MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTLARIDA TURLI YOSH BOSQICHLARIDA MUSIQA MASHGʻULOTLARINING XILMA-XILLIGI

--⊱⊱ 248 ⊰⊰--

MUSIQA MASHGʻULOTLARINING XILMA-XILLIGI

Mulajonova Shahzoda, Sulaymonova Mohinur, Hamdamova Gulchiroy

Axmedova Nargiza, Kasimova Muhayyo

Toshkent viloyati pedagogik

mahorat markazi tinglovchilari:

Annotatsiya: Ushbu maqola maktabgacha taʼlim tashkilotlarida 3–7 yosh oraligʻidagi bolalar uchun musiqa mashgʻulotlarining yoshga mos xususiyatlari, ularning rivojlanish bosqichlari, pedagogik yondashuvlar hamda mashgʻulotlarning xilma-xilligi ilmiy-nazariy asosda tahlil qilinadi. Musiqa orqali estetik did, ritm, eshituv, ijodkorlik, harakat faolligi va emotsional barqarorlikning shakllanishi boʻyicha aniq nuqtalar keltiriladi.

Kalit soʻzlar: Musiqa mashgʻulotlari, maktabgacha taʼlim, yosh bosqichlari, ritmik tarbiya, eshituv idroki, ijodkorlik, musiqiy oʻyinlar, vokal mashqlar, musiqiy rivojlanish, pedagogik metodlar.

ANNOTATION

This article analyzes the diversity of music activities for children aged 3– 7 in preschool educational institutions, focusing on age-specific characteristics, developmental stages, pedagogical approaches, and methodological variations. It highlights how musical activities enhance aesthetic sense, rhythm, auditory skills, creativity, motor activity, and emotional stability.

Keywords: Music activities, preschool education, age stages, rhythmic training, auditory perception, creativity, musical games, vocal exercises, musical development, pedagogical methods.

Аннотация: В статье рассматривается разнообразие музыкальных занятий для детей 3–7 лет в дошкольных образовательных организациях с учётом возрастных особенностей, этапов развития, педагогических подходов и методических вариантов. Освещается влияние музыкальных занятий на развитие эстетического вкуса, ритма, слуха, творческих способностей, двигательной активности и эмоциональной устойчивости.

Ключевые слова: Музыкальные занятия, дошкольное образование, возрастные этапы, ритмическое воспитание, слуховое восприятие, творческость, музыкальные игры, вокальные упражнения, музыкальное развитие, педагогические методы.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida turli yosh bosqichlarida musiqa mashgʻulotlarining xilma xilligi bolalarning psixofiziologik va emotsional rivojlanish jarayonlari bilan uzviy bogʻliq boʻlib, har bir yosh guruhining eshituv idroki, ritmni qabul qilish darajasi, motorika rivoji, ijtimoiy faolligi va musiqiy taassurotlarni qayta ishlash qobiliyatiga qarab tuziladi, shu bois musiqa tarbiyasida har bir yosh bosqichi uchun aniq vazifalar belgilangan boʻladi:

3–4 yoshda musiqani idrok qilishni shakllantirish, sodda ritmik harakatlar bajarish, ovozlarni farqlash, qisqa qoʻshiqlarni takrorlash, oʻyin tarzidagi mashgʻulotlar orqali musiqiy didni uygʻotish asosiy vazifa boʻlsa,

4–5 yoshda ritmga mos yurish, sakrash, musiqaning tezligi va ohangini ajratish, kichik orkestr asboblaridan foydalanish, tovush balandligi va tembr farqlarini anglash kabi koʻnikmalar rivojlantiriladi;

--⊱⊱ 249 ⊰⊰--

5–6 yosh bosqichida bolalarda musiqa eshitish xotirasi faollashadi, ular murakkabroq musiqiy obrazlarni farqlay oladi, qoʻshiq aytishda nafasni boshqarish, jamoaviy kuylash, ritmik kombinatsiyalar bajarish, musiqaga mos harakat plastikasini yaratish imkoniyati ortadi;

6–7 yoshda esa musiqiy tafakkur shakllanishi kuchayib, bolalar mustaqil ravishda musiqiy tasvir yaratishga, improvizatsiya qilishga, bir nechta ritmik shakllarni solishtirishga, musiqiy murakkabliklarni ongli qabul qilishga qodir boʻladi hamda maktabga tayyorlov bosqichi sifatida musiqiy savodning boshlangʻich tushunchalari — ritm, temp, dinamika, takт, musiqaning kayfiyati kabi elementlar bilan tanishtiriladi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida musiqa mashgʻulotlarining xilma-xilligini belgilovchi asosiy nuqtalar quyidagilardan iborat boʻlib, ular uzviylik, bosqichlilik va pedagogik maqsadlarga muvofiq tarzda amalga oshiriladi: musiqa tinglash mashgʻulotlari — bolalarning musiqiy eshituvini rivojlantirish, musiqiy obrazlarni tushunish, turli janrlardagi musiqalarni farqlash; vokal mashqlar — nutq apparatini rivojlantirish, toza kuylash, diapazonni kengaytirish, jamoaviy kuylash madaniyatini shakllantirish; ritmik mashqlar — musiqaga mos yurish, yugurish, sakrash, qoʻl-oyoq harakatlari uygʻunligini taʼminlash orqali umumiy motorika va koordinatsiyani rivojlantirish; musiqiy oʻyinlar — musiqaning ritm, temp, dinamika kabi elementlarini oʻyin orqali oʻzlashtirish, ijtimoiylashuvni kuchaytirish, emotsional muvozanatni mustahkamlash; bolalar cholgʻu asboblaridan foydalanish — marakas, baraban, uchburchak, qoʻngʻiroqchalar orqali ritm urish, musiqiy ijodkorlikni shakllantirish; harakatli musiqiy kompozitsiyalar — musiqiy obrazni harakat bilan ifodalash, dramatizatsiya elementlaridan foydalanish.

Musiqa mashgʻulotlarining xilma-xilligi taʼlimiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi funksiyalarni birlashtiradi, bunda musiqa rahbari har bir yosh bosqichining psixologik-pedagogik xususiyatlariga mos metodlardan foydalanishi, mashgʻulotni qiziqarli, dinamik va ijodiy ruhda tashkil qilishi talab etiladi; tajribalar shuni koʻrsatadiki, musiqiy tarbiya olgan bolalarda nutq rivoji, xotira, tasavvur, emotsional barqarorlik, ijtimoiy faollik va oʻziga ishonch sezilarli darajada yuqori boʻladi; shu bilan birga, musiqiy mashgʻulotlarning xilma-xilligi maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodkorlik salohiyatini erta namoyon qilish, mustaqil badiiy fikrlashni shakllantirish va estetik tarbiyani chuqurlashtirishga xizmat qiladi. Maktabgacha taʼlim tizimida musiqiy pedagogika metodlaridan foydalanish, xususan, Orff tizimi, Kodaly tizimi, Dalkroz ritmikasi kabi xorijiy metodikalarning elementlarini joriy etish musiqiy mashgʻulotlarning samaradorligini oshirib, bolalarning ritm, eshituv, tovushni idrok qilish va ijodkorlik koʻnikmalarini tezlashtiradi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlaridagi yosh bosqichlari boʻyicha musiqa mashgʻulotlarining xilmaxilligi taʼlim jarayonining sifatini oshiradi, bolalarning musiqaga boʻlgan qiziqishini mustahkamlaydi, musiqiy tarbiyaning bogʻcha-maktab uzviyligini taʼminlaydi.

Xulosa qilib aytganda, maktabgacha taʼlim tashkilotlarida turli yosh bosqichlari uchun moslashtirilgan musiqa mashgʻulotlarining xilma-xilligi bolalarning ritmik sezgirligini, eshituv idrokini, ijodkorligini va emotsional rivojini samarali qoʻllab-quvvatlaydi, shuningdek, musiqa orqali ularning nutqi, harakat koordinatsiyasi, ijtimoiylashuvi va estetik didi shakllanadi; oʻyin, vokal, ritmika, musiqiy tinglash, cholgʻu asboblari va improvizatsiya kabi mashgʻulot shakllarining uygʻun qoʻllanishi har bir yosh bosqichining rivojlanish ehtiyojiga mos kompleks taʼlimni taʼminlaydi; natijada musiqa mashgʻulotlari bolalarning har tomonlama rivojlanishi va maktabga tayyorgarligida muhim omilga aylanadi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi: “Maktabgacha taʼlimda musiqiy tarbiya dasturi”.

--⊱⊱ 250 ⊰⊰--

2. Orff, C. Orff Schulwerk: Music for Children.

3. Kodály, Z. The Selected Writings of Zoltán Kodály.

4. Dalcroze, É. Eurhythmics and Music Education.

5. Vygotskiy L.S. Bola rivojlanishi psixologiyasi.

6. UNESCO. Arts Education Guidelines, 2021.