MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTINING TAYYORLOV GURUHIDA MUSIQIY INKLYUZIV TAʼLIMNING ILMIY ASOSLARI

--⊱⊱ 645 ⊰⊰--

MUSIQIY INKLYUZIV TAʼLIMNING ILMIY ASOSLARI

Sangilova Klara, Abdusalomova Nargiza, Toshpulatova Jasmina, Ergashova Lola

Toshkent viloyati pedagogik mahorat

markazi tinglovchilari:

Annotatsiya: Ushbu maqolada maktabgacha taʼlim tashkilotining tayyorlov guruhida musiqiy inklyuziv taʼlimni tashkil etishning ilmiy-pedagogik asoslari, maxsus ehtiyojli va tipik rivojlanayotgan bolalar uchun musiqiy faoliyatning oʻziga xos jihatlari, metodik yondashuvlar, muhitni moslashtirish zarurati hamda koʻp tarmoqli mutaxassislar hamkorligi tahlil qilinadi. Musiqa orqali kognitiv, ijtimoiy-emotsional va motorik rivojlanishni qoʻllab-quvvatlashning inklyuziv tamoyillari ilmiy manbalarga asoslangan holda yoritiladi.

Kalit soʻzlar: Inklyuziv taʼlim, musiqiy taʼlim, tayyorlov guruhi, maxsus ehtiyojli bolalar, ritmik rivojlanish, eshituv idroki, adaptiv muhit, differensial yondashuv, koʻp tarmoqli hamkorlik, musiqiy rivojlanish.

Annotation: This article examines the scientific and pedagogical foundations of musical inclusive education in the preschool preparatory group, focusing on approaches for both children with special needs and typically developing children. It analyzes methodological strategies, environmental adaptations, interdisciplinary collaboration, and the role of music in supporting cognitive, socioemotional, and motor development within an inclusive framework.

Key words: Music education, inclusive education, preparatory group, children with special needs, pedagogical approach, adaptive musical environment, sensory development, emotional support, differentiated methods, integrated activities.

Аннотация: В статье рассматриваются научно-педагогические основы музыкального инклюзивного образования в подготовительной группе дошкольной организации. Анализируются особенности музыкальной деятельности для детей с особыми образовательными потребностями и нормально развивающихся детей, методические подходы, необходимость адаптации среды и междисциплинарного взаимодействия. Показана роль музыки в когнитивном, социально-эмоциональном и моторном развитии детей в инклюзивной среде.

Ключевые слова: Музыкальное образование, инклюзивное образование, подготовительная группа, дети с особыми потребностями, педагогический подход, адаптивная музыкальная среда, сенсорное развитие, эмоциональная поддержка, дифференцированные методы, интегрированные занятия.

Maktabgacha taʼlim tashkilotining tayyorlov guruhida musiqiy inklyuziv taʼlimni ilmiy asosda tashkil etish jarayoni bolalarning psixofiziologik, kognitiv, emotsional va ijtimoiy rivojlanishidagi farqlarni hisobga olishni talab etadi, bunda maxsus ehtiyojli va tipik rivojlanayotgan bolalar uchun teng sharoit yaratish, moslashtirilgan oʻquv dasturlari va pedagogik metodlardan foydalanish taʼlim samaradorligini belgilaydi; musiqiy inklyuziv taʼlimning ilmiy asoslari Vygotskiy tomonidan taʼkidlangan proksimal rivojlanish zonasi, Orff pedagogikasining tabiatga yaqin ritm asosidagi rivojlantiruvchi yondashuvi, Dalkroz ritmikasining harakat va musiqa integratsiyasi.

Kodaly metodining eshituv va vokal rivojlanishiga tayanishi kabi nazariyalar bilan mustahkamlangan boʻlib, ularning barchasi tayyorlov guruhida inklyuziv musiqiy faoliyatni tizimli

--⊱⊱ 646 ⊰⊰-- tashkil etishda muhim komponent hisoblanadi; tayyorlov guruhida musiqa bolalarda maktabga psixologik va emotsional tayyorgarlikni kuchaytiradi, nutq, xotira, ritm sezgirligi, motorika va ijtimoiy muloqot koʻnikmalarini faollashtiradi, maxsus ehtiyojli bolalar uchun esa musiqa terapevtik vosita sifatida sensor integratsiya, emotsional boshqaruv, diqqat barqarorligi va kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishda yordam beradi; musiqiy inklyuziv mashgʻulotlarda qoʻshiq aytish, ritmik harakatlar, sensor-motor mashqlar, improvizatsiya, musiqiy tinglash, kichik orkestr asboblaridan foydalanish kabi faoliyatlar differensial yondashuv asosida tashkil qilinadi. Bunda har bir bolaning individual imkoniyatlari, qabul qilish surʼati, diqqat davomiyligi va idrok darajasi inobatga olinadi; adaptiv taʼlim muhiti yaratish musiqiy inklyuziv jarayonning eng muhim shartlaridan boʻlib, bunda akustik qulaylik, vizual koʻrsatkichlar, didaktik materiallarning moslashtirilgan shakllari, harakat maydonining xavfsizligi va sensor yuklamaning tartibga solinishi hisobga olinadi; maxsus ehtiyojli bolalar uchun musiqiy materialni soddalashtirilgan ritm, qisqa fraza, takтni sezish uchun vizual qoʻllanmalar orqali taqdim etish ularning mashgʻulotga faol qoʻshilishiga yordam beradi, shu bilan birga tipik rivojlanayotgan bolalar murakkabroq ritmik strukturalar, jamoaviy kuylash va ijodiy harakat topshiriqlari orqali rivojlanadi;

musiqiy inklyuziv taʼlim samaradorligining ilmiy asoslaridan yana biri koʻp tarmoqli mutaxassislarning hamkorligidir, bu jarayonda musiqa rahbari bolalarning musiqiy rivojini boshqaradi, defektolog individual rivojlanish xaritasini tuzadi, logoped nutqiy nafas, artikulyatsiya va fonematik eshituvni musiqa orqali mustahkamlashga yordam beradi, psixolog esa emotsional qoʻllab-quvvatlash va motivatsiya bilan shugʻullanadi;

tayyorlov guruhi yoshidagi bolalarda musiqiy inklyuziv taʼlim kognitiv rivojlanishni ham kuchaytiradi, chunki musiqa ritmi matematika bilan bogʻliq boʻlgan takт, ketma-ketlik, takrorlanish kabi tushunchalarni oʻzlashtirishga yordam beradi, shuningdek, musiqiy tinglash mantiqiy fikrlashni, musiqaning kayfiyatini farqlash esa emotsional intellektni rivojlantiradi; musiqa mashgʻulotlarida inkluziv yondashuv bolalarda oʻz-oʻzini baholashni oshiradi, ijtimoiy tenglik hissini shakllantiradi, boshqalar bilan hamkorlikda ishlashga oʻrgatadi, diskriminatsiya va ajratish holatlarini oldini oladi; tayyorlov guruhida musiqiy inklyuziv taʼlimning ilmiy asoslangan yondashuvi natijasida bolalar oʻrtasida ijobiy muloqot kuchayadi, oʻz-oʻzini ifodalash imkoniyatlari kengayadi, musiqiy tajribalar orqali psixologik moslashuv tezlashadi va maktabga tayyorgarlik samaradorligi oshadi.

Xulosa qilib aytadigan boʻlsak, tayyorlov guruhida musiqiy inklyuziv taʼlimni tashkil etish bolalarning emotsional, kognitiv, motorik va ijtimoiy rivojlanishini kompleks qoʻllab-quvvatlaydi, maxsus ehtiyojli bolalar uchun moslashtirilgan musiqiy faoliyat esa ularning jamoadagi ishtirokini, oʻziga boʻlgan ishonchini va sensor-motor rivojlanishini mustahkamlaydi; ilmiy asoslangan metodlar, moslashtirilgan muhit va mutaxassislar hamkorligi musiqiy inklyuziv taʼlimning samaradorligini oshiradi hamda barcha bolalar uchun teng rivojlanish imkoniyatini yaratadi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. Oʻzbekiston Respublikasi “Nogironligi boʻlgan shaxslar huquqlari toʻgʻrisida”gi Qonun.

2. Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi — Inklyuziv taʼlim metodik qoʻllanmalari.

3. Orff, C. Music for Children (Orff Schulwerk).

4. Kodaly, Z. The Selected Writings of Zoltán Kodály.

5. Dalcroze, É. Eurhythmics and Music Education.