ResearcherUzO‘QITUVCHILARNING METODIK KOMPETENSIYASI.
Rajabov Khudayor Madrimovich, Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti “Kimyo” kafedrasi dotsenti. xudayor.rajabov1971@gmail.com
Annotatsiya
KIRISH
ushbu maqolada raqamli ta’lim muhitida bo‘lajak kimyo o‘qituvchilarining metodik kompetensiyasini rivojlantirish muammolari tadqiq etilgan. Kimyo fani, xususan, maktab organik kimyo kursi obyektlarining abstraktligi va tajribaviy tabiati bilan ajralib turadi. Maqolada kimyo didaktikasida eng ommalashgan ikki virtual platforma – Crocodile Chemistry va Virtual ChemLab dasturlarining funksional imkoniyatlari, afzalliklari va cheklovlari qiyosiy tahlil qilingan. Virtual laboratoriyalar tizimini pedagogik jarayonga integratsiya qilish orqali talabalarda texnologik-didaktik translyatsiya ko‘nikmalarini shakllantirish mexanizmlari ilmiy asoslangan. Tadqiqot natijasida bo‘lajak o‘qituvchilarning raqamli o‘quv muhitida metodik ijodkorligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Zamonaviy musiqa ta’limida bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligini takomillashtirish murakkab va ko‘p qirrali pedagogik jarayon bo‘lib, fanlararo integratsiya hamda amaliy ko‘nikmalarni chuqurlashtirishni talab etadi.
MAQSAD
bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining kasbiy tayyorgarligini takomillashtirishda integral yondashuv tizimlarining mohiyati, zaruriyati va pedagogik imkoniyatlarini ilmiy-nazariy jihatdan asoslab berish.
MATERIALLAR VA METODLAR
tadqiqot jarayonida kasbiy ta’lim hamda musiqa pedagogikasi sohasidagi Ye.B. Abdullin, L.G. Archajnikova, Q.B. Panjiyev kabi olimlarning ilmiy qarashlari tahlil qilinib, nazariy tahlil, qiyosiy taqqoslash hamda pedagogik modellashtirish metodlaridan foydalanildi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
pedagogik amaliyot, cholg‘u ijrochiligi va xonandalik ko‘nikmalari, pedagogik o‘yinlar hamda axborot-kompyuter (audio-vizual, Chat GPT, musiqa muharrirlari) va multimedia texnologiyalarini uzviy birlashtirish orqali talabalarda musiqiy-nazariy hamda amaliy-ijrochilik kompetensiyalarini shakllantirish, shuningdek, milliy musiqa merosi va qadriyatlarini ta’lim jarayoniga tatbiq etish mexanizmlari yoritildi.
XULOSA
oliy ta’lim muassasalarida integral yondashuv tizimlarini joriy etish bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining kasbiy mahoratini, kreativ faolligini va milliy-ma’naviy mas’uliyatini oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: virtual laboratoriya, metodik kompetensiya, kimyo ta’limi, Crocodile Chemistry, Virtual ChemLab, organik kimyo didaktikasi, raqamli vizuallashtirish, integral yondashuv, kasbiy tayyorgarlik, pedagogik amaliyot, cholg‘u ijrochiligi, multimedia texnologiyalari, milliy musiqa merosi, pedagogik o‘yinlar.
СИСТЕМА ВИРТУАЛЬНЫХ ЛАБОРАТОРИЙ В ОБУЧЕНИИ ОРГАНИЧЕСКОЙ
ХИМИИ И МЕТОДИЧЕСКАЯ КОМПЕТЕНТНОСТЬ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ.
Ражабов Худайор Мадримович, доцент кафедры «Химия», Ургенчский государственный университет имени Абу Райхана Беруни.
Аннотация
ВВЕДЕНИЕ
в данной статье исследуются проблемы развития методической компетентности будущих учителей химии в условиях цифровой образовательной среды. Обучение химии, в частности школьный курс органической химии, отличается абстрактным характером изучаемых объектов и своей экспериментальной основой. В статье представлен сравнительный анализ функциональных возможностей, преимуществ и ограничений двух наиболее популярных виртуальных платформ в дидактике химии – Crocodile Chemistry и Virtual ChemLab. Научно обоснованы механизмы формирования технологическо-педагогических и предметных знаний у студентов посредством интеграции системы виртуальных лабораторий в педагогический процесс. В результате исследования разработаны практические рекомендации по повышению методического творчества будущих учителей в цифровой образовательной среде. В современном музыкальном образовании совершенствование профессиональной подготовки будущих учителей является многоаспектным педагогическим процессом, требующим междисциплинарной интеграции и глубоких практических навыков.
ЦЕЛЬ
научно-теоретическое обоснование сущности, необходимости и педагогического потенциала интегральных систем подхода в совершенствовании профессиональной подготовки будущих учителей музыки.
МАТЕРИАЛЫ И МЕТОДЫ
в исследовании проанализированы научные труды исследователей в области музыкальной педагогики (Е.Б. Абдуллин, Л.Г. Арчажникова, К.Б. Панжиев и др.) с применением методов теоретического анализа, сравнительного сопоставления и педагогического моделирования.
ОБСУЖДЕНИЕ И РЕЗУЛЬТАТЫ
Обобщена роль педагогической практики, исполнительских навыков, педагогических игр, а также интеграции компьютерных и мультимедийных технологий (аудио-визуальные средства, музыкальные редакторы) в формировании профессиональных компетенций и сохранении национального музыкального наследия.
ЗАКЛЮЧЕНИЕ
систематическое применение интегрального подхода в высших учебных заведениях способствует повышению профессионального мастерства, творческой активности и общекультурной компетентности будущих учителей музыки.
Ключевые слова: виртуальная лаборатория, методическая компетентность, обучение химии, Crocodile Chemistry, Virtual ChemLab, дидактика органической химии, цифровая визуализация, интегральный подход, профессиональная подготовка, педагогическая практика, инструментальное исполнительство, мультимедийные технологии, национальное музыкальное наследие, педагогические игры.
VIRTUAL LABORATORY SYSTEMS IN ORGANIC CHEMISTRY EDUCATION AND
THE METHODOLOGICAL COMPETENCE OF FUTURE TEACHERS.
Rajabov Khudayor Madrimovich, Associate Professor at the Department of Chemistry, Urgench State University named after Abu Rayhan Beruni.
Annotation
INTRODUCTION
this article investigates the problems of developing the methodical competence of future chemistry teachers within a digital learning environment. Chemistry education, particularly the school organic chemistry course, is characterized by the abstract nature of its objects and its experimental essence. The article provides a comparative analysis of the functional capabilities, advantages, and limitations of Crocodile Chemistry and Virtual ChemLab, which are the two most popular virtual platforms in chemistry didactics. The mechanisms of forming technological-pedagogical content knowledge in students by integrating a system of virtual laboratories into the pedagogical process are scientifically substantiated. As a result of the research, practical recommendations have been developed to enhance the methodical creativity of future teachers in a digital educational environment.
In modern music education, enhancing the professional training of prospective teachers represents a complex pedagogical endeavor that demands interdisciplinary integration and practical mastery.
AIM
to provide a theoretical and methodological justification for the essence, significance, and pedagogical potential of integral approach systems in improving the professional training of future music teachers.
MATERIALS AND METHODS
the study relied on analyzing foundational scholarly works in music pedagogy (E.B. Abdullin, L.G. Archajnikova, K.B. Panjiyev, etc.) using theoretical synthesis, comparative evaluation, and pedagogical modeling techniques.
DISCUSSION AND RESULTS
the study highlighted the functional alignment of pedagogical practice, instrumental and vocal performance skills, pedagogical games, and the integration of digital/multimedia technologies (audio-visual tools, music editors) to synthesize theoretical-practical competencies while embedding national musical heritage into training.
CONCLUSION
the implementation of integral approach frameworks in higher education institution environments effectively drives the development of professional mastery, creative capacity, and cultural responsiveness among pre-service music educators.
Keywords: virtual laboratory, methodical competence, chemistry education, Crocodile Chemistry, Virtual ChemLab, organic chemistry didactics, digital visualization, integral approach, professional preparation, pedagogical practice, instrumental performance, multimedia technologies, national musical heritage, pedagogical games.
