KOMPRESSION SPORT KIYIMLARINING RIVOJLANISH TARIXI VA ZAMONAVIY TENDENSIYALARI

TENDENSIYALARI

Shavkatova Ozoda Ibroxim qizi, Toshkent To‘qimachilik va yengil sanoat instituti doktoranti, Toshkent, O‘zbekiston

Annotatsiya

Kirish: maqolada O‘zbekiston Respublikasida yengil sanoatni rivojlantirish, import o‘rnini bosuvchi va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish, sport sanoatini texnologik jihatdan modernizatsiya qilish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlari, jahon bozorida sport uchun mo‘ljallangan kompression kiyimlarga bo‘lgan talabning yildan-yilga ortib borayotgani, ularning sportchilarning jismoniy holatini yaxshilash, mushak faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va sog‘lom turmush tarzini ta’minlashdagi ahamiyati mazkur mahsulotlarni ishlab chiqarishni ilmiy asosda rivojlantirish haqida fikr-mulohazalar yuritiladi. Maqolada O‘zbekiston iqlim sharoitiga mos, yuqori funksional, ergonomik va gigiyenik talablarga javob beruvchi kompression sport buyumlarini mahalliy xomashyodan ishlab chiqarish hozirgi kunda dolzarb muammolardan biridir. Mamlakatimizda to‘qimachilik xomashyosi va ishlab chiqarish salohiyati yetarli bo‘lishiga qaramasdan, kompression sport kiyimlarining sanoat miqyosida ishlab chiqarilishi yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagan. Bu esa import mahsulotlarga qaramlikni keltirib chiqarmoqda. O‘zbekiston sharoitiga mos innovatsion elastik trikotaj asosida yuqori funksional kompression sport buyumlarini ishlab chiqish va ularning texnologiyasini takomillashtirishga qaratilgan mazkur dissertatsiya ishi ilmiyamaliy ahamiyatga ega bo‘lib, yengil sanoat va sport sanoati rivojiga xizmat qilishi bilan dolzarb hisoblanadi.

MAQSAD

o‘zbekiston iqlim sharoitiga mos innovatsion elastik trikotaj materiallar asosida yuqori funksional kompression sport buyumlarini yaratishning ilmiy-texnologik asoslarini ishlab chiqish, ularning antropometrik mosligi, siqish xususiyatlari, texnologik parametrlari hamda ekspluatatsion ko‘rsatkichlarini kompleks tadqiq etish va sport hamda sport-tibbiy kiyimlar sifatini oshirishga qaratilgan taklif va tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat.

MATERIALLAR VA METODLAR

maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining sanoatni rivojlantirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga qaratilgan farmon va qarorlari, xususan, PF-4947-sonli Farmoni mazkur yo‘nalishda ilmiy tadqiqotlar olib borish zarurligini belgilab beradi. Kompression sport buyumlarining antropometrik mosligi, elastik trikotaj materiallarning siqish xususiyatlari, texnologik parametrlari va ekspluatatsion ko‘rsatkichlarini ilmiy asosda o‘rganish sport va sport-tibbiy kiyimlar sifatini oshirishga xizmat qiladi.

MUHOKAMA VA NATIJALAR

tadqiqot natijalari kompression sport buyumlarini loyihalash va ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan elastik trikotaj materiallarning strukturaviy, fizik-mexanik, elastik va siqish xususiyatlari kompleks tarzda o‘rganildi. Inson tanasining antropometrik o‘lchamlari va morfologik xususiyatlarini hisobga olgan holda kompression sport kiyimlarining qomatga mosligi va shinamligini ta’minlash omillari aniqlab berildi. Elastomer iplar ulushi, trikotaj to‘qimasi turi va texnologik parametrlarga bog‘liq holda materiallarning siqish darajasi, deformatsiyalanish va tiklanish jarayonlari tahlil qilindi. Tadqiqot natijasida kompression sport buyumlarida me’yorlashgan bosim hosil qilish mexanizmi ilmiy jihatdan asoslandi. O‘zbekiston iqlim sharoitida foydalanish uchun mo‘ljallangan kompression sport buyumlarining gigiyenik va ekspluatatsion ko‘rsatkichlari baholanib, ularning sportchilar organizmiga fiziologik jihatdan ijobiy ta’siri aniqlandi. Olingan natijalar asosida kompression sport kiyimlarini ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtiriladi va shu jihatdan savodli kadrlarni tayyorlash muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi.

XULOSA

o‘zbekiston iqlim sharoitiga mos innovatsion kompression sport buyumlarini yaratish imkoniyati mavjudligi aniqlanib, mahalliy xom-ashyodan foydalangan holda yuqori sifatli, import o‘rnini bosuvchi va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarishning ilmiy-texnologik asoslari ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari sport va sporttibbiy kiyimlar assortimentini kengaytirish, ularning sifat ko‘rsatkichlarini oshirish hamda yengil sanoat va sport sanoatini texnologik jihatdan modernizatsiya qilishga, kompression sport buyumlarini loyihalash, ishlab chiqarish va takomillashtirish jarayonlarida qo‘llanilishi mumkin bo‘lib, sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish hamda sportchilar va aholining keng qatlamlari uchun qulay va funksional kiyimlar yaratishga xizmat qiladi.

KALIT SO‘ZLAR: kompression, antropometrik mosligi, elastik trikotaj materiallarning siqish xususiyatlari, texnologik parametrlari, ekspluatatsion ko‘rsatkichlari, innovatsion elastik trikotaj, yuqori funksional kompression sport buyumlar, texnologik jihatdan modernizatsiya qilish

ИСТОРИЯ РАЗВИТИЯ И СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ КОМПРЕССИОННОЙ

СПОРТИВНОЙ ОДЕЖДЫ

Шавкатова Озода Иброхим кизи, докторант Ташкентского института текстильной и лёгкой промышленности, Ташкент, Узбекистан

Аннотация

ВВЕДЕНИЕ

в статье рассматривается развитие легкой промышленности в Республике Узбекистан, расширение производства импортозамещающей и экспортно-ориентированной продукции, технологическая модернизация спортивной индустрии, приоритетные направления государственной политики, растущий спрос на компрессионную одежду для спорта на мировом рынке, ее важность для улучшения физической формы спортсменов, поддержания мышечной активности и обеспечения здорового образа жизни, а также научное развитие производства этой продукции. В статье рассматривается производство компрессионной спортивной одежды из местного сырья, подходящего для климатических условий Узбекистана, отвечающего высоким функциональным, эргономическим и гигиеническим требованиям, и это является одной из актуальных проблем. Несмотря на достаточное количество текстильного сырья и производственных мощностей в нашей стране, промышленное производство компрессионной спортивной одежды недостаточно развито. Это приводит к зависимости от импортной продукции. Данная диссертационная работа, направленная на разработку высокофункциональной компрессионной спортивной одежды на основе инновационного эластичного трикотажа, подходящего для условий Узбекистана, и совершенствование ее технологии, имеет научное и практическое значение и актуальна, поскольку служит развитию легкой промышленности и спортивной индустрии.

