O’ZBEKISTONNING UZOQ XORIJIY DAVLATLAR BILANTASHQI IQTISODIY ALOQALARI

IQTISODIY ALOQALARI

Termiz Davlat Universiteti Tabiiy fanlar fakulteti Geografiya ta’lim yo`nalishi

talabasi Olimqulov Yashnar Maxmadamin o`g`li, Narziyev Furqat Fayzullo

o`g`li.

Annotatsiya: Mazkur maqolada O’zbekiston respublikasi tashqi iqtisodiy aloqalari, eksport va import imkoniyatlari haqida so’z boradi. Tashqi iqtisodiy aloqaning bugungi kundagi holati, takliflar, e’tibor qaratilishi lozim bo’lgan jihatlar yoritilgan. Shuningdek xuquqiy asoslari yoritilgan.

Kalit so`zlar: Tashqi aloqa, iqtisod, xuquq, resurs, O’zbekiston, agrotexnologiya, tumanlar, Surxondaryo, oziq-ovqat, dehqonchilik.

Abstract: This article talks about foreign economic relations, export and import opportunities of the Republic of Uzbekistan. Today's state of foreign economic relations, proposals, aspects that should be paid attention to are highlighted. The legal basis is also explained.

Tashqi iqtisodiy aloqalar O‘zbekiston mustaqilligi e’lon qilingandan beri tez sur’atlar bilan kengayib bormoqda.

O‘zbekiston xorijiy mamlakatlarga anchagina keng iste’mol buyumlari, ayniqsa milliy gazlamalar, oziq-ovqat (o‘simlik moyi, meva sabzavot, sharoblar va hokazo) mahsulotlar chiqaradi. Tashqi iqtisodiy faoliyat tashqi iqtisodiy aloqalarni ro’yobga chiqarish jarayonidir. Tashqi iqtisodiy aloqalar - iqtisodiyotning barcha tarmoqlari va faoliyatning boshqa sohalarida davlat va uning subyektlari xalqaro hamkorligining xilma-xil shakllari tizimidir. Xalqaro mehnat taqsimotining chuqurlashuvi va turli milliy davlatlar iqtisodiyotidagi o’zaro bog’liqlik va xo’jalik aloqlarining kengayishi natijasida xalqaro iqtisodiy munosabatlarning shakllari, soha va yo’nalishlari yanada ortib bordi. Oddiy tovarlar ayirboshlash o’rnini teng huquqli va manfaatli savdo egallay boshladi.

BMTning tarmoq va sohalar bo’yicha ixtisoslashgan bo’limlari (komissiylar, konferensiyalar, qo’mitalar, dasturlar) doirasida tashqi savdoning tartibga solinishi lozim bo’lgan sohalar bo’yicha Konvensiyalar, shartnomalar qabul qilindi. Masalan, xalqaro savdoda yuk tashish qoidalari, intellektual mulk himoyasi, investitsiyalarni sug’urtalashga oid xalqaro konvensiyalar shular jumlasidandir;

- tashqi va xalqaro savdoni amalga oshirishda xalqaro bank-moliya tizimi – Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Xalqaro valyuta fondi, Xalqaro moliya korporatsiyasi kabilar shakllandi hamda o’zaro hisobkitob, kredit, investitsiyalar va grantlarni o’zlashtirish bo’yicha tegishli

Tashqi iqtisodiy faoliyat sohasidagi asosiy yo’nalishlar sifatida quyidagilarni ajratish mumkin:

- maxsulotlar (tovar va xizmatlar) ayrboshlash, ya’ni xalqaro savdo;

- ilmiy-texnikaviy maxsulotlarni ayrboshlash;

- ishlab chiqarishni joylashtirish;

- investitsiyalar, valyuta va kreditlar borasidagi yo’nalishlar;

- axborot va aloqa sohalaridagi yo’nalishlar;

- mehnat resurslari harakati yo’nalishlari

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI DIPLOMATIK ALOQALAR

O’RNATGAN DAVLATLARNING RO’YXATI

1. Avstraliya 26.12.91 y. Tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida

2. Xitoy Xalq

Respublikasi 02.01.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

3. Vetnam Sotsialistik

Respublikasi 17.01.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

4. Misr Arab

Respublikasi 23.01.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

5. Mug’uliston 25.01.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

6. Daniya qirolligi 25.01.92 y. Notalar almashinuvi

7. Yaponiya 26.01.92 y. Tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida

8. Korea Respublikasi 29.01.92 y. Moskva shahrida imzolangan

9. Korea Xalq

Demokratik Respublikasi 07.02.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

10.

Buyuk Britaniya va

Shimoliy Irlandiya Birlashgan

Qirolligi

18.02.92 y. Tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida

11. Amerika Qo’shma

Shtatlari 19.02.92 y. Prezidentlar o’rtasida xatlar

almashinuvi

12. Saudiya Arabistoni

Qirolligi 20.02.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

13. Malayziya 21.02.92 y. Notalar almashinuvi

14. Isroil Davlati 21.02.92 y. Notalar almashinuvi

15. Finlandiya

Respublikasi 26.02.92 y. Xelsinki shahrida imzolangan

16. Fransiya Respublikasi 01.03.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

17. Vengriya Respublikasi 03.03.92 y. Budapesht shahrida imzolangan

18. Turkiya Respublikasi 04.03.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

19. Germaniya Federativ

Respublikasi 06.03.92 y. Notalar almashinuvi

20. Belgiya Qirolligi 10.03.92 y. Bryussel shahrida imzolangan

shartnoma

21. Gretsiya Respublikasi 16.03.92 y. Notalar almashinuvi

22. Meksika Qo’shma

Shtatlari 16.03.92 y. Moskva shahrida imzolangan

23. Ispaniya Qirolligi 17.03.92 y. Moskva shahrida imzolangan

kommyunike

24. Hindiston Respublikasi 18.03.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

25. Polsha Respublikasi 19.03.92 y. Tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida

26. Yangi Zelandiya 11.03.92 y. Notalar almashinuvi

27. Rossiya Federatsiyasi 20.03.92 y. Kiyev shahrida imzolangan

28. Italiya Respublikasi 24.03.92 y. Moskva shahrida imzolangan

29. Avstriya Respublikasi 25.03.92 y. Vena shahrida imzolangan

30. Kanada 07.04.92 y. Notalar almashinuvi

31. Shvetsiya Qirolligi 08.04.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

32. Filippin Respublikasi 13.04.92 y. Notalar almashinuvi

33. O’mon Sultonligi 22.04.92 y. Moskva shahrida imzolangan

34. Suriya Arab

Respublikasi 24.03.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

35. Tailand Qirolligi 06.05.92 y. Notalar almashinuvi

36. Shvetsariya

Konfederatsiyasi 07.05.92 y. Xatlar almashinuvi

37. Eron Islom

Respublikasi 10.05.92 y. Ashhobod shahrida imzolangan

38. Pokiston Islom

Respublikasi 10.05.92 y. Ashhobod shahrida imzolangan

39. Yaman Respublikasi 25.05.92 y. Toshkent shahridagi qo’shma

bayonot

40. Bahrayn Qirolligi 29.05.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

41. Lyuksemburg Buyuk

Gersogligi 10.06.92 y. Notalar almashinuvi

42. Norvegiya Qirolligi 10.06.92 y. Notalar almashinuvi

43. Indoneziya

Respublikasi 23.06.92 y. Jakarta shahrida imzolangan

44. Jazoir Xalq-

Demokratik Respublikasi 30.06.92 y. Moskva shahrida imzolangan

45. Litva Respublikasi 05.08.92 y. Notalar almashinuvi

46. Portugaliya

Respublikasi 12.08.92 y. Notalar almashinuvi

47. Janubiy Afrika

Respublikasi 12.08.92 y. Notalar almashinuvi

48. Ukraina 25.08.92 y. Kiyev shahrida imzolangan

49. Nigeriya Federativ

Respublikasi 28.08.92y. Notalar almashinuvi

50. Laos Xalq Demokratik

Respublikasi 10.09.92y. Toshkent shahrida imzolangan

51. Bolgariya Respublikasi sentabr

1992y. Turkiyada imzolangan protokol

52. Afg’oniston Islom

Respublikasi 13.10.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

53. Vatikan davlati 17.10.92 y. Toshkent va Vatikan shaharlarida

imzolangan protokollar

54. Bangladesh Xalq

Respublikasi 15.10.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

55. Tojikiston

Respublikasi 20.10.92 y. Notalar almashinuvi

56. Qozog’iston

Respublikasi 23.11.92 y. Notalar almashinuvi

57. Birlashgan Arab

Amirliklari 25.10.92 y. Notalar almashinuvi

58. Latviya Respublikasi 03.11.92 y. Notalar almashinuvi

59. Niderlandiya Qirolligi 24.11.92 y. Notalar almashinuvi

60. Tunis Respublikasi 26.11.92 y. Toshkent shahrida imzolangan

61. Chexiya Respublikasi 01.01.93 y. Notalar almashinuvi

62. Slovakiya

Respublikasi 01.01.93 y. Notalar almashinuvi

63. Turkmaniston 08.01.93 y. Notalar almashinuvi

64. Belarus Respublikasi 21.01.93 y. Minsk shahrida imzolangan

65. Iordaniya Hoshimiylar

Qirolligi 15.02.93 y. Toshkentshahrida imzolangan

66. Qirg’iz Respublikasi 16.02.93 y. Notalar almashinuvi

67. Malta Respublikasi 25.02.93 y. Moskva shahrida imzolangan

68. Braziliya Federativ

Respublikasi 30.04.93 y. Notalar almashinuvi

69. Iroq Respublikasi 19.06.93 y. Notalar almashinuvi

70. Gvineya Respublikasi 24.06.93 y. Notalar almashinuvi

71. Argentina

Respublikasi 09.09.93 y. Moskva shahrida imzolangan

qo’shma protokol

72. Marokko Qirolligi 11.10.93 y. Moskva shahrida imzolangan

qo’shma protokol

73. Gana Respublikasi 28.10.93 y. Moskva shahrida imzolangan

qo’shma protokol

74. Albaniya Respublikasi 23.11.93 y. Notalar almashinuvi

75. Zambiya Respublikasi 01.02.94 y. Moskva shahrida imzolangan

76. Kuvayt Davlati 08.07.94 y. Moskva shahrida imzolangan

77. Gruziya Respublikasi 19.08.94 y. Moskva shahrida imzolangan

78. Moldova Respublikasi 23.08.94 y. Moskva shahrida imzolangan

79. Chili Respublikasi 15.09.94 y. Moskva shahrida imzolangan

80. Chad Respublikasi 16.09.94 y. Moskva shahrida imzolangan

81. Falastin Davlati 25.09.94 y. Notalar almashinuvi

82. Estoniya Respublikasi 25.10.94 y. Notalar almashinuvi

83. Yevropa Hamjamiyati

Komissiyasi 16.11.94 y. Notalar almashinuvi

84. Maldiv Respublikasi 07.12.94 y. Nyu-York shahrida imzolangan

85. Makedoniya

Respublikasi 31.12.94 y. Anqara shahrida imzolangan

86. Sloveniya

Respublikasi 16.01.95 y. Notalar almashinuvi

87. Serbiya Respublikasi 18.01.95 y.

O’zbekiston va sobiq Yugoslaviya

Sotsialistik Respublikasi o’rtasidagi notalar

almashinuviga asosan

88. Xorvatiya

Respublikasi 06.02.95 y. Notalar almashinuvi

89. Kambodja Qirolligi 07.09.95 y. Moskva shahrida imzolangan

90. Ozarbayjon

Respublikasi 02.10.95 y. Moskva shahrida imzolangan

91. Ruminiya 06.10.95 y. Moskva shahrida imzolangan

92. Senegal Respublikasi 06.10.95 y. Moskva shahrida imzolangan

93. Armaniston

Respublikasi 27.10.95 y. Moskva shahrida imzolangan

94. Venesuela

Respublikasi 26.04.96 y. Nyu-York shahrida imzolangan

95. Bosniya-Gersogovina 14.05.96 y. Notalar almashinuvi

96. Bruney-Darussalam 20.06.96 y. London shahrida imzolangan

97. Efiopiya Federativ

Demokratik Respublikasi 15.07.96 y. Notalar almashinuvi

98. Yamayka 08.08.96 y. Nyu-York shahrida imzolangan

99. Mali Respublikasi 13.02.97 y. Moskva shahrida imzolangan

100. Singapur Respublikasi 08.04.97 y. Notalar almashinuvi

101. Kipr Respublikasi 30.05.97 y. Moskva shahrida imzolangan

102. Islandiya Respublikasi 25.09.97 y. London shahrida imzolangan

103. Irlandiya Respublikasi 07.11.97 y. Notalar almashinuvi

104. Qatar Davlati 27.11.97 y. Anqara shahrida imzolangan

qo’shma bayonot

105. Sharqiy Urugvay

Respublikasi 25.05.98 y.

106. Livan Respubliklasi 22.10.98 y. London shahrida imzolangan

107. Mavrikiy Respublikasi 04.08.99 y. Bryussel shahrida imzolangan

108. Namibiya Respublikasi 30.08.99 y. Moskva shahrida imzolangan

109.

Shri-Lanka

Demokratik Sotsialistik

Respublikasi

11.10.99 y. Moskva shahrida imzolangan

110. Peru Respublikasi 22.12.99 y. Nyu-York shahrida imzolangan

111. Myanma Ittifoqi 08.02.01 y. Nyu-York shahrida imzolangan

112. Kosta-Rika

Respublikasi 07.06.01 y. Nyu-York shahrida imzolangan

113. Paragvay Respublikasi 27.08.01y. Seul shahrida imzolangan qo’shma

deklaratsiya

114. Angola Respublikasi 31.05.02y. Nyu-York shahrida imzolangan

115. Sudan 06.01.05y. Notalar almashinuvi

116. Komor orollari 21.05.05y. Notalar almashinuvi

117. Benin Respublikasi 17.08.05y. Notalar almashinuvi

118. Kuba Respublikasi 13.03.06y. Toshkent shahrida imzolangan

qo’shma Deklaratsiya

119. Chernogoriya 19.12.06y. Notalar almashinuvi

120. Gvatemala

Respublikasi 09.02.07y. Nyu-York shahrida imzolangan

121. Nikaragua

Respublikasi 23.02.07y. Nyu-York shahrida imzolangan

122. Gonduras Respublikasi 26.04.07y. Nyu-York shahrida imzolangan

Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasi dunyoning 130 dan ortiq davlatlari bilan diplomatik aloqalar o‘rnatgan. Toshkentda 44 ta chet el elchixonalari, 1 ta bosh konsullik, 8 ta faxriy konsullar, 17 ta xalqaro tashkilotlar vakolatxonalari, 13 ta xorijiy xalqaro hukumatlararo va hukumat tashkilotlari vakolatxonalari, 1 ta diplomatik maqomga ega savdo vakolatxonasi faoliyat ko‘rsatmoqda. Xorijiy mamlakatlarda va xalqaro tashkilotlarda O‘zbekiston Respublikasining 55 ta diplomatik va konsullik vakolatxonalari mavjud. O‘zbekiston 100 dan ortiq xalqaro tashkilotlarning a’zosi bo‘lib, mamlakatimiz turli xil ko‘p tomonlama hamkorlik tuzilmalari bilan o‘zaro sherikchilik aloqalarini rivojlantiradi.

O‘zbekiston amalga oshirayotgan tashqi iqtisodiy aloqalarning asosiy shakli xorijiy mamlakatlar bilan iqtisodiy hamkorlik qilishdir. Ular bilan valyuta-kredit munosabatlari, ilmiy-texnikaviy hamkorlik, xo‘jalik korxonalarini birgalikda qurish, oldi-sotdi ishlari kengaytirilmoqda.

O‘zbekiston Prezidentining farmoni bilan Respublika tashqi savdo va xorijiy mamlakatlar bilan aloqa vazirligi tuzildi. O‘zbekiston tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki ham o‘z ishini boshlab yubordi.

O‘zbekiston Vazirlar Mahkamasi Respublikada xorijiy sarmoyalar bilan korxonalar, jumladan, qo‘shma korxonalar, xalqaro birlashmalar va tashkilotlar hamda ularning bo‘linmalarini barpo etish, ularni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish tartibi haqida maxsus qaror qabul qilindi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI

1.1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi. - T.: O‘zbekiston, 2017-yil.

1.2. O’zbekiston Respublikasining “Tashqi iqtisodiy faoliyat” to’g’risida (yangi tahriri)gi qonuni. 26.05.2000 yil

1.3. O’zbekiston Respublikasining “Standartlashtirish to'g'risida”gi qonuni.

1.4. O`zbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar va savdo savdo sohasida boshqaruv tizimini takomillashtirish choratadbirlari” tog’risidagi PF-5643-sonli farmoni 28.01.2019 yil.

II. Ilmiy maqolalar

1 Shaakramov Q. Milliy iqtisodiyotni modernizatsiyalash. // Jamiyat va boshqaruv,-T.:2008. №3.

2 Karimov F. O`zbekiston jahon hamjamiyati safida. // Jamiyat va boshqaruv, - T.: 2004. №1

3 Ismailov O.Sh., Umarov B. XXI asrda ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning o`ziga xos xususiyatlari. // Iqtisod va moliya., -T.:2010. №11-12.