matn bilan ishlash rus tilini o'qitish jarayonida asosiy o'rinni egallaydi, chunki matn talabalarning nutq, til va kommunikativ kompetentsiyalarini rivojlantirish uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Rus tili darslaridagi matnlar nafaqat ta'lim, balki tarbiyaviy funktsiyani ham bajaradi, maktab o'quvchilarida estetik idrok va tanqidiy fikrlashni shakllantirishga yordam beradi. Zamonaviy o'qitish metodikasi o'qituvchilar oldiga nafaqat maktab o'quvchilarini matn mazmunini tushunishga o'rgatish, balki uni turli nuqtai nazardan chuqur tahlil qilish qobiliyatini rivojlantirish vazifasini qo'yadi: leksik, grammatik, stilistik, kontekstual. Bundan tashqari, matn bilan ishlashning muhim jihati asarning subteksti, hissiy va qadriyat jihatlarini aniqlashni o'z ichiga olgan talqindir. Ushbu maqola rus tili darslarida muvaffaqiyatli qo'llanilishi mumkin bo'lgan matnlarni tahlil qilish va talqin qilish usullarini ko'rib chiqishga bag'ishlangan. Til sezgisini va oβquvchilarning matnning semantik qatlamlarini mustaqil aniqlash qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan amaliy usullarga alohida eβtibor qaratilmoqda.
ΡΠ°Π±ΠΎΡΠ° Ρ ΡΠ΅ΠΊΡΡΠΎΠΌ Π·Π°Π½ΠΈΠΌΠ°Π΅Ρ ΠΊΠ»ΡΡΠ΅Π²ΠΎΠ΅ ΠΌΠ΅ΡΡΠΎ Π² ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡΠ΅ ΠΎΠ±ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΡΡΡΠΊΠΎΠΌΡ ΡΠ·ΡΠΊΡ, ΡΠ°ΠΊ ΠΊΠ°ΠΊ ΠΈΠΌΠ΅Π½Π½ΠΎ ΡΠ΅ΠΊΡΡ ΡΠ»ΡΠΆΠΈΡ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²ΠΎΠΉ Π΄Π»Ρ ΡΠ°Π·Π²ΠΈΡΠΈΡ ΡΠ΅ΡΠ΅Π²ΠΎΠΉ, ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠΉ ΠΈ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠΉ ΠΊΠΎΠΌΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΡΠΈΠΉ ΡΡΠ°ΡΠΈΡ ΡΡ. Π’Π΅ΠΊΡΡΡ Π½Π° ΡΡΠΎΠΊΠ°Ρ ΡΡΡΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ·ΡΠΊΠ° Π²ΡΠΏΠΎΠ»Π½ΡΡΡ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΡ, Π½ΠΎ ΠΈ Π²ΠΎΡΠΏΠΈΡΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΡ ΡΡΠ½ΠΊΡΠΈΡ, ΠΏΠΎΠΌΠΎΠ³Π°Ρ ΡΠΎΡΠΌΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ Ρ ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ² ΡΡΡΠ΅ΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ΅ Π²ΠΎΡΠΏΡΠΈΡΡΠΈΠ΅ ΠΈ ΠΊΡΠΈΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ΅ ΠΌΡΡΠ»Π΅Π½ΠΈΠ΅. Π‘ΠΎΠ²ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½Π½Π°Ρ ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ΄ΠΈΠΊΠ° ΠΏΡΠ΅ΠΏΠΎΠ΄Π°Π²Π°Π½ΠΈΡ ΡΡΠ°Π²ΠΈΡ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π΄ ΡΡΠΈΡΠ΅Π»ΡΠΌΠΈ Π·Π°Π΄Π°ΡΡ Π½Π΅ ΠΏΡΠΎΡΡΠΎ Π½Π°ΡΡΠΈΡΡ ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ² ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠΌΠ°ΡΡ ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°Π½ΠΈΠ΅ ΡΠ΅ΠΊΡΡΠ°, Π½ΠΎ ΠΈ ΡΠ°Π·Π²ΠΈΠ²Π°ΡΡ ΡΠΌΠ΅Π½ΠΈΠ΅ Π³Π»ΡΠ±ΠΎΠΊΠΎ Π°Π½Π°Π»ΠΈΠ·ΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ Π΅Π³ΠΎ Ρ ΡΠ°Π·Π»ΠΈΡΠ½ΡΡ ΡΠΎΡΠ΅ΠΊ Π·ΡΠ΅Π½ΠΈΡ: Π»Π΅ΠΊΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠΉ, Π³ΡΠ°ΠΌΠΌΠ°ΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠΉ, ΡΡΠΈΠ»Π΅Π²ΠΎΠΉ, ΠΊΠΎΠ½ΡΠ΅ΠΊΡΡΡΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ. ΠΡΠΎΠΌΠ΅ ΡΠΎΠ³ΠΎ, Π²Π°ΠΆΠ½ΡΠΌ Π°ΡΠΏΠ΅ΠΊΡΠΎΠΌ ΡΠ°Π±ΠΎΡΡ Ρ ΡΠ΅ΠΊΡΡΠΎΠΌ ΡΠ²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΈΠ½ΡΠ΅ΡΠΏΡΠ΅ΡΠ°ΡΠΈΡ, ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΏΠΎΠ»Π°Π³Π°ΡΡΠ°Ρ Π²ΡΡΠ²Π»Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ΅ΠΊΡΡΠ°, ΡΠΌΠΎΡΠΈΠΎΠ½Π°Π»ΡΠ½ΡΡ ΠΈ ΡΠ΅Π½Π½ΠΎΡΡΠ½ΡΡ Π°ΡΠΏΠ΅ΠΊΡΠΎΠ² ΠΏΡΠΎΠΈΠ·Π²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ. ΠΠ°Π½Π½Π°Ρ ΡΡΠ°ΡΡΡ ΠΏΠΎΡΠ²ΡΡΠ΅Π½Π° ΡΠ°ΡΡΠΌΠΎΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ΄ΠΎΠ² Π°Π½Π°Π»ΠΈΠ·Π° ΠΈ ΠΈΠ½ΡΠ΅ΡΠΏΡΠ΅ΡΠ°ΡΠΈΠΈ ΡΠ΅ΠΊΡΡΠΎΠ², ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΌΠΎΠ³ΡΡ Π±ΡΡΡ ΡΡΠΏΠ΅ΡΠ½ΠΎ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π½Ρ Π½Π° ΡΡΠΎΠΊΠ°Ρ ΡΡΡΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ·ΡΠΊΠ°. ΠΡΠΎΠ±ΠΎΠ΅ Π²Π½ΠΈΠΌΠ°Π½ΠΈΠ΅ ΡΠ΄Π΅Π»ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΏΡΠ°ΠΊΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΌ ΠΏΡΠΈΠ΅ΠΌΠ°ΠΌ, Π½Π°ΠΏΡΠ°Π²Π»Π΅Π½Π½ΡΠΌ Π½Π° ΡΠ°Π·Π²ΠΈΡΠΈΠ΅ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠΉ ΠΈΠ½ΡΡΠΈΡΠΈΠΈ ΠΈ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΠΈ ΡΡΠ°ΡΠΈΡ ΡΡ ΡΠ°ΠΌΠΎΡΡΠΎΡΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎ Π²ΡΡΠ²Π»ΡΡΡ ΡΠΌΡΡΠ»ΠΎΠ²ΡΠ΅ ΡΠ»ΠΎΠΈ ΡΠ΅ΠΊΡΡΠ°.