ЦЕЛЬ

разработать научно-технические основы для создания высокофункциональной компрессионной спортивной одежды на основе инновационных эластичных трикотажных материалов, адаптированных к климатическим условиям Узбекистана, провести комплексное исследование их антропометрической совместимости, компрессионных свойств, технологических параметров и эксплуатационных показателей, а также разработать предложения и рекомендации, направленные на повышение качества спортивной и спортивномедицинской одежды.

МАТЕРИАЛЫ И МЕТОДЫ

в статье рассматриваются указы и постановления Президента Республики Узбекистан, направленные на развитие промышленности, внедрение инновационных технологий и пропаганду здорового образа жизни, в частности Указ № ПФ-4947, определяющие необходимость научных исследований в этой области. Научное изучение антропометрической совместимости компрессионной спортивной одежды, компрессионных свойств, технологических параметров и эксплуатационных показателей эластичных трикотажных материалов послужит повышению качества спортивной и спортивно-медицинской одежды.

ОБСУЖДЕНИЕ И РЕЗУЛЬТАТЫ

в результате исследования были всесторонне изучены структурные, физико-механические, упругие и компрессионные свойства эластичных трикотажных материалов, используемых при проектировании и производстве компрессионной спортивной одежды. Были определены факторы, обеспечивающие посадку и комфорт компрессионной спортивной одежды с учетом антропометрических размеров и морфологических характеристик человеческого тела. Проанализированы степень компрессии материалов, процессы деформации и восстановления в зависимости от доли эластомерных нитей, типа трикотажного полотна и технологических параметров. В результате исследования научно обоснован механизм нормализованного образования давления в компрессионной спортивной одежде. Оценены гигиенические и эксплуатационные показатели компрессионной спортивной одежды, предназначенной для использования в климатических условиях Узбекистана, и определено ее физиологически положительное воздействие на организм спортсменов. На основе полученных результатов совершенствуется технология производства компрессионной спортивной одежды, и в этом отношении большое значение имеет подготовка компетентного персонала.

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

выявлена возможность создания инновационной компрессионной спортивной одежды, подходящей для климатических условий Узбекистана, и разработаны научно-технические основы для производства высококачественной, импортозамещающей и экспортно-ориентированной продукции с использованием местного сырья. Результаты исследования могут быть использованы для расширения ассортимента спортивной и спортивномедицинской одежды, повышения ее качественных показателей, технологической модернизации легкой промышленности и спортивной индустрии, а также в процессах проектирования, производства и совершенствования компрессионной спортивной одежды, пропаганды здорового образа жизни и создания удобной и функциональной одежды для спортсменов и широкой публики.

Ключевые слова: компрессия, антропометрическая совместимость, компрессионные свойства эластичных трикотажных материалов, технологические параметры, эксплуатационные показатели, инновационные эластичные трикотажные изделия, высокофункциональная компрессионная спортивная одежда, технологическая модернизация

THE HISTORY OF DEVELOPMENT AND MODERN TRENDS OF COMPRESSION

SPORTSWEAR

Shavkatova Ozoda Ibrokhim qizi, Doctoral Researcher, Tashkent Institute of Textile and Light Industry, Tashkent, Uzbekistan

Annotation

INTRODUCTION

this article examines the development of the light industry in the Republic of Uzbekistan, the expansion of import-substituting and export-oriented production, technological modernization of the sports industry, priority areas of state policy, the growing demand for compression sportswear in the global market, its importance for improving athletes' physical fitness, maintaining muscle activity, and promoting a healthy lifestyle, as well as the scientific development of its production. This article examines the production of compression sportswear from local raw materials suitable for Uzbekistan's climatic conditions and meeting high functional, ergonomic, and hygienic requirements. This is a pressing issue. Despite the sufficient amount of textile raw materials and production capacity in our country, the industrial production of compression sportswear is underdeveloped. This leads to dependence on imported products. This dissertation, aimed at developing highly functional compression sportswear based on innovative elastic knitwear suitable for the conditions of Uzbekistan and improving its technology, has scientific and practical significance and is relevant, as it contributes to the development of the light industry and sports industries.

AIM

to develop a scientific and technical basis for the creation of highly functional compression sportswear based on innovative elastic knitwear adapted to the climatic conditions of Uzbekistan, conduct a comprehensive study of their anthropometric compatibility, compression properties, technological parameters, and performance indicators, and develop proposals and recommendations aimed at improving the quality of sportswear and sports-medical clothing.

MATERIALS AND METHODS

this article examines decrees and resolutions of the President of the Republic of Uzbekistan aimed at industrial development, the introduction of innovative technologies, and the promotion of a healthy lifestyle, in particular Decree No. PF-4947, which define the need for scientific research in this area. Scientific study of the anthropometric compatibility of compression sportswear, the compression properties, technological parameters, and performance indicators of elastic knitted materials will contribute to improving the quality of sportswear and sports-medical clothing.

DISCUSSION AND RESULTS

this study provided a comprehensive examination of the structural, physical, mechanical, elastic, and compressive properties of elastic knitted materials used in the design and production of compression sportswear. Factors that ensure the fit and comfort of compression sportswear, taking into account the anthropometric dimensions and morphological characteristics of the human body, were identified. The degree of material compression, deformation, and recovery processes were analyzed depending on the proportion of elastomer yarns, the type of knitted fabric, and process parameters. The study provided a scientifically substantiated mechanism for normalized pressure development in compression sportswear. The hygienic and performance characteristics of compression sportswear designed for use in the climatic conditions of Uzbekistan were assessed, and its physiologically beneficial effects on athletes were determined. Based on the obtained results, compression sportswear production technology is being improved, and the training of competent personnel is of great importance in this regard.

