasi avvalam bor, shoir va bastakor tomonidan musiqa asarini ijro etuvchining ekspressivlik vositalaridan foydalangan holda yaratilgan va tugallangan koloritli mazmunini aks ettirishidir. Ashula asarining badiiy qiyofasini yaratish quyidagilarni o‘z ichiga oldi: texnik komponentga egalik qilish va undan foydalanish; hissiy, mazmunli kuylash; badiiy obrazni yorqin aks ettirish; ashula ijrochiligi talab va qoidalariga erishish uchun ekspressivlik vositalarini tanlash.

Texnik tarkibiy qism va hissiy-badiiy tarkibiy qismlarining tahlili “Musiqa ta’limi” bakalavriat ta’lim yo‘nalishi talabalarida an’anaviy xonandalik ko‘nikmalarini rivojlantirish lozimligini aniqladi, bu ularning shaxsiyati, psixofiziologiyasi, musiqiy tayyorgarligi, kasbiy harakatchanligi, hissiy-ixtiyoriy komponent, sezgirligi, uslubiy ta’minoti va o‘qituvchi xonandaning kasbiy ijrochilik malakasi va tajribasi bilan bog‘liq. Pedagogik amaliyot va tadqiqot ishlari natijalarining belgilangan bosqichlarda amalga oshirilgan xulosalari shuni ko‘rsatdiki, musiqa ta’limi bakalavriat ta’lim yo‘nalishi talabalarining kasbiy tayyorgarligida o‘qitish usullarining yetishmasligi, foydalanilayotgan usullar talabalarni tez o‘zlashtirishlariga xizmat qilmasligini ko‘rsatdi.

Ushbu kasbiy-pedagogik komponentlarga ko‘ra, an’anaviy xonandalik fanini o‘qitish usullarining tasnifi ishlab chiqildi, u yuqorida muhokama qilingan o‘quv tarkibiy qismlarida ulardan foydalanish mumkinligiga asoslandi. Tadqiqot ishi davomida an’anaviy xonandalik fanini o‘qitishni tasnifotini uchta guruhga ajratgan holda o‘rgandik: birinchi guruh an’anaviy xonandalik fanini o‘qitishning texnik komponentini amalga oshiradigan usullar (tushuntirish-illustrativ, konsentrik, fonetik, ichki intonatsiya, tinglash (eshitish), vizual, qiyosiy tahlil; ikkinchi guruh hissiy va badiiy komponentni amalga oshiradigan usullar (ashula mazmunini tushunish, ijro etish, o‘z ovoziga ega bo‘lgan uslubni yaratish, asar badiiy kontekstni tushunish, psixofizik harakatlar, ovoz, intonatsiya, diksiya, talaffuz, og‘zaki harakatlar); uchinchi guruh ikkala komponentni rivojlantiruvchi usullar (analitiksintetik, og‘zaki, assotsiativ).

Biz tomonimizda ishlab chiqilgan ushbu tasnifot “Musiqa ta’limi” yo‘nalishidagi talabalarda an’anaviy xonandalik fani ijrochilik ko‘nikmalarini rivojlantirishni yaxshilashga, an’anaviy xonandalik ijrochiligini talabalar tomonidan o‘zlashtirishlarini ta’minlash, umuman olganda o‘qitishni takomillashtirishga hamda pedagogik faoliyat samaradorligini oshirishga qaratilgan.

Tadqiqot ishi doirasida yana bir ijrochilik komponentlarining o‘ziga xos xususiyatlarini ta’kidlab o‘tish imkonitlari tug‘ildi. Jumladan, talabalarning ashula ijrochiligi fiziologiyasida o‘zining ilmiy asoslangan “ichki eshitish” usulidir. Ushbu usulning muqobil shakli o‘zbek musiqa xonandaligi ijrochiligida “ichki intonatsiya” tushunchasi bilan ma’lum. Biz tomonimizdan tavsiya etilayotgan usul aslida bosh miya yarim konteksida va asosiy asab tizimida nafas olish va fonatsiyasida sodir bo‘ladigan jarayonlar ta’siri ostida xonandalik ovoz tebranishi mumkin bo‘lgan hodisani oladi.

Eshitish usuli eshitish va nafas olish tizimlarini tartibga solish ashula ijrochiligida ovoz apparatining zarur ko‘nikmalarini mustahkamlaydi, xonandalik ijrochiligida eshitish bilan bog‘liq ashula ijrochiligida ovoz apparatining ishlash xususiyatlarini aks ettiradi. Ovoz hosil bo‘lishi sezgi organlari tomonidan boshqariladi. Bular: mushak sezgilari (tovush hosil qilish bilan bog‘liq bo‘lgan tovush apparati); tovush tebranishlari (ovoz hosil bo‘lish jarayonida tovushlarning tebranish hosil qiluvchi ovoz paychalari); eshitish sezgilari (tashqi tovushlarni ushlab qolish va bosh miya neyrobika rezonatrlarga uzatish).

An’anaviy xonandalik fanini o‘zlashtirish borasida kiritgan har bir yangi atama talabaning mutlaqo aniq g‘oyasiga mos kelishi kerak. Tovush va mushak sezgilari har doim ham aniq og‘zaki tavsifga mos kelmasligi talabalarning ko‘pincha taqqoslash va taqlitga murojaat qilishadi. Agar ular talaba uchun tushunarli bo‘lsa va kerakli javob harakatlarini keltirib chiqarsa, ular qabul qilinadi [5].

