TA’LIM KLASTERI SHAROITIDA BO‘LAJAK FIZIKA O‘QITUVCHILARINING KASBIY KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH MODELI.

KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH MODELI.

Xudoyberdiyeva Yulduz Xayrullo qizi, Fizika kafedrasi o‘qituvchisi Chirchiq davlat pedagogika universiteti.

Annotatsiya

KIRISH. ushbu maqolada ta’lim klasteri sharoitida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishning nazariy va metodik asoslari yoritilgan. Zamonaviy ta’lim jarayonida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarini kasbiy faoliyatga tayyorlashda fan, ta’lim va amaliyot integratsiyasini ta’minlash, innovatsion pedagogik texnologiyalar hamda raqamli ta’lim resurslaridan samarali foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada kasbiy kompetensiyaning mazmuni va tarkibiy qismlari, ta’lim klasterining bo‘lajak o‘qituvchi kasbiy tayyorgarligini rivojlantirishdagi imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, pedagogik amaliyot, mentorlik, hamkorlikka asoslangan ta’lim, virtual laboratoriyalar, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va refleksiv yondashuvlarning bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini shakllantirishdagi ahamiyati asoslangan. Tadqiqot natijalari ta’lim klasteri sharoitida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining nazariy bilimlari, amaliy ko‘nikmalari, metodik tayyorgarligi va pedagogik faoliyatga tayyorgarligini kompleks rivojlantirish imkonini beruvchi metodik yondashuvlarni takomillashtirish zarurligini ko‘rsatadi.

MAQSAD. tadqiqotning maqsadi ta’lim klasteri sharoitida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishga xizmat qiluvchi modelni nazariy va metodik jihatdan asoslashdan iborat. Bunda bo‘lajak mutaxassislarning fizik, pedagogik va metodik bilimlarini amaliy faoliyat bilan uyg‘unlashtirish, kasbiy motivatsiyasi, raqamli savodxonligi, eksperimental ko‘nikmalari va refleksiv qobiliyatlarini kompleks rivojlantirish hamda oliy ta’lim muassasasi, umumiy o‘rta ta’lim maktabi, talaba va mentor o‘rtasidagi hamkorlik imkoniyatlarini aniqlash ko‘zda tutilgan.

MATERIALLAR VA METODLAR. tadqiqot materiallarini pedagogik ta’lim, kasbiy kompetensiya va ta’lim klasteriga oid ilmiy-metodik manbalar, me’yoriy-huquqiy hujjatlar hamda bo‘lajak fizika o‘qituvchilarini tayyorlash jarayoniga doir zamonaviy yondashuvlar tashkil etdi. Tadqiqotda ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, taqqoslash, umumlashtirish, tizimlashtirish va pedagogik modellashtirish metodlaridan foydalanildi. Kasbiy kompetensiyani rivojlantirish jarayoni kompetensiyaviy, tizimli, faoliyatga yo‘naltirilgan, shaxsga yo‘naltirilgan, integrativ va refleksiv yondashuvlar asosida o‘rganildi. Modelni amalga oshirish vositalari sifatida pedagogik amaliyot, mentorlik, mikroo‘qitish, muammoli va loyihaviy ta’lim, hamkorlikda o‘qitish, keys-stadi, tadqiqot topshiriqlari, virtual laboratoriyalar hamda kompyuter simulyatsiyalari belgilandi.

MUHOKAMA VA NATIJALAR. tahlillar natijasida bo‘lajak fizika o‘qituvchisining kasbiy kompetensiyasi motivatsion-aksiologik, kognitiv, faoliyatli, raqamli-texnologik va refleksiv komponentlardan iborat ekanligi aniqlandi hamda uni rivojlantirishga yo‘naltirilgan maqsadli, mazmuniy, jarayonli va natijaviy bloklardan tashkil topgan model asoslandi. “Universitet – maktab – talaba – mentor – ilmiy-metodik hamkorlik” tizimi nazariy bilimlarni real pedagogik vaziyatlarda qo‘llash, dars va laboratoriya mashg‘ulotlarini loyihalash, o‘quvchilarning tadqiqotchilik faoliyatini boshqarish hamda pedagogik faoliyatni refleksiv tahlil qilish imkonini berishi ko‘rsatildi. Mentorlik, mikroo‘qitish, dars tahlili, PhET kabi interaktiv simulyatsiyalar va virtual laboratoriyalardan foydalanish talabalarning metodik, eksperimental hamda raqamli kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Model samaradorligini baholash uchun kasbiy motivatsiya, fizik-pedagogik bilimlar, metodik va amaliy ko‘nikmalar, raqamