ZAMONAVIY KIMYO FANI O‘QITUVCHILARINI SHAKLLANTIRISH USULLARI

Original paper

ZAMONAVIY KIMYO FANI O‘QITUVCHILARINI SHAKLLANTIRISH USULLARI

1,2Buxoro davlat pedagogika instituti, Buxoro, O‘zbekiston

Annotatsiya

KIRISH

zamonaviy kimyo fani o‘qituvchilarini shakllantirish zamonaviy ta'lim tizimida muhim masalalardan biri hisoblanadi. Kimyo o‘qituvchilari nafaqat o‘z fanlari bo‘yicha chuqur bilimga ega bo‘lishlari, balki o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish, amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish va ilmiy tadqiqotlarga qiziqishini oshirishda faol qatnashishlari kerak. Ushbu maqolada zamonaviy kimyo o‘qituvchilarini tayyorlashda qo‘llaniladigan asosiy usullar va yondashuvlar tahlil qilinadi.

MAQSADI

zamonaviy kimyo fani o‘qituvchilarini tayyorlashning samarali usullarini aniqlash, innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy etish orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning professional malakasini oshirish va ta’lim sifatini yaxshilashdan iborat. Maqola o‘quv jarayonida zamonaviy metodlar, raqamli texnologiyalar va ilmiy loyihalardan foydalanib o‘quvchilarning tanqidiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga hissa qo‘shishni maqsad qilgan.

MATERIALLAR VA METODLAR

ushbu maqolada zamonaviy kimyo o‘qituvchilarini shakllantirishda qo‘llanilgan materiallar va metodlar quyidagilardan iborat: xalqaro va milliy ilmiy adabiyotlar, pedagogik tadqiqotlar, zamonaviy innovatsion texnologiyalar, laboratoriya tajribalari hamda o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodlar tahlil qilindi. Tajriba-sinov ishlarida raqamli vositalardan foydalanib, ta’lim jarayonining samaradorligi baholandi. Shuningdek, o‘qitishning interaktiv yondashuvlari va ilmiy loyihalar amalga oshirildi.

MUHOKAMA VA NATIJALAR

ushbu maqolada zamonaviy kimyo o‘qituvchilarini shakllantirish usullari, jumladan, innovatsion pedagogik texnologiyalar va ilmiy loyihalar orqali ta’lim samaradorligini oshirish masalalari muhokama qilindi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, raqamli texnologiyalar va interaktiv metodlardan foydalanish o‘quvchilarning tanqidiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini sezilarli darajada rivojlantirishga yordam berishi aniqlandi. Ilmiy-tadqiqot loyihalariga jalb etish esa o‘quvchilarni amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lishlariga katta ta’sir ko‘rsatdi. Ushbu metodlarning ta’lim jarayoniga integratsiyasi ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi.

XULOSA

kimyo o‘qituvchilarini shakllantirishda zamonaviy metodlardan foydalanish zarurati bugungi kun ta'lim tizimining muhim yo‘nalishi hisoblanadi. O‘qituvchilarning bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirish orqali nafaqat kimyo faniga, balki o‘quvchilarning umumiy ta'lim darajasiga ijobiy ta'sir ko‘rsatish mumkin.

Kalit so‘zlar: zamonaviya kimyo fani, o‘qituvchi shakllantirish, o‘qitish metodikasi, pedagogik innovatsiyalar, kimyo o‘qitish usullari, ta'lim texnologiyalari, interaktiv o‘qitish metodlari, o‘qituvchi kompetensiyasi.

Iqtibos uchun: Ergashov M.Y., Sodiqov B.B. Zamonaviy kimyo fani o‘qituvchilarini

shakllantirish usullari. // Inter education & global study. 2025. №2. B.161–167.