Raqamli texnologiyalar asrida ta’lim tizimini modernizatsiya qilish bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligiga yangicha yondashuvlarni talab etmoqda. Kimyo fani moddalarning mikrodunyo qonuniyatlari va murakkab eksperimentlar ustiga qurilganligi sababli, uni an’anaviy metodlar (doska va ko‘rgazmali qurollar) bilan o‘qitish bugungi kun talablariga javob bera olmaydi.
Zamonaviy sharoitda ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasidagi cheklovlar, organik reagentlarning zaharli yoki portlashga xavfi mavjudligi ko‘p hollarda real laboratoriya ishlarini to‘liq hajmli tarzda o‘tkazishga imkon bermaydi. Bu muammoni hal etishda virtual laboratoriyalar tizimi universal didaktik qurol sifatida maydonga chiqadi.
Kimyo ta’limi raqamlashtirish bosqichiga o‘tishi bilan bo‘lajak kimyo o‘qituvchilarining kasbiy tayyorgarligiga qo‘yiladigan talablar ham tubdan o‘zgardi. Ushbu talablar ichida eng muhimi axborot-metodik kompetentlik hisoblanadi. Axborot-metodik kompetentlik deganda bo‘lajak o‘qituvchining axborot-kommunikatsiya texnologiyalari vositalarini shunchaki bilishi emas, balki ularni kimyo fanining o‘ziga xos qonuniyatlari, xususan, abstrakt va mikrodunyo tushunchalariga boy bo‘lgan organik kimyo didaktikasi bilan pedagogik jihatdan to‘g‘ri integratsiya qila olish qobiliyati tushuniladi.
Bugungi kunga kelib raqamli ta’lim muhitida kimyoni, xususan organik kimyoni an’anaviy metodlar yordamida o‘qitish natijasida molekulalarning fazoviy tuzilishini (stereokimyo, gibridlanish, konformatsiyalar) ikki o‘lchamli tarzda ya’ni qog‘ozda tasavvur qilishning qiyinligi, reaksiya mexanizmlaridagi elektronlar ko‘chishlar va oraliq zarrachalar (karbkationlar va karbanionlar, erkin radikallar) hosil bo‘lish dinamikasini statik chizmalarda ko‘rsatib bo‘lmasligi, maktab va oliy ta’lim laboratoriyalarida organik reagentlarning zaharli, portlash xavfi mavjud ekanligi hamda moddiy-texnik bazaning yetishmasligi kabi bir qator tizimli muammolar yuzaga keladi.
Ushbu muammolarni hal etish va bo‘lajak o‘qituvchilarning axborot-metodik kompetentligini oshirishda ikki yirik virtual platforma - Crocodile Chemistry va Virtual ChemLab dasturlari o‘ziga xos didaktik funksiyalarni bajaradi.
Tadqiqot jarayonida tizimli tahlil, qiyosiy-pedagogik ekspertiza va modellashtirish metodlaridan foydalanildi. Kimyo ta’limida ommalashgan Crocodile Chemistry (Yenka) va Virtual ChemLab (BYU) dasturiy paketlarining organik kimyo bo‘limlari didaktik imkoniyatlar nuqtai nazaridan solishtirildi. Baholash mezoni sifatida: interfeys qulayligi, ilmiy chuqurlik, analiz asboblari mavjudligi va o‘qituvchi uchun ssenariy yaratish erkinligi parametrlari olindi.
Crocodile Chemistry (hozirgi kunda Yenka platformasi tarkibiga kiradi) asosan maktab va akademik litsey o‘quvchilari hamda bo‘lajak o‘qituvchilar uchun mo‘ljallangan, interaktiv ob’ektga yo‘naltirilgan virtual laboratoriyadir. Dasturning ish prinsipi - olib o‘tish va tashlash formulasiga asoslangan. Foydalanuvchi ekranda laboratoriya stoli, shtativlar, kolbalar, stakanlar va kimyoviy reagentlar ro‘yxatini ko‘radi. Suyuqliklarni bir-biriga quyish, qizdirish, gazlarni yig‘ish elementar harakatlar orqali amalga oshiriladi.
Organik kimyo kontekstida dastur uglevodorodlarning yonishi, funksional guruhlarni aniqlash, oddiy sintez va gidroliz jarayonlarini animatsion va grafik shaklda modellashtirish imkonini beradi. Reaksiya jarayonida harorat, bosim yoki ajralib chiqayotgan gaz hajmi qanday o‘zgarayotganini real vaqt rejimida grafik kross-panellar orqali kuzatish mumkin. Bu ta’lim oluvchilarda sabab-oqibat bog‘lanishini tushunishni osonlashtiradi.
Idish ichida organik reaksiya ketayotgan paytda, dasturning maxsus “ko‘zgusi” orqali molekulalarning bir-biri bilan qanday to‘qnashayotganligi va qaysi bog‘lar uzilib, yangilari hosil bo‘layotganini atom darajasida ko‘rish mumkin. Masalan, dastur metanning xlorlanishi reaksiyasidagi zanjir mexanizmini juda sodda vizuallashtiradi.
Organik kimyoda bromli suv, konsentrlangan kislotalar, zaharli aromatik uglevodorodlar va ularning hosilalari (masalan, benzol, nitrobenzol va boshqalar) bilan ishlash maktab sharoitida taqiqlangan yoki cheklangan. Crocodile Chemistry laboratoriya xonasi havosini zaharlamay yoki portlash xavfisiz ushbu tajribalarni virtual o‘tkazish imkonini beradi. Bo‘lajak o‘qituvchi tayyor dars modellaridan foydalanish bilan cheklanib qolmay, dastur yordamida o‘zi mustaqil ravishda yangi laboratoriya ishlarini loyihalashtira oladi va ularni dars ssenariysiga integratsiya qiladi.
Dasturdan foydalanishning afzalliklari bilan bir qatorda kamchiliklari va didaktik cheklovlari ham mavjud. Dastur asosan umumiy va noorganik kimyo kursiga moslashtirilgan. Murakkab organik sintezlar, geterotsiklik birikmalar, ko‘p bosqichli gibrid molekulalar va murakkab dorivor moddalar sintezi uchun dasturning ichki ma’lumotlar bazasi yetarli emas. Dasturdagi barcha jihozlar va moddalar multfilm ko‘rinishidagi 2D/3D sxematik tasvirlardan iborat. Bu o‘quvchida yoki talabada haqiqiy laboratoriya sharoitida paydo bo‘ladigan, sezgi organlari orqali (masalan, qo‘l bilan ushlab ko‘rib) his qilish ko‘nikmalarini va real idishlar, moddalar va asbob-uskunalar bilan ishlash psixologik mas’uliyatini shakllantirmaydi. Dasturda molekulalarning enantiomeriyasi, xirallik xossalari yoki fazoviy optik faolligini tekshirish mexanizmlari ham mavjud emas.
Endi Virtual ChemLab dasturining organik kimyoni o‘qitishdagi o‘rni, afzalliklari va kamchiliklari hamda didaktik cheklovlariga to‘xtalsak. Virtual ChemLab oliy ta’lim talabalari va professional kimyogarlar uchun mo‘ljallangan, yuqori darajadagi fotorealistik virtual simulyatordir. Dasturning interfeysi foydalanuvchini to‘g‘ridan-toʻgʻri zamonaviy ilmiytadqiqot laboratoriyasiga olib kiradi. Bu yerda barcha jihozlar – muzli vannalar, qaytarma sovutgichli kolbalar, magnitli aralashtirgichlar, rotatsion bug‘latgichlar, shuningdek, YMR va Mass-spektrometr kabi murakkab tahlil qurilmalarini ko‘rish mumkin.
Organik kimyo bloki dasturning eng kuchli qismi bo‘lib, u talabalarga yuzlab turli organik birikmalarni sintez qilish va ularning sifat va miqdoriy tahlilini o‘tkazish erkinligini beradi.
Talaba reaksiyaga kirishuvchi moddalarni o‘zi tanlaydi, erituvchini qo‘shadi, harorat va vaqt rejimini o‘zi belgilaydi. Agar talaba noto‘g‘ri erituvchi tanlasa yoki haroratni oshirib yuborsa, reaksiya unumi nolga teng bo‘ladi yoki modda tarqalib ketadi (qatlam hosil bo‘ladi). Bu talabalarda real ilmiy fikrlashni shakllantiradi.
Virtual ChemLab da sintezlab olingan organik birikmani shunchaki idishda ko‘rish bilan cheklanilmaydi. Talaba uni virtual ravishda YMR (1H va 13C NMR), IQ spektroskopiyasi yoki Mass-spektrometriyaga joylab, moddaning spektrlarini tahlil qilishi shart. Bu bo‘lajak o‘qituvchining oliy ta’lim bosqichidagi fundamental ilmiy kompetensiyasini keskin oshiradi.
Dasturda noma’lum organik moddani aniqlash bo‘yicha maxsus keyslar mavjud. Talaba eruvchanlik testi, funksional guruhlarga oid sifat reaksiyalari (masalan, Tollens yoki Feling reaktivlari) orqali moddani bosqichma-bosqich aniqlashi kerak. Haqiqiy laboratoriyada xato qilish qimmatbaho reagentning isrof bo‘lishiga yoki baxtsiz hodisaga olib kelsa, Virtual ChemLab da talaba reaksiyani yuzlab marta qayta takrorlab, optimal sharoitni (sintez metodologiyasini) o‘zi kashf qiladi.
Dasturning yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan afzalliklari bilan bir qatorda kamchiliklari va foydalanishdagi metodik to‘siqlari ham mavjud. Dasturning interfeysi va funksional imkoniyatlari juda murakkab. Maktab o‘quvchisi yoki AKT savodxonligi past bo‘lgan talaba dasturda mustaqil ishlay olmaydi. Bu o‘qituvchidan juda katta metodik tayyorgarlik va yo‘riqnomalar ishlab chiqishni talab etadi.
Crocodile Chemistry dan farqli o‘laroq, Virtual ChemLab yopiq tizimdir. O‘qituvchi dastur kodiga yoki ichki reaksiyalar bazasiga yangi kimyoviy reaksiyalar kirita olmaydi. Faqat dasturchilar tomonidan ruxsat berilgan organik sintez zanjirlari doirasidagina dars o‘tish mumkin. Dastur o‘zbek tiliga adaptatsiya qilinmagan, asosan ingliz tilida ishlaydi. Bu esa ta’lim oluvchilarda til bar’erini keltirib chiqarishi mumkin. Shuningdek, dasturning to‘liq professional versiyasi pullik (litsenziyaga ega) hisoblanadi.
Crocodile Chemistry va Virtual ChemLab dasturlarining qiyosiy didaktik tahlili.
Bo‘lajak kimyo o‘qituvchisi qaysi mavzuda qaysi dasturdan foydalanish samarali ekanligini aniq bilishi - uning axborot-metodik kompetentligi yuqori ekanligidan dalolat beradi. Quyida Crocodile Chemistry va Virtual ChemLab dasturlarining qiyosiy didaktik tahlili keltirilgan (1-jadval).
1-jadval
Solishtirish kriteriyalari Crocodile Chemistry Virtual ChemLab
Maqsadli auditoriya Umumta’lim
maktablari, litseylar Universitetlar, ilmiy tadqiqotchilar
Organik kimyo bazasi
chuqurligi
Yuzaki (sinf
xarakteridagi asosiy
reaksiyalar)
Chuqur (murakkab sintez va
spektroskopiya)
Interfeys turi 2D/3D sxematik
animatsiya
Fotorealistik 3D laboratoriya
imitatsiyasi
Metodik
moslanuvchanlik
Ochiq tizim (o‘qituvchi
yangi dars yarata
oladi)
Yopiq tizim (faqat tayyor
ssenariylar)
Foydalaniladigan
analitik qurilmalar
Oddiy termometr, pH
metr, gaz o‘lchagich
YMR (1H va 13C NMR), IQ, Mass-
spektrometr, spektrofotometr
Rivojlantiruvchi
kompetensiya
Vizual-konseptual
tasavvur,
qiziquvchanlik
Algoritmik fikrlash, ilmiy-analitik
tahlil
Virtual laboratoriyalarning bo‘lajak o‘qituvchilar axborot-metodik kompetentligini takomillashtirishdagi mexanizmlari.
Yuqorida tavsiflangan virtual laboratoriyalarni pedagogik jarayonga tatbiq etish orqali bo‘lajak kimyo o‘qituvchilarida axborot-metodik kompetentlikning quyidagi uchta tarkibiy komponenti tizimli ravishda takomillashadi:
1. Texnologik-didaktik translyatsiya. Talabalar organik kimyo nazariyasini, pedagogik metodikani va raqamli dasturni yagona zanjirga birlashtirishni o‘rganadilar. Masalan, alkanlarning radikal almashinish reaksiyasi mexanizmini shunchaki slayd orqali emas, Crocodile Chemistry dagi atom vizualizatoridan foydalanib dars o‘tish metodikasini (loyiha darsini) ishlab chiqadilar.
2. Metodik modellashtirish va ssenariy tuzish ko‘nikmasi. Talaba virtual dasturni shunchaki “o‘yin” sifatida ko‘rmasdan, balki uni darsning qaysi qismiga (mavzuni tushuntirish, mustahkamlash yoki nazorat qismida) qo‘yishni rejalashtiradi. Har bir virtual tajriba uchun o‘quvchilar bajarishi kerak boʻlgan “Raqamli yo‘riqnoma” yozishni o‘rganadi. Bu ularda metodik ijodkorlikni oshiradi.
3. Raqamli baholash (assessment) kompetentligi. Virtual dasturlardagi xatolar, grafik chiziqlar va modda chiqishi natijalariga qarab, o‘quvchilarning laboratoriya ishini masofadan turib (LMS muhitida) baholash va ulardagi tipik kimyoviy xatolarni (misol uchun, reaksiya haroratini noto‘g‘ri tanlash) tahlil qilish strategiyasini o‘zlashtiradilar.
Raqamli o‘quv muhitida Crocodile Chemistry va Virtual ChemLab dasturlari bir-birini inkor etmaydi, aksincha, didaktik jihatdan to‘ldiradi. Crocodile Chemistry maktab bosqichida interaktivlik va vizual tushunishni ta’minlasa ya’ni organik kimyoning asosiy tushunchalarini maktab o‘quvchilariga sodda va vizual yetkazib berish metodikasini o‘rgatsa, Virtual ChemLab bo‘lajak o‘qituvchining oliy ta’lim darajasidagi fundamental ilmiy tayyorgarligi va tahliliy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Bo‘lajak o‘qituvchilarning axborot-metodik kompetentligini ushbu dasturlar vositasida takomillashtirish ularni kelajakda maktab tizimida zamonaviy AKT instrumentlaridan unumli foydalana oladigan, innovatsion fikrlovchi ya’ni raqamli muhitda bemalol ishlay oladigan kimyo o‘qituvchisi bo‘lib yetishishini kafolatlaydi. Bo‘lajak o‘qituvchilarni ushbu tizimlar bilan ishlashga o‘rgatish – ularni kelajakda innovatsion raqamli ta’lim muhitiga tayyorlashning eng samarali yo‘lidir.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI | СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ | REFERENCES
1. 1.Kozma, R. B. Technology, economic development, and education reform: Global
trends and local plans. Western Youth and Science. 2003. 35(1), P. 12-25. 2. Woodfield, B. F., Catlin, H. R., Bodner, G. M. The Virtual ChemLab Project: A realistic
simulation of the organic and inorganic chemistry laboratory. Journal of Chemical
Education, 2005. 82(11), P. 1728-1735. 3. Dalgarno, B., Bishop, A. G., Adlong, W., Bedgood, D. R.. Effectiveness of a Virtual
Laboratory as a preparatory tool for distance education chemistry students. Computers
& Education. 2009. 53(3), P. 853-865. 4. Martínez-Jimenez, P., Pontes-Pedrajas, A., Climent-Bellido, M. S. Using Virtual
Laboratories in Undergraduate Organic Chemistry Courses: Impact on Student
Outcomes. Research in Science & Technological Education. 2003. 21(2), P. 245-257. 5. Mishra, P., Koehler, M. J. Technological Pedagogical Content Knowledge: A framework
for teacher knowledge. Teachers College Record. 2006. 108(6), P.1017-1054. 6. Ismoilov, M. A. Kimyo ta’limida raqamli texnologiyalar va virtual simulyatorlardan
foydalanish metodikasi. Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti. 2024. 7. Aslonov, S., Rustamov, U. Bo‘lajak kimyo o‘qituvchilarining AKT-kompetentligini
rivojlantirishda “In Silico” metodlaridan foydalanish. O‘zbekiston Pedagogika Jurnali.
2025. 4(2), P. 78-86.
Matn PDFdan avtomatik ajratib olingan va xatoliklar bo'lishi mumkin.