MAKTABGACHA TAʼLIMDA INKLYUZIV TAʼLIMNI TASHKIL ETISH MUAMMOLARI

--⊱⊱ 628 ⊰⊰--

MUAMMOLARI

Yuldasheva Nigora Kabulovna

Andijon viloyati, Ulugʻnor tumani 15–

DMTT direktori

Maqolada Oʻzbekiston sharoitida maktabgacha taʼlimda inklyuziv taʼlimni tashkil etish muammolari tahlil qilingan. Shuningdek, bolalarning rivojlanishini monitoring qilish tizimi va pedagogik jarayonning samaradorligini oshirish choralari muhokama qilingan.

Kalit soʻzlar: maktabgacha taʼlim, inklyuziv taʼlim, teng imkoniyatlar, pedagogik muhit, bolalarning rivojlanishi

Abstract

The article analyzes the challenges of implementing inclusive education in preschool institutions in Uzbekistan. It emphasizes that the inclusive approach is aimed at actively involving children in the general educational process while considering their individual abilities.

Keywords: preschool education, inclusive education, equal opportunities, pedagogical environment, child development

Maktabgacha taʼlim tashkiloti bolalarning ijtimoiy, intellektual va maʼnaviy rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda Oʻzbekiston taʼlim siyosatida inklyuziv yondashuv va teng imkoniyatlarni taʼminlash ustuvor vazifalardan biri sifatida eʼtiborga olinmoqda. Inklyuziv taʼlim konsepsiyasi bolalarning imkoniyati cheklanganligi yoki turli ijtimoiy, sogʻliq va madaniy holatlariga qaramay, ularni umumiy taʼlim jarayoniga faol jalb qilishga qaratilgan. Shu bilan birga, inklyuziv yondashuv har bir bolaning individual ehtiyojlarini hisobga olgan holda pedagogik muhitni moslashtirish, oʻquv dasturlarini shakllantirish va jamoaviy hamkorlikni yoʻlga qoʻyishni talab qiladi.

Oʻzbekiston sharoitida maktabgacha taʼlimda inklyuziv taʼlimni joriy etish jarayoni hali toʻliq tizimlashtirilmagan boʻlib, bir qator tashkiliy, moliyaviy va pedagogik muammolar bilan bogʻliq. Masalan, pedagoglarning inklyuziya prinsiplari boʻyicha yetarli malakaga ega emasligi, muassasalardagi jihozlar va moslashtirilgan muhitning yetishmasligi, shuningdek, ota-onalar va jamoaning inklyuziv jarayonga tayyor emasligi kabi muammolar uchraydi. Shu sababli, maktabgacha taʼlim muassasalarida inklyuziv taʼlimni samarali tashkil etish masalasi nafaqat pedagogik, balki ijtimoiy va tashkiliy jihatdan dolzarb ahamiyatga ega hisoblanadi.

Maktabgacha taʼlimda inklyuziv taʼlimni joriy etish jarayoni bir qator pedagogik, tashkiliy va moliyaviy muammolar bilan bogʻliq. Ushbu muammolarni tizimli ravishda aniqlash va ularni bartaraf etish maktabgacha taʼlim tizimining sifatini oshirish va bolalarning individual rivojlanishini taʼminlashda muhim ahamiyatga ega.

Birinchidan, Oʻzbekiston maktabgacha taʼlim tashkilotlarida koʻplab pedagoglar inklyuziv yondashuvlar, individual rivojlanish dasturlari va pedagogik qoʻllab-quvvatlash metodlari boʻyicha yetarlicha tayyorgarlikka ega emas. Natijada, imkoniyati cheklangan bolalar uchun moslashtirilgan mashgʻulotlarni tashkil etish va ularning ehtiyojlarini hisobga olgan individual yondashuvni amalga

--⊱⊱ 629 ⊰⊰-- oshirish qiyinlashadi. Shu bilan birga, pedagoglarni malakasini oshirish boʻyicha doimiy treninglar va seminarlar yetarli emasligi inklyuziv jarayonning samaradorligini pasaytiradi.

Ikkinchidan, inklyuziv taʼlim samarali boʻlishi uchun xavfsiz, qulay va faoliyatga yoʻnaltirilgan muhit yaratish, shuningdek turli qobiliyatga ega bolalar uchun mos oʻquv va oʻyin jihozlari bilan taʼminlash zarur. Afsuski, koʻplab maktabgacha taʼlim tashkilotlarida bunday jihozlar yetarli emas. Bu esa pedagoglarga bolalarning individual ehtiyojlarini hisobga olgan holda mashgʻulotlarni tashkil etishni qiyinlashtiradi.

Uchinchidan, inklyuziv dasturlarni joriy etish qoʻshimcha resurslar, maxsus jihozlar va malakali pedagoglarni talab qiladi. Oʻzbekistonning ayrim hududlarida maktabgacha taʼlim tashkilotlari davlat byudjeti asosida faoliyat yuritadi va moliyaviy imkoniyatlari cheklangan. Bu holat inklyuziv taʼlim dasturlarini toʻliq amalga oshirishga toʻsqinlik qiladi.

Toʻrtinchidan, jamiyatdagi stereotiplar va baʼzi ota-onalarning imkoniyati cheklangan bolalarga nisbatan notoʻgʻri qarashlari pedagogik jarayonning samaradorligini pasaytiradi. Shu bois, ota-onalar va mahalliy jamoani inklyuziya tamoyillari bilan xabardor qilish, ularni pedagogik jarayonga jalb etish muhimdir.

Beshinchidan, inklyuziv taʼlimning natijadorligini aniqlash va rivojlantirish uchun doimiy monitoring tizimi talab etiladi. Afsuski, koʻplab maktabgacha taʼlim tashkilotlarida bolalarning rivojlanishini va pedagogik jarayonning samaradorligini tizimli ravishda kuzatish tizimi yetarli darajada tashkil etilmagan.

Xulosa qilib aytganda, maktabgacha taʼlimda inklyuziv taʼlimni samarali tashkil etish pedagogik, tashkiliy va moliyaviy jihatlarni birgalikda yechishni talab qiladi. Bu esa bolalarning individual imkoniyatlarini hisobga olgan holda ularning taʼlim jarayonida faol ishtirokini taʼminlash, ijtimoiy moslashuvini mustahkamlash va taʼlim sifatini oshirish imkonini beradi. Maktabgacha taʼlimda inklyuziv taʼlimni tashkil etish bolalarning individual rivojlanishi, ijtimoiy integratsiyasi va taʼlim sifatini oshirishda muhim ahamiyatga ega.

Foydalanilgan adabiyotlar

9. Alimova, D. (2019). Bolalarning individual rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash pedagogik texnologiyalari. Toshkent: Fan va texnologiya.

10. Karimov, R., & Saidova, M. (2021). Inklyuziv taʻlimni tashkil etishning pedagogik va tashkiliy jihatlari. Pedagogika va psixologiya, 3(12), 45–52.

11. Bobokulov O. Maktabgacha taʻlim tizimida innovatsion yondashuvlar. Toshkent: Fan va texnologiya, 2021. 162 b.

12. Shin A.V. Perspektivы razvitiya sistemы doshkolnogo obrazovaniya Respubliki Uzbekistan. //Maktabgacha taʼlim metodikasi va nazariyasi – Toshkent., – 2020. – № 2. –C.2-6.

13. Henderson, A. T., & Mapp, K. L. (2002). A New Wave of Evidence: The Impact of School, Family, and Community Connections on Student Achievement. National Center for Family & Community Connections with Schools.

14. Valiyeva. F.R. Teoreticheskiye osnovы i evolyutsiya sistemы kpi v upravleniya chelovecheskimi resursami. “Maktabgacha taʼlim tizimi xodimlarini rivojlantirish: amaliyot va xorijiy tajriba” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallar toʻplami 1-qismi (2024- yil 23-24-may) – T.: Science and Innovation, 2024.

--⊱⊱ 630 ⊰⊰--

15. Valiyeva F.R., Sharipova G. N. Innovative technologies in improving the management of preschool educational organizations// International Journal of Early Childhood Special Education (INT-JECSE) DOI:10.9756/intjecse/v14i5.94 ISSN: 1308-5581 Vol 14, Issue 05 2022

16. Abdullayeva N.Sh. Significance of health-saving technologies in a Preschool educational organization// Abstracts of V International Scientific and Practical Conference,Osaka, Japan 29-31 January 2020, 14-16 bet

17. Edwards, C., Gandini, L., & Forman, G. (Eds.). (2012). Sotrudnichestvo mejdu roditelyami i pedagogami v Redjio-Emiliya: Protsess otkrыtiya sebya i drugix. Teachers College Press.