МЕТОДЫ ПОДГОТОВКИ СОВРЕМЕННЫХ УЧИТЕЛЕЙ ХИМИИ

1Бухарский государственный педагогический институт, Бухара, Узбекистан

Аннотация

ВВЕДЕНИЕ

формирование современных учителей химии является одним из важных вопросов современной системы образования. Учителя химии должны не только обладать глубокими знаниями по своему предмету, но и активно участвовать в развитии навыков критического мышления учащихся, формировании практических навыков и повышении их интереса к научным исследованиям. В данной статье анализируются основные методы и подходы, используемые в подготовке современных учителей химии.

ЦЕЛЬ

определить эффективные методы подготовки учителей современной химии, повысить профессиональную квалификацию будущих учителей и повысить качество образования за счет внедрения инновационных педагогических технологий. Цель статьи – способствовать развитию навыков критического и творческого мышления студентов с использованием современных методов, цифровых технологий и научных проектов в образовательном процессе.

МАТЕРИАЛЫ И МЕТОДЫ

в данной статье в качестве материалов и методов, используемых в формировании современного учителя химии, были проанализированы международная и отечественная научная литература, педагогические исследования, современные инновационные технологии, лабораторные эксперименты и методы, направленные на развитие критического мышления учащихся. . Эффективность образовательного процесса оценивалась с использованием цифровых инструментов в экспериментальной работе. Также были реализованы интерактивные подходы к обучению и научные проекты.

ОБСУЖДЕНИЕ И РЕЗУЛЬТАТЫ

в статье рассмотрены методы подготовки современных учителей химии, в том числе вопросы повышения эффективности образования посредством инновационных педагогических технологий и научных проектов. По результатам исследования установлено, что использование цифровых технологий и интерактивных методов помогает существенно развивать у студентов навыки критического и творческого мышления. Участие в исследовательских проектах оказало большое влияние на приобретение студентами практических навыков. Интеграция этих методов в учебный процесс служит повышению качества образования.

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

необходимость использования современных методов в подготовке учителей химии является важным направлением современной системы образования. Развивая знания и умения учителей, можно оказать положительное влияние не только на химию, но и на общий уровень образования учащихся.

Ключевые слова: современная химия, формирование учителя, методика преподавания, педагогические инновации, методы преподавания химии, образовательные технологии, интерактивные методы обучения, компетентность учителя.

Для цитирования: М.Я.Эргашов, Б.Б.Содиков. Методы подготовки современных

учителей химии. // Inter education & global study. 2025. №2. С. 161–167.

METHODS OF TRAINING MODERN CHEMISTRY TEACHERS

1,2Bukhara State Pedagogical Institute, Bukhara, Uzbekistan

Annotation

INTRODUCTION

the formation of modern chemistry teachers is one of the important issues of the modern education system. Chemistry teachers should not only have in-depth knowledge of their subject, but also actively participate in developing students' critical thinking skills, developing practical skills, and increasing their interest in scientific research. This article analyzes the main methods and approaches used in the training of modern chemistry teachers.

AIM

to identify effective methods of training teachers of modern chemistry, to improve the professional qualifications of future teachers and to improve the quality of education through the introduction of innovative pedagogical technologies. The purpose of the article is to promote the development of students' critical and creative thinking skills using modern methods, digital technologies and scientific projects in the educational process.

MATERIALS AND METHODS

in this article, international and domestic scientific literature, pedagogical research, modern innovative technologies, laboratory experiments and methods aimed at developing students' critical thinking were analyzed as materials and methods used in the formation of a modern chemistry teacher. . The effectiveness of the educational process was assessed using digital tools in experimental work. Interactive learning approaches and research projects were also implemented.

DISCUSSION AND RESULTS

the article discusses the methods of training modern chemistry teachers, including the issues of improving the effectiveness of education through innovative pedagogical technologies and scientific projects. According to the results of the study, it was found that the use of digital technologies and interactive methods helps to significantly develop students' critical and creative thinking skills. Participation in research projects has had a great impact on students' acquisition of practical skills. The integration of these methods into the educational process serves to improve the quality of education.

CONCLUSION

the need to use modern methods in the training of chemistry teachers is an important area of the modern education system. By developing the knowledge and skills of teachers, it is possible to have a positive impact not only on chemistry, but also on the general level of education of students.