CONCLUSION

the possibility of creating innovative compression sportswear suitable for the climatic conditions of Uzbekistan has been identified, and the scientific and technical foundations for the production of high-quality, import-substituting, and export-oriented products using local raw materials have been developed. The results of the study can be used to expand the range of sports and sports-medical clothing, improve its quality indicators, technologically modernize the light industry and sports industry, as well as in the design, production and improvement of compression sportswear, promote a healthy lifestyle and create comfortable and functional clothing for athletes and the general public.

Keywords: compression, anthropometric compatibility, compression properties of elastic knitwear, technological parameters, performance indicators, innovative elastic knitwear, highly functional compression sportswear, technological modernization

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining sanoatni rivojlantirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga qaratilgan farmon va qarorlari, xususan, PF-4947-sonli Farmoni mazkur yo‘nalishda ilmiy tadqiqotlar olib borish zarurligini belgilab beradi. Kompression sport buyumlarining antropometrik mosligi, elastik trikotaj materiallarning siqish xususiyatlari, texnologik parametrlari va ekspluatatsion ko‘rsatkichlarini ilmiy asosda o‘rganish sport va sport-tibbiy kiyimlar sifatini oshiradi. Mamlakatimizda yengil sanoatni rivojlantirish, import o‘rnini bosuvchi va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarish, shuningdek sport sanoatini texnologik jihatdan modernizatsiya qilish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan, O‘zbekiston iqlim sharoitiga mos innovatsion elastik trikotaj asosida yuqori funksional kompression sport buyumlarini ishlab chiqish, ularning texnologiyasini takomillashtirishga qaratilgan mazkur dissertatsiya ishi respublika iqtisodiyoti, yengil sanoat va sport sanoati rivojiga xizmat qiladi. Butun dunyo bo`yicha bozorlarda sport uchun mo`ljallangan kompression buyumlar tobora keng tarqalib bormoqda. Ular sportchining mushaklarini ushlab turish, harakatlarini kuchaytirish uchun mo`ljallangan bo`lib, uning jismoniy harakati paytida mushaklarining cho`zilishi va qisqarishida energiyasini saqlab o`ziga qaytarish orqali inson tanasining ichki organlari hamda terisiga tarqaluvchi me`yorlashgan bosimni beradi. Kompression sport buyumlari sportsmenlar, havaskor sportchilar va fitnes klubda shug`ullanuvchilar orasida katta talabga ega.

Yurtimiz to`qimachilik mahsulotlari (tola, kalava ip, mato, kiyim) ishlab chiqaruvchi davlat bo`lib, ko`plab xorijiy kompaniyalar O`zbekistonda mahalliy xom-ashyodan kiyim tikishga buyurtma berishadi, lekin bu holatning korxonalarda kompression sport kiyimlari ishlab chiqarilmaydi. Yoshlarga paradoksal tomoni shundaki, mahalliy boshqa davlatlarnikini emas, balki “O`zbekiston” yozuvi tushirilgan kompression sport kostyumlarini, o`zbek ramzlari tushirilgan buyumlarni ishlab chiqish zarur. Yangi innovatsion texnologiyalar imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda, sportchilar uchun mo`ljallangan kompression trikotaj buyumlari assortimentini kengaytirish hozirgi davrda dolzarb muammodir.

Hozirgi kunda O`zbekistonda kattalar va bolalar uchun mo`ljallangan tarkibida elastomer iplari bo`lgan keng turdagi tikuv-trikotaj mahsulotlari ishlab chiqarilmoqda. Sport buyumlari assortimenti tarkibida qulaylik, nafislik va ekspluatatsiya jarayonida tibbiy talablarni ta`minlovchi kompression buyumlar alohida o`rin tutadi. Bunday buyumlardan foydalanish ulushi doimiy ortib bormoqda, deyarli barcha buyum guruhlarini, shu jumladan, ustki va ichki kiyimlar, paypoq, qo`lqop, profilaktika, sport va sport-tibbiy buyumlarini qamrab oladi. Ularning asosiy sifat ko`rsatkichlari shinamlik va kompression kiyimning inson qomatiga antropometrik muvofiqligi bo`lib, shaklning morfologiyasi, zamonaviy dizaynning asosiy yo`nalishlari, materiallarning siqish qobiliyati va ularning yopiq qobiqlarini deformatsiyalash mexanizmi haqida ma`lumotga ega bo`lmasdan turib ko`zlangan maqsadga erishish mumkin emas.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan qabul qilingan qator hujjatlar mamlakatimizda sanoatni rivojlantirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish hamda sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga yo‘naltirilgan strategik vazifalarni belgilaydi. Jumladan, 2017 yildagi PF-4947-sonli Farmon mamlakatimizning beshta ustuvor rivojlanish yo‘nalishi bo‘yicha kompleks harakatlar strategiyasini tasdiqlab, sanoat va innovatsiyalar sohasida ilg‘or texnologiyalarni yaratish va joriy etishni muhim vazifa qilib qo‘ygan. Shu bilan birga, sog‘lom turmush tarzini rag‘batlantirish va sport sohasini rivojlantirish bo‘yicha davlat dasturlari kompression sport buyumlarining sifatli va texnologik jihatdan mukammal bo‘lishini taqozo etadi. Ushbu qarorlar dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va amaliy ahamiyatini oshiradi. Elastik trikotaj va sport kiyimlari sifatiga doir milliy va xalqaro standartlar (masalan, O‘zbekiston Respublikasi davlat standarti — ГОСТlar, ISO standartlari) ishlab chiqarish jarayonlari, materiallarning fizikkimyoviy va mexanik xossalari, gigiyenik talablar va texnologik tartiblarni belgilaydi. Kiyim-kechak, libos va to`qimachilik tarixi insoniyat taraqqiyoti davomida rivojlanib va mavjudligi o`rganilib kelinadi. Kiyim-kechak va to`qimachilik turli davrlarda, sivilizatsiyalarda mavjud bo`lgan materiallar hamda texnologiyalarni aks ettiradi. Jamiyatda kiyim-kechak va to`qimachilik mahsulotlarining xilma-xilligi va tarqalishi turli mintaqa, ijtimoiy urf-odatlar hamda turli madaniyatni namoyon etadi. Kiyim kiyish faqat insonning o`ziga xos va aksariyat insoniyat jamiyatlarining xususiyatidir. Hayotda inson va libos bir biriga uzviy bog’liq bo’lib, muhit, vazifasi, sharoitidan qat’iy nazar inson uchun kiygan libosi qulay bo’lishi kerak. Libos ijtimoiy, madaniy va psixologik jihatdan ham katta ahamiyatga ega. Libos insonning shaxsiy uslubini, shuningdek, kundalik hayotda qulaylik va xavfsizlikni ta’minlaydi. Shuning uchun ham asrlar osha libosning qulayligini va psixologik jihatdan ta’sirini yaxshilash usullari o’rganilib uni takomillashtirish ishlari olib borilmoqda. Shu jumladan, kompression kiyimlarni ro’li bu jarayonda beqiyosdir.