Musiqa ta’limi yo‘nalishi bakalavrit talabalari ashula asarlari ustida ishlash ko‘nikmalarini egallashlari, konsertlar, tadbirlar, bayramlar, sinf konsertlari, yakka xonandalik ijrochiligi, tanlov va festivallar va boshqalarga ishtirok etish uchun tayyorgarlik ko‘rish, va barcha imkoniyatlardan unumli foydalanishlari uchun muntazam ravishda maqsadli ravishda o‘z ustida ishlashlari talab etiladi. Ushbu talablar talabalarda musiqiy ong, musiqiy tafakkur, musiqiy xotira, kasbiy ijrochilik mahoratini rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, musiqani turli xil aloqalarning boyligida namoyish etish, san’atning boshqa turlaridan o‘xshashlik va farqni tushunish, ijrochilik an’analari bilan bog‘liqlikni ko‘rsatadi [6].

Madaniy va tarixiy analoglarni, ya’ni: musiqa asarlari, taniqli ijrochilarning talqinlari, har bir asarga taalluqli bo‘lgan mazmun, g‘oya va uslublarni, ijrochilikning eng yuksak an’analarini o‘zida tarkib toptirishga xizmat qiladi [2]. Qolaversa, musiqa ta’limi yo‘nalishi talabalarida ashula to‘g‘risidagi bilim, ijodkorlik qobiliyati (tasavvur, sezgi, ovoz, musiqiy tajriba, taqqoslash, o‘zgartirish, tanlash, yaratish); individual eshitish qobiliyati sifatida idrokni rivojlantirish, ashula kompozitsiyasini ijro etishda musiqani ijodiy talqin qilish kabi ijrochilikning metodik an’analari rivojlanadi [4].

Ashula ijrochiligining she’riy matni avvalam bor aruz vaznda bitilgan mumtoz adabiyot she’ralaridan, qolaversa, barmoq vaznda atoqli shoirlar tomonidan mantlandan iborat bo‘lgan o‘ziga xos xususiyatlari bian ajralib turadi. undagi so‘zda harakatni ifodalashning kuchli vositasi mavzud bo‘ladii. Bizning ongimizda ichki assotsiativ tasvirlarning uzluksiz zanjiri paydo bo‘lishi kerak va u vizual eshitishda ifodalanishi shart. Bu ashula vositasida qalbni ko‘rish va ichki eshitish demakdir [6].

An’anaviy xonandalik fani vositasida talabalar nafaqat ashula ijrochiligini o‘rganadilar, balki “ashula ijrochiligichi-aktyorlik san’ati” mahorat maktabini o‘taydilar. Ashula ijrochiligichi-aktyorlik san’ati mahorati o‘zi kuylayotgan narsani qalbdan his etishi, uning mazmun va mohiyatini kuy-ohangda ifoda etayotganligiga ishonishi, uni to‘g‘ri tarannum etishi kerak.

Xulosa qiladigan boʻlsak, bo‘lajak musiqa o‘qituvchisining kasbiy musiqa pedagogikasi faoliyati uning ovozli ishining o‘ziga xos xususiyatlaridan iborat bo‘lib, nutqda (materialni tushuntirish), xonandalik (ashula ijrochiligilarni ijro etish) rejimlarida va bir vaqtning o‘zida ikkala rejimda (ashula ijrochiligini tushuntirish va namoyish qilish) ovozdan foydalanish bilan bog‘liq. An’anaviy xonandalikni o‘rganish asosan talaba va u o‘zlashtirayotgan asarlarning bastakorlari va ijrochilarining empirik (ashula ijrochiligi) tajribasidan kelib chiqadi. Shu sababli, an’anaviy xonandalikni o‘qitishda ijro va uslubiy tajriba sifatida an’analar alohida ahamiyatga ega va an’anaviy xonandalik ijrochiligi metodologiyasining asosidir.

ADABIYOTLAR RO‘YXATI | СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ | REFERENCES

1. Панжиев Қ.Б. Ўзбек халқ қўшиқлари воситасида бўлажак мусиқа

ўқитувчиларининг касбий тайёргарлигини такомиллаштириш. Монография. Т.:

2022 й. 204 б. 2. 2.Панжиев Қ.Б. Ўзбек халқ мусиқа ижоди. Ўқув қўлланма. Т.: 2022. 274 б. 3. 3.Qodirov R.G‘. Musiqa psixologiyasi. Musiqa nashriyoti. Toshkent. 2005. 87 bet. 4. Ibrohimjonova G.A., Yuldoshev U.Yu. Musiqa nazariyasi. Darslik. Toshkent. 2017. 5. 5.Begmatov S., Matyoqubov M. O‘zbek an’anaviy cholg‘ulari. O‘quv qo‘llanma.

Toshkent. Yangi nashr. 2008. 6. 6.Ibragimov O. Cadirov J. Musiqa 7 –sinf. T.G‘.G‘ulom 2003.

7. Navruzovich O. D. OʻZBEK MUMTOZ MUSIQASINING SUVORA JANRI HAQIDA

//MASTERS. – 2024. – Т. 2. – №. 12. – С. 92-94.