Keywords: modern chemistry, teacher education, teaching methods, pedagogical innovations, chemistry teaching methods, educational technologies, interactive teaching methods, teacher competence.

For citation: Mansur Y. Ergashov, Behzod B. Sodikov. (2025) ‘Methods of training modern

chemistry teachers’, Inter education & global study, (2), pp. 161–167. (In Uzbek).

Zamonaviy kimyo fani o‘qituvchilarini shakllantirish zamonaviy ta'lim tizimida eng dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Chunki ta'lim tizimining samaradorligi bevosita o‘qituvchilarning tayyorgarlik darajasi va kasbiy mahoratiga bog‘liq. Kimyo o‘qituvchilari nafaqat o‘z fanlari bo‘yicha chuqur bilimga ega bo‘lishlari, balki o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish, amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish va ilmiy tadqiqotlarga qiziqishini oshirishda faol qatnashishlari kerak. Bugungi kunda ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalar, interfaol metodlar va ilmiy tadqiqotlarga asoslangan ta’lim berish usullari juda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, STEM ta’lim yondashuvi orqali fanlarni integratsiyalash, laboratoriya tajribalari asosida o‘quvchilarning amaliy bilimlarini oshirish ham zamonaviy pedagogik jarayonning muhim yo‘nalishlaridan biridir.

Zamonaviy kimyo fani o‘qituvchilarini tayyorlashning samarali usullarini aniqlash, innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy etish orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning professional malakasini oshirish va ta’lim sifatini yaxshilashdan iborat. Maqola o‘quv jarayonida zamonaviy metodlar, raqamli texnologiyalar va ilmiy loyihalardan foydalanib o‘quvchilarning tanqidiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga hissa qo‘shishni maqsad qilgan. Shu bilan birga, o‘qituvchilarning o‘z fanini puxta egallash bilan bir qatorda, pedagogik mahorat va ta'lim texnologiyalaridan foydalanish qobiliyatlarini ham rivojlantirish muhimligini yoritib beradi.

Kimyo ta’limi sohasida innovatsion texnologiyalardan foydalanish tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Masalan, virtual laboratoriyalar va simulyatsion dasturlar orqali o‘quvchilarga real tajriba o‘tkazish imkoniyatini berish, sun’iy intellekt yordamida personalizatsiyalangan o‘quv dasturlarini yaratish zamonaviy pedagogik yondashuv sifatida namoyon bo‘lmoqda. Shuningdek, interfaol ta’lim platformalarida (masalan, Coursera, EdX, Khan Academy) kimyo darslarini olib borish orqali o‘quvchilarni xalqaro standartlarga mos bilim bilan ta’minlash mumkin. Bunday metodlar o‘quvchilarning mustaqil ta’lim olish qobiliyatlarini rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi.

Xususan, fanlararo integratsiya, STEAM yondashuvining ta’limga tatbiqi, o‘quvchilar bilan individual ishlash strategiyalarini aniqlash kabi masalalar ham maqolada ko‘rib chiqiladi. Masalan, kimyo fanini biologiya va fizika bilan bog‘liq holda o‘rganish o‘quvchilarga moddalar tarkibi va ularning xossalarini yanada chuqur anglash imkonini beradi. Bundan tashqari, innovatsion yondashuvlar sifatida 3D bosma texnologiyalaridan foydalanib kimyoviy strukturalarni modellash, raqamli mikroskoplar yordamida nanohajmdagi o‘zgarishlarni kuzatish kabi zamonaviy usullar ham keng joriy etilmoqda.

Zamonaviy kimyo o‘qituvchilarini shakllantirishda qo‘llanilgan materiallar va metodlar quyidagilardan iborat: xalqaro va milliy ilmiy adabiyotlar, pedagogik tadqiqotlar, zamonaviy innovatsion texnologiyalar, laboratoriya tajribalari hamda o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodlar tahlil qilindi. Jumladan, Finlandiya, Germaniya va Yaponiya kabi ilg‘or ta’lim tizimlariga ega davlatlarning tajribalari o‘rganildi. Ushbu mamlakatlarda kimyo o‘qituvchilarini tayyorlashda laboratoriya ishlarini keng joriy etish, amaliyot va nazariyaning uyg‘unligi, raqamli texnologiyalarni qo‘llash muhim o‘rin tutadi.

G.A. Ixtiyarova, D.J. Bekchanov, M.Sh. Ahadov (2020) [1, 32]: “ Kimyoni o‘qitishda zamonaviy texnologiyalar ” asarida kimyo ta’limida interfaol va innovatsion pedagogik texnologiyalarning samaradorligi, ularning o‘quv jarayoniga integratsiyalashuvi va amaliy tajribalar orqali ta’lim sifatini oshirish masalalari yoritilgan.

Shoyimova, Sh.S. (2020) [2, 54]: "Ta’lim texnologiyalari" asarida zamonaviy ta’lim texnologiyalarining kimyo fani o‘qituvchilarini shakllantirishga ta’siri, interfaol ta’lim metodlari va ularning o‘quv jarayonidagi roli keng tahlil qilingan.

Muslimov, N.A., Usmonboeva, M., & Mirsolieva, M. (2022) [3, 67]: "Innovatsion ta’lim texnologiyalari va pedagogik kompetentlik" asarida zamonaviy o‘qitish usullarining afzalliklari, o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligini oshirish strategiyalari va texnologik yondashuvlar muhokama qilingan.

Karimova, V. (2021) [4, 89]: "Psixologiya" asarida ta’lim jarayonida psixologik yondashuvlarning ahamiyati, o‘qituvchilarning psixologik kompetensiyasi va ularning pedagogik faoliyatdagi roli keng ko‘rib chiqilgan.

Muslimov, N.A., & Mirsolieva, M. (2021) [5, 102]: "Pedagogik kompetentlik va kreativ asoslari" asarida o‘qituvchilarning ijodiy va innovatsion yondashuvlarini shakllantirish metodlari, ta’lim sifatini oshirish strategiyalari haqida ma’lumot berilgan.

Olimov, Q.T. (2021) [6, 123]: "Zamonaviy ta’lim va innovatsion texnologiyalari bo‘yicha ilg‘or xorijiy tajribalar" asarida rivojlangan davlatlarning ilg‘or pedagogik texnologiyalaridan foydalanish tajribalari, ta’lim tizimidagi muhim o‘zgarishlar va ta’lim innovatsiyalari haqida batafsil tahlil berilgan.

Ushbu maqolada zamonaviy kimyo o‘qituvchilarini shakllantirishning samarali usullari, jumladan, innovatsion pedagogik texnologiyalar va ilmiy loyihalar orqali ta’lim samaradorligini oshirish masalalari batafsil muhokama qilindi. Bugungi kunda ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalarning roli tobora ortib bormoqda. Ayniqsa, kimyo kabi ilmiy va amaliy yo‘nalishga ega bo‘lgan fanlarni o‘qitishda interaktiv metodlar, virtual laboratoriyalar, va ilmiy-tadqiqot loyihalarining qo‘llanilishi o‘quvchilarning nafaqat nazariy bilimlarini chuqurlashtirishga, balki ularning mustaqil izlanish olib borish va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga ham xizmat qilishi aniqlandi.

Innovatsion pedagogik texnologiyalarning ahamiyati: Tadqiqot natijalariga ko‘ra, raqamli texnologiyalar va interaktiv metodlardan foydalanish o‘quvchilarning tanqidiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini sezilarli darajada rivojlantirishga yordam beradi. Ayniqsa, kimyo darslarida multimediya taqdimotlari, simulyatsiyalar, masofaviy ta’lim platformalari va sun’iy intellekt asosida ishlab chiqilgan o‘quv resurslaridan foydalanish ta’lim samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar yordamida o‘quvchilar real eksperimentlarni xavfsiz sharoitda bajarish imkoniyatiga ega bo‘lib, bu ularning fanga bo‘lgan qiziqishini yanada oshiradi.

Ilmiy-tadqiqot loyihalarining ta’siri: O‘quvchilarning ilmiy-tadqiqot loyihalariga jalb qilinishi ularning amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatdi. Ushbu yondashuv orqali o‘quvchilar real muammolarni tahlil qilish, ilmiy natijalarga asoslangan xulosalar chiqarish va tadqiqotlar natijasida olingan ma’lumotlarni amaliyotda qo‘llash bo‘yicha tajriba orttirishlari mumkin bo‘ldi. Tadqiqotlarda ishtirok etgan o‘quvchilarning muammoli fikrlash darajasi oshgani, ularning ilmiy jarayonga bo‘lgan qiziqishi ortgani va natijada bilimlarni amaliy qo‘llash qobiliyatlari shakllangani kuzatildi.

Ta’lim jarayoniga innovatsion metodlarni joriy etish: Ta’lim jarayonida faollikka asoslangan yondashuvlar, jumladan, hamkorlikda o‘qitish, muammoli ta’lim, loyiha metodikasi va tahliliy fikrlashga asoslangan usullardan foydalanish samaradorligi yuqori ekani aniqlandi. Ushbu usullar yordamida o‘quvchilar nafaqat o‘quv jarayonida faol ishtirok etishlari, balki o‘z bilimlarini amaliyotda qo‘llashni o‘rganishlari ham mumkin.

Xususan:

1-Hamkorlikka asoslangan ta’lim – o‘quvchilarning birgalikda ishlash, o‘zaro fikr almashish va muammolarni birgalikda hal qilish qobiliyatlarini rivojlantiradi.

2-Muammoli ta’lim – o‘quvchilarga aniq muammolarni mustaqil tahlil qilish va ularga yechim topish orqali chuqur bilim olish imkonini beradi.

3-Loyiha metodikasi – ilmiy izlanishlar olib borish, tajriba o‘tkazish va natijalarni tahlil qilish orqali o‘quvchilarni amaliy faoliyatga tayyorlashga xizmat qiladi.

Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, ta’lim jarayoniga innovatsion pedagogik texnologiyalar va ilmiy loyihalarni integratsiya qilish nafaqat kimyo ta’limi sifatini oshirishga, balki o‘quvchilarning umumiy bilim darajasini yuksaltirishga ham xizmat qiladi. O‘quvchilarning mustaqil izlanish olib borish, ilmiy natijalarni tahlil qilish va amaliy faoliyat yuritish qobiliyatlarini rivojlantirish kelajakda ularning muvaffaqiyatli, zamonaviy mutaxassis bo‘lishlariga zamin yaratadi. Shu boisdan, zamonaviy kimyo ta’limida innovatsion metodlar va ilmiy-tadqiqot yondashuvlarini kengroq joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi. Kelgusida ushbu tadqiqot natijalari asosida yangi pedagogik modellar ishlab chiqish va ularni real ta’lim jarayoniga tatbiq etish bo‘yicha tavsiyalar berilishi mumkin. Shuningdek, kimyo ta’limida ilg‘or texnologiyalar, masalan, sun’iy intellekt, kengaytirilgan haqiqat (AR) va virtual haqiqat (VR) kabi vositalarni yanada kengroq qo‘llash istiqbollari o‘rganilishi lozim.

ADABIYOTLAR RO‘YXATI | СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ | REFERENCES

1. G.A. Ixtiyarova, D.J. Bekchanov, M.Sh. Ahadov (2020). Kimyoni o‘qitishda

zamonaviy texnologiyalar. 2. Shoyimova, Sh.S. (2020). Ta’lim texnologiyalari. 3. Muslimov, N.A., Usmonboeva, M., & Mirsolieva, M. (2022). Innovatsion ta’lim

texnologiyalari va pedagogik kompetentlik. 4. Karimova, V. (2021). Psixologiya. 5. Muslimov, N.A., & Mirsolieva, M. (2021). Pedagogik kompetentlik va kreativ

asoslari. 6. Olimov, Q.T. (2021). Zamonaviy ta’lim va innovatsion texnologiyalari bo‘yicha ilg‘or

xorijiy tajribalar.