Kompressiya - “Compression” inglizcha so‘zdan olingan bo‘lib, siqish, bosim berish, degan ma’noni anglatadi. Kompressiya - bu keng ma`noda siqish natijasida silindra oxirida hosil bo`ladigan bosim miqdoridir. Kompression kiyimlar tanani qattiq, ammo qulay tarzda o‘rab, tashqi mexanik bosim hosil qiladi. Kompression kiyim - bu inson tanasining ma’lum anatomik qismlariga oldindan hisoblangan va nazorat qilinadigan mexanik bosim berish orqali organizmning fiziologik jarayonlarini optimallashtirishga xizmat qiluvchi maxsus funksional kiyim turi hisoblanadi. Kompression sport kiyimining shakllanishi va rivojlanishi inson organizmiga tashqi mexanik bosimning fiziologik ta’sirini o‘rganishga asoslangan bo‘lib, uning ildizlari tibbiyot sohasidagi dastlabki kuzatuv va tajribalarga borib taqaladi. Dastlab kompressiya tamoyili sport emas, balki tibbiy reabilitatsiya va qon-tomir kasalliklarini davolash maqsadida qo‘llanilgan. Qadimgi davrlar (miloddan avvalgi). Misr va Rimda matoni mahkam o‘rash (bandajlash) usullari qo‘llanilgan (1.1-rasm). Bundan asosiy maqsad jarohatni ushlab turish, mushakni himoyalash va qon aylanishini yaxshilashdan iborat. Bu hali sport kiyimi emas, lekin kompressiya g‘oyasining ilk ildizlari hisoblanadi. XIX asrda kompressiya sport uchun emas, balki jarrohlik amaliyotidan keyingi qon ketishini to‘xtatish uchun ishlatilgan. XIX asr o‘rtalarida Yevropa tibbiyotida pastki oyoq-qo‘llarga tashqi bosim berish orqali venoz qon aylanishini yaxshilash mumkinligi ilmiy jihatdan isbotlana boshladi. Shu davrda elastik bintlar va paypoqlar varikoz kasalligini davolashda qo‘llanilgan bo‘lib, ular kompression kiyimlarning dastlabki prototiplari hisoblanadi. Kompressiya tamoyilining fiziologik asoslari yaratildi. 1840–1860-yillarda Yevropa shifokorlari elastik bintlar bilan tomirlarni siqish orqali trombozning oldini olishini aniqlashgan. Keyinchalik sportchilar bu usulni o‘z tanasida sinab ko‘ra boshlashgan. Sport kiyimidagi kompressiya, tibbiy innovatsiyaning sportga o‘tgan shakli, demakdir.

1.1-rasm. Kompression sport kiyimining tarixi haqida faktlar

Qadimgi Rim gladiatorlari jangdan oldin son, boldir, bilaklarni teri yoki mato bilan qattiq o‘rab olgan. Sababi esa mushakni “qattiq” ushlab turish, qon ketishini kamaytirish, jarohatni tez yopish uchun bo`lgan.

O‘rta asrlarda kompressiya harbiy sir hisoblangan. O‘rta asr ritsarlari uzoq yurishlardan oldin oyoqlarni mato bilan qatlamlab bog‘lashgan. Bu usul tez charchashni kamaytirgani aniqlangan, ammo harbiy sir sifatida saqlangan. Kompressiya faqat tanlangan jangchilarga qo‘llanilgan. XX asrning birinchi yarmida kauchuk va elastik tolalarning sanoatda keng joriy etilishi kompression buyumlar ishlab chiqarish texnologiyasini rivojlantirdi. Tibbiy elastik paypoqlar, bandajlar va bog‘lovchi vositalar anatomik tuzilishga moslashtirila boshladi. Bu davrda kompressiya darajasini nazorat qilish tamoyillari shakllandi.

XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab sport tibbiyoti va biomekanika fanlarining rivojlanishi natijasida kompression ta’sirning sportchilarning ish qobiliyatiga ijobiy ta’siri aniqlana boshladi. Sport tibbiyotining rivojlanishi natijasida olimlar kompressiyaning mushak faoliyatiga ijobiy ta’sirini aniqladilar. 1960–1970-yillarda professional sportchilar, xususan, yengil atletika va velosportda tibbiy kompression paypoqlarni mashg‘ulot va musobaqalarda qo‘llay boshladilar. Ushbu davr kompression kiyimlarning sport yo‘nalishiga o‘tish bosqichi hisoblanadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, kompression kiyimlar mushaklarning tebranish amplitudasini kamaytirib, energiya yo‘qotilishini qisqartiradi. Aynan shu davrda kompression kiyimlar sport mashg‘ulotlari va musobaqalarda sinov tariqasida qo‘llanila boshlandi. Material sifatida poliamid va elastan iplarining paydo bo‘lishi kiyimlarning elastiklik va mustahkamlik ko‘rsatkichlarini sezilarli oshirdi. (1.2-rasm) 1980–1990-yillarda sintetik tolalar — poliamid, elastan (Lycra) va mikrofibraning joriy etilishi kompression sport kiyimlarini yengil, elastik va nafas oladigan qilish imkonini berdi. Shu davrda kompression futbolkalar, taytlar va shortilar paydo bo‘lib, sport brendlari tomonidan tijorat mahsuloti sifatida ommalashtirildi.

1.2-rasm.Kompression sport kiyimining tarixi

Lycra (elastan) 1958-yilda NASA buyurtmasi bilan ishlab chiqilgan.Maqsad esa kosmonavtlarning mushaklarini bosim ostida ushlab turish. Keyinchalik bu material Velosport, Triatlon va yugurish sport turlari uchun moslashtirilgan. XXI asr boshlarida biomekanika, fiziologiya va sport tibbiyoti sohasidagi ilmiy tadqiqotlar kompression sport kiyimlarining samaradorligini tajriba asosida isbotladi. XIX asrda kompression paypoqlar asosan ayollar kiyimi sifatida shakllangan bo‘lib, ular homilador ayollar, uzoq vaqt tik holatda ishlovchi tikuvchilar hamda saroy xonimlari uchun mo‘ljallangan. Ushbu buyumlar pastki oyoqlarda qon aylanishini yaxshilash va charchoqni kamaytirish maqsadida qo‘llanilgan. Erkaklar sportida kompression texnologiyalarning joriy etilishi taxminan 60– 70 yilga kechikkan. XX asr boshlarida, xususan 1930–1940-yillarda yengil atletika sportchilarining ayrimlari kompression ta’sirga erishish maqsadida elastik bintlarni paypoq ostidan yoki short ichidan yashirincha bog‘lab chiqishgan. Biroq, o‘sha davr sport qoidalarida bunday usullar “sun’iy ustunlik” sifatida baholanib, rasmiy ravishda taqiqlangan. Natijada kompression texnologiyalar uzoq vaqt davomida norasmiy sport vositasi sifatida qo‘llanilib kelgan. Kompression sport kiyimining tarixiy evolyutsiyasi shuni ko‘rsatadiki, u dastlab tibbiy va harbiy ehtiyojlardan kelib chiqqan bo‘lib, faqat XX asr oxirlariga kelib, sport texnologiyasining mustaqil yo‘nalishiga aylangan. Zamonaviy kompression kiyimlar esa biomekanik va fiziologik asoslangan, yuqori funksional innovatsion mahsulot sifatida shakllangan. Bugungi kunda kompression sport kiyimlari yuqori texnologiyali funksional sport mahsuloti sifatida professional sportchilar bilan bir qatorda havaskor foydalanuvchilar tomonidan ham keng qo‘llanilmoqda. Zamonaviy kompressiya – oddiy siqish emas, intellektual bosimdir. Kompression sport kiyimlari hozirda sport industriyasining eng tez rivojlanayotgan yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.

Ushbu turdagi kiyimlar sportchilar va jismoniy faollik bilan shug‘ullanuvchi shaxslarning jismoniy imkoniyatlarini oshirish, mushak faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, charchoqni kamaytirish va tiklanish jarayonlarini tezlashtirish maqsadida ishlab chiqilgan. Kompression kiyimlar tananing ma’lum qismlariga nazoratlangan bosim berish orqali qon aylanishini yaxshilaydi, mushak tebranishlarini kamaytiradi va sport faoliyati samaradorligini oshiradi, jarohat xavfini kamaytiradi. Zamonaviy kompression kiyimlar mushak tebranishlarini kamaytirishini pasaytirish va tiklanish jarayonini tezlashtirishga xizmat qiladi. Ayniqsa, issiq va quruq iqlim sharoitida, jumladan O‘zbekiston hududida sportchilarning yuqori jismoniy yuklamalarda samaradorligini ta’minlashda kompression kiyimlarning ahamiyati ortib bormoqda. Zamonaviy kompression sport kiyimlari: - anatomik modellashtirish; -zonal kompressiya; -termoregulyatsiya; -antibakterial va gigiyenik xususiyatlar bilan boyitiladi.

Kompression kiyim, nomidan ko`rinib turibdiki, tanaga juda yopishigan siluetli va mushaklarga bosim o`tkazuvchi, ularning sovishiga yo`l qo`ymaydi va yaxshi qon aylanishini ta`minlaydi. Bundan tashqari, maxsus ishlab chiqilgan siqish gradiyenti tufayli kuchli bosim oshqozon yoki diafragmaga emas, balki kerakli mushak guruhlariga aniq qo`llaniladi. Qon aylanishi yaxshilanadi, ya`ni mushaklar ko`proq kislorod bilan ta`minlanadi. Bundan tashqari, tomirlar orqali qonning pompalanishi tufayli varikoz tomirlari ehtimoli kamayadi (1.3- rasmda)

1.3-rasm. Qon aylanish sistemasining sxemasi

Yuqoridagi rasmda ko`rinib turibdiki, inson normal tinch turgan, yotgan holda qon odam tanasida bir me`yorda harakatlanadi. Inson harakatga tushganida, sport bilan shug`ullanganida tomirlardagi qon betartib harakatga tushadi. Natijada odam o`zida charchash va ko`p ehtimollar bilan oyoqlarda varikoz tomirlar paydo bo`ladi. Kompression kiyim qo`llanilganda inson tomirlardagi qon bosim natijasida qon betartib harakati cheklanadi. Natijada odamdagi charchoq kamayadi va ish unumi oshadi.

Ilmiy adabiyotlarda kompression sport kiyimlarining samaradorligi bir necha asosiy mexanizmlar bilan izohlanadi.

Birinchidan, tashqi bosim mushak to‘qimalarida venoz qonning yurakka qaytishini tezlashtiradi.

Ikkinchidan, mushaklar barqarorligi oshib, jarohatlanish xavfi kamayadi.

Uchinchidan, termoregulyatsiya va namlikni boshqarish xususiyatlari sportchining umumiy holatini yaxshilaydi. Mazkur jarayonlarni tushuntirishda fiziologiya va biomekanika fanlarining yutuqlaridan keng foydalaniladi. Zamonaviy tadqiqotlar kompression darajani tananing turli zonalari bo‘yicha differensial tarzda taqsimlash samaraliroq ekanligini ko‘rsatmoqda.

Hozirgi vaqtda kompression sport kiyimlari o‘z funksiyasi va qo‘llanilish sohasiga ko‘ra bir nechta guruhlarga bo‘linadi: kompression futbolkalar, taytlar, shortlar, yenglar va paypoqlar. Har bir tur ma'lum mushak guruhlariga maxsus yo‘naltirilgan bo‘lib, ularning bosim darajasi va dizayni sport turining talablariga muvofiq moslashtiriladi. Bu kiyimlar mushaklarni qo‘llab-quvvatlash, qon aylanishini yaxshilash va jarohatlanish xavfini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, har bir komponent sportchining harakat erkinligini saqlab qolgan holda, optimal siqishni ta'minlashga qaratilgan.

Bugungi kunda ko`plab professional sportchilar qo`lidagi mahkamlagich, short, leginsi, yugurishda ishlatiladigan maxsus paypoqgacha bo`lgan turli xil kompression kiyimlardan foydalanadilar. Biroq, 1980-yillarda rangli spandeks to`lqini sport zallarini egallaganligi sababli, kompression kiyimlari juda ko`p o`zgarishlarga duch keldi.

Avvaliga uning afzalliklariga namlikni yutish, terlashni tartibga solish, ishqalanish va choklarning botmaslik darajasini kamaytirish, shuningdek, qo`llab-quvvatlashga e`tibor qaratildi. Zamonaviy kompression kiyimlari, aksincha, qon aylanishini oshirish va mushaklarning tebranishini barqarorlashtirish uchun, qo`l va oyoqlarni yetarlicha qattiq siqish uchun mo`ljallangan. Bu esa sportchilar uchun kuch va chidamlilikni oshirish va mashg`ulotlardan tezroq tiklanish haqida yanada dadil da`volarga olib keladi.

Yangi turdagi kompression sport kiyimlari o‘nlab yillar davomida qon quyqalari va qon aylanishining buzilishlarini davolash uchun qo‘llanilgan tibbiy kompression paypoqlardan kelib chiqqan. Ushbu kiyimlarning sportchilar uchun eng muhim afzalliklaridan biri – kechiktirilgan mushak og‘rig‘i sindromining (DOMS – delayed onset muscle soreness) kamaytirilishi va mushaklarning tezroq tiklanishiga yordam berishidir. DOMS – bu g‘ayrioddiy yoki intensiv jismoniy mashqlar natijasida paydo bo‘ladigan mushaklardagi kechiktirilgan og‘riq va noqulaylik holatidir. Kompression kiyimlar mushaklarda qon aylanishini yaxshilash, ortiqcha suyuqlikni chiqarish va yallig‘lanishni kamaytirish orqali tiklanish jarayonini tezlashtiradi.

Adabiyotlarda mavjud bo‘lgan kompression sport kiyimlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni tahlil qilish natijasida undan foydalanishda hal qiluvchi omil ikki yo‘nalishda olib boriladigan sport mashg‘ulotlari turi ekanligini ko‘rsatadi, ular umumiy rivojlanish yoki sog‘lomlashtiruvchi jismoniy madaniyat va ixtisoslashtirilgan o‘quv jarayonlaridir.

Olib borilgan tahliliy tadqiqot davomida savdo markazlari va internet-resurslarda mavjud bo‘lgan 100 dan ortiq turli xil markali (Nike, Chanel, Puma, Reebok, Adidas va boshqalar) sport buyumlarini o‘rganish, tahlil qilish va baholash jarayoni amalga oshirildi. Har bir buyum quyidagi mezonlar bo‘yicha: sport turi; buyum turi va maqsadi, assortiment guruhi; materiallarni tolaviy tarkibi; model-konstruktiv yechimlari asosida tahliliy tadqiqotlar o‘tkazildi. Bozor tadqiqotlari va tahliliy ishlar natijasida asosiy brendlarning assortiment va materiallar bo‘yicha farqlari aniqlangan.

Sport kiyimlari bozorida faqat yuqori sifat va innovatsiyalar asosida bir necha brendlar o‘z o‘rnini mustahkamlab, global liderlarga aylangan.

Bizning ro`yxatimizda qayd etilgan brendlar o`nlab yillar davomida talabni saqlab qolishga muvaffaq bo`ldi. Ular yuqori sifatli mahsulotlar, doimiy innovatsiyalar, muvaffaqiyatli mashhur reklama kompaniyalari va butun dunyo bo`ylab sodiq muxlislar armiyasi bilan munosabatlarni saqlab qolish qobiliyati orqali o`z pozitsiyalarini o`rnatdilar.

Sport kiyimlari sanoatining gigantlari orasida ham ajralib turadigan brend. Nike kompaniyasining «Just do it» shiori hamma uchun tanish, sodda, ammo ifodali, u deyarli butun bir avlodning shioriga aylana oldi. Nike bozorda barcha sport turlari uchun juda ko`p sport kiyimlari va aksessuarlariga ega, ammo sport poyabzali brendning eng mashhur mahsulotlari bo`lib kelgan va shunday bo`lib qoladi.

Ammo nafaqat yuqori sifat kompaniya Nike kompaniyasi 1964-yildan beri yuqori sifatli sport mahsulotlari bilan bir qatorda yoshlar madaniyati va moda sohasida ham katta ta’sirga ega bo‘lib, brend sifatida global miqyosda muvaffaqiyat qozongan. Xip-hop madaniyati va reklama kampaniyalari orqali Nike yoshlarni jalb qilmoqda. 2022-yil holatiga ko`ra, kompaniyaning sof daromadi 4,5 milliard AQSH dollarini tashkil etdi.

Adidas Germaniyaning kichik shaharchasidagi oilaviy biznesdan sof daromadi 0,72 milliard yevro (2015-yil holatiga ko`ra) bilan dunyodagi eng yirik sport kiyimlari ishlab chiqaruvchilardan biriga aylanish yo`li oson bo`lmagan va faqat professional sport uchun, shuningdek, moda va uslubni biluvchilar uchun yangi yechimlarni yaratishga doimiy intilish kompaniyaga uni muvaffaqiyatli yengishga imkon berdi. Adidas oilaviy biznes sifatida kichik shaharchada boshlangan, ammo doimiy innovatsiyalar va professional sportga yo‘naltirilgan mahsulotlari tufayli dunyoning yetakchi sport kiyimlari ishlab chiqaruvchilaridan biriga aylangan.

Adidas bugungi kunda kriket, basketbol, golf, tennis, gimnastika, skeytbording, yugurish va boshqa ko`plab sport turlari uchun kiyim-kechak, poyabzal va aksessuarlarga ixtisoslashgan brend va, albatta, jahon darajasidagi futbol janglarining ajralmas qismidir. Shu bilan birga, Adidas brendi va uchta kanonik chiziqlar bilan sport leggingslari, kurtkalar, futbolkalar, qozoqlar, krossovkalar va boshqa ko`p narsalar sport uslubining cho`qqisi hisoblanadi. Adidas o‘z mahsulotlarini ko‘plab sport turlari uchun ishlab chiqadi va brend futbol olamida ham katta ahamiyatga ega bo‘lib, sport kiyimlari va aksessuarlar sohasida innovatsiyalarni ilgari suradi.

Puma brendi ostidagi kompaniyada sport anjomlari ishlab chiqariladi, AQSH, Fransiya, Shvetsariya, Ispaniya va Gonkongda korxonalariga ega. Germaniyada ishlab chiqarilgan mahsulotlari 1/3 qismi eksport qilinadi. Ularning kompression kiyim to`plamlari turli xildir – futbolkalar, shimlar, leggins, tizzadan yuqori shortilar. Har bir turi sportning bir yo`nalishiga mos keladi. Puma kompaniyasi global ishlab chiqarish va eksport tarmoqlariga ega bo‘lib, sport kiyimlari assortimenti keng va har bir mahsulot turi aniq sport yo‘nalishiga moslashtirilgan.

SKINS kompaniyasi kompression kiyim ishlab chiqrishning yoshlari desa bo`ladi. To`g`ri, tibbiy maqsadlarda kompressiyadan foydalanish deyarli bir asrdan beri mavjud. Ammo 90-yillarda aynan SKINS ixtirochisi nafaqat tibbiy kompressiya tamoyillarini, balki sport kontekstida qo`llash haqida o`ylagan va maqsad sari harakat qila boshlagan. SKINS brendi 1990-yillarda paydo bo‘lib, tibbiy kompression prinsiplarini sport kiyimlariga tatbiq etishda innovatsion yondashuvni amalga oshirdi, bu esa sportchilar uchun yangi imkoniyatlarni yaratdi.

2002-yilda SKINS dunyodagi birinchi kompression sport kiyimlarini bozorga chiqardi. Ko`p yillar davomida professional sportchilar va havaskorlar sport kiyimlarida kompressiya afzalliklaridan bahramand bo`lishmoqda. SKINS kompaniyasi 2002-yilda sport uchun mo‘ljallangan birinchi kompression kiyimlarni bozorga chiqarib, sportchilarga yangi imkoniyatlar yaratdi va hozirgi kungacha ushbu texnologiya keng qo‘llanilmoqda.

1895-yilda tashkil etilgan va 1958-yilda o`z kompaniyasi sifatida tashkil etilgan Reebok yengil atletika bo`yicha jahon yetakchisi hisoblanadi. Afrika antilopasidan ilhomlangan nom bilan Reebok sifat, ilg`or tadqiqotlar va sportga bo`lgan haqiqiy ishtiyoq bilan sinonimdir. Reebok ayollar kiyimlari dinamik, qulay va ko`p qirrali. Reebok ning har bir yangi kolleksiyasi shahar uslubidagi kostyumlar, ustki kiyimlar va nafas oluvchi leggingslardan tortib, amaliylik va sport innovatsiyalarining aralashmasidir. Reebok brendi o‘zining qadimiy tarixiga ega bo‘lib, yengil atletika sohasida yetakchilik qiladi. Brend nomi Afrika antilopasidan ilhomlanib, sifat va sportga bo‘lgan sadoqatni aks ettiradi.

Avstraliyaning 2XU brendi sport kiyimlari innovatsion materiallar va texnologiyalarni afzal ko`rgan va ularni o`z hayoti va sportida muvaffaqiyatli qo`llaydigan sport ishqibozlari va professional sportchilar uchun mo`ljallangan kompaniya. 2XU brendi innovatsion texnologiyalar va materiallarga asoslangan mahsulotlari bilan sport va kundalik hayot uchun mos keladi, ayniqsa uzoq vaqt tik yoki o‘tirib ishlaydiganlar uchun foydalidir. Sport bilan bir qatorda, 2XU dan kundalik hayotda ham foydalanish mumkin, ayniqsa, tik turib yoki o`tirgan holda ko`p vaqt sarflaydiganlar insonlar.

Nike - sport kiyimlari va aksessuarlar bo`yicha eng yirik brendlardan biridir. U 1964 yilda asos solingan bo`lib, bugungi kunda global miqyosda tanilgan. Nike innovatsion texnologiyalar, masalan, «Nike Air» va «Flyknit» kabi materiallardan foydalanadi. Brend, shuningdek, sportchilarni qo`llab-quvvatlash va ularga inspiratsiya berish maqsadida turli xil marketing kompaniyalarini olib boradi. Nikening muvaffaqiyati ko`plab sportchilar va jamoalar bilan hamkorlik qilishida ham yotadi. Nike kompaniyasi 1964-yilda tashkil topib, innovatsion mahsulotlar va kuchli marketing strategiyalari bilan jahon sport kiyimlari bozorida yetakchi o‘rinlarni egallagan. ‘Nike Air’ va ‘Flyknit’ texnologiyalari brendning eng muhim yangiliklaridan biridir.

Adidas - 1949 yilda tashkil etilgan nemis brendi bo`lib, sport kiyimlari va aksessuarlar sohasida katta obro`ga ega. Adidas «Boost» texnologiyasi bilan mashhur bo`lib, bu material energiyani qayta tiklash imkonini beradi. Brend, shuningdek, ekologik mas`uliyatini oshirish maqsadida qayta ishlangan materiallardan foydalanishga e`tibor qaratmoqda. Adidas o`zining «Originals» liniyasi orqali ko`plab yosh avlodlarga yo`naltirilgan dizaynlar taklif etadi.

Puma 1948 yilda asos solingan bo`lib, sport kiyimlari va aksessuarlar sohasida o`z o`rnini topgan brenddir. U innovatsion dizaynlar va rang-barang uslublari bilan ajralib turadi. Puma, shuningdek, mashhur sportchilar va mashhurlar bilan hamkorlik qilib, o`z mahsulotlarini yanada jozibador qiladi. Brend «Puma Ignite» va «Puma RS-X» kabi seriyalar orqali sport va moda o`rtasidagi chegara ortidan o`tishni maqsad qiladi. Puma brendi o‘zining innovatsion dizaynlari va keng assortimentdagi mahsulotlari bilan sport va moda bozorida o‘ziga xos o‘rin tutgan.

2XU - avstraliyalik sport kiyimlari brendi bo`lib, yuqori texnologiyali materiallar va innovatsion dizaynlar bilan tanilgan. Brend, asosan, sportchilar uchun funksional kiyimlar ishlab chiqaradi, masalan, kompressiya kiyimlari, sport ko`ylaklari va shimlar. 2XU mahsulotlari yuqori darajadagi chidamlilik, qulaylik va harakat erkinligini ta`minlaydi. Ular shuningdek, sportchilar uchun tikuv usullari va materiallar yordamida mushaklarni qo`llab-quvvatlashga qaratilgan. 2XU brendi yuqori texnologiyalar va sportchilarga mo‘ljallangan dizaynlarni birlashtirib, sport kiyimlari bozorida o‘z o‘rnini mustahkamladi.

Reebok-ingliz brendi bo`lib, 1958 yilda tashkil etilgan. U sport va fitnes kiyimlari, shuningdek, poyabzal ishlab chiqaradi. Reebok, o`zining «Classic» va «Cross Fit» seriyalari bilan mashhur. Brend, shuningdek, fitnes va sog`lom turmush tarzini targ`ib qilishga qaratilgan ko`plab marketing kompaniyalarini o`tkazadi. Reebok mahsulotlari, qulaylik va innovatsion dizayn bilan ajralib turadi, shuningdek, jahon bo`ylab ko`plab sportchilar va mashhurlar bilan hamkorlik qiladi.

Skins - kompressiya kiyimlari bo`yicha yetakchi brend hisoblanadi. U 1996 yilda Avstraliyada tashkil etilgan bo`lib, sportchilar uchun imkoniyatlarni kengaytirishga qaratilgan mahsulotlarni taklif etadi. Skins kiyimlari mushaklarni qo`llab-quvvatlash, qon aylanishini yaxshilash va tiklanishni tezlashtirishga yordam beradi. Brend yuqori sifatli materiallar va innovatsion texnologiyalar bilan ajralib turadi, bu esa sportchilar uchun qulaylik va maksimal samaradorlikni ta`minlaydi, yuqori sifatli kompression kiyimlari bilan sportchilarning tiklanish va mushaklarni qo‘llab-quvvatlash jarayonlarini yaxshilaydi.

Nike kompression kiyimlarida mushak vibratsiyasini kamaytirish, qon aylanishni yaxshilash va termoregulyatsiyaga katta e’tibor beradi. Nike kompression kiyimlari mushaklarning tebranishini kamaytirishga, qon aylanishini yaxshilashga va termoregulyatsiyani boshqarishga qaratilgan laboratoriya sinovlari bilan qo‘llabquvvatlanadi. Brend professional sportchilar bilan laboratoriya sinovlarini olib boradi.

Adidas kompression kiyimlari anatomik moslashuv va zonali bosim printsiplariga tayangan holda mushaklarni qo‘llab-quvvatlash va optimal harakat imkoniyatlarini yaratadi.

Puma kompaniyasi yengil va qulay sport kiyimlari ishlab chiqarishga katta e’tibor beradi, bu esa sportchilar uchun harakat erkinligini ta’minlaydi.

2XU tibbiy gradiyent kompressiya tamoyillariga asoslangan va sport fiziologiyasi bilan chambarchas bog‘langan.

Reebok CrossFit va kuch mashqlariga mo‘ljallangan mustahkam va elastik kompression kiyimlar ishlab chiqaradi.

Skins ilmiy asoslangan kompression kiyimlar bo‘yicha yetakchi brendlardan biri bo‘lib, mushaklarni to‘g‘ri pozitsiyada ushlab turishga qaratilgan.

Nike, Adidas, Puma 2XU, Reebok va Skins sport kiyimlari sanoatida global yetakchilar hisoblanadi. Har bir brend o`zining noyob texnologiyalari, dizayn yondashuvlari va marketing strategiyalari bilan ajralib turadi. Ular sportchilik va moda olamida doimiy ravishda innovatsiyalar kiritib, iste`molchilar uchun yuqori sifatli va qulay mahsulotlar taqdim etmoqda. Bu brendlar o`zaro raqobat qilib, sport kiyimlari sanoatini rivojlantirishga katta hissa qo`shmoqda.

Nike, Adidas va Puma brendlari kompression kiyimlar ishlab chiqaradi, lekin ba’zan mahsulotlarning nomi rasmiy katalogda “compression”, “base layer”, “tight” yoki “sleeve” deb belgilanadi,ya’ni bu siqishni qo‘llab-quvvatlash texnologiyalari turli nomlar ostida taqdim etiladi. Masalan, kompression leg sleeve - bu yagona oyog‘ uchun mushaklarni siqish kiyimi bo‘lib, basketbol va boshqa sportlarda ishlatiladi.

Olib borilgan tadqiqotlar natijasida kompression sport buyumlarini ishlab chiqishda elastik trikotaj materiallarning strukturaviy, fizik-mexanik va siqish xususiyatlari inson tanasining antropometrik ko‘rsatkichlari bilan uzviy bog‘liq ekanligi ilmiy jihatdan asoslandi. Kompression kiyimlarning shinamligi va funksionalligi nafaqat material tarkibi, balki to‘qima turi, elastomer iplar ulushi hamda texnologik parametrlarning to‘g‘ri tanlanishiga bog‘liqligi aniqlandi.

Tadqiqot davomida kompression sport kiyimlarida hosil bo‘ladigan me’yorlashgan bosim mushaklarning faoliyatini qo‘llab-quvvatlashi, harakat samaradorligini oshirishi hamda sportchi organizmiga fiziologik jihatdan ijobiy ta’sir ko‘rsatishi isbotlandi. Elastik trikotaj materiallarning deformatsiyalanish va tiklanish jarayonlari tahlili asosida ularning uzoq muddatli ekspluatatsiya jarayonida barqaror ishlash imkoniyatlari belgilab berildi.

O‘zbekiston iqlim sharoitiga mos innovatsion kompression sport buyumlarini yaratish imkoniyati mavjudligi aniqlanib, mahalliy xom-ashyodan foydalangan holda yuqori sifatli, import o‘rnini bosuvchi va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarishning ilmiytexnologik asoslari ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari sport va sport-tibbiy kiyimlar assortimentini kengaytirish, ularning sifat ko‘rsatkichlarini oshirish hamda yengil sanoat va sport sanoatini texnologik jihatdan modernizatsiya qilishga xizmat qiladi.

Mazkur dissertatsiya ishida olingan ilmiy va amaliy natijalar kompression sport buyumlarini loyihalash, ishlab chiqarish va takomillashtirish jarayonlarida qo‘llanilishi mumkin bo‘lib, sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish hamda sportchilar va aholining keng qatlamlari uchun qulay va funksional kiyimlar yaratishga xizmat qiladi.

ADABIYOTLAR RO‘YXATI | СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ | REFERENCES

1. Петрова Н. А. История и современное развитие мировых спортивных брендов // Экономика и управление. — 2018. — №3. — С. 48-54 2. Смирнова Т. А. Анализ мирового рынка спортивной одежды и оборудования // Вестник экономики. — 2019. — №7. — С. 67-72. 3. Иванов В. И. Маркетинговые стратегии спортивных брендов // Маркетинг и реклама. — 2021. — №5. — С. 30-36.

4. Anvarovna, C. D. (2024). TA’LIM-TARBIYA JARAYONIDA INNOVATSION

PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK DIAGNOSTIK SAMARALI METODLARDAN

FOYDALANISH. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ,

37(6), 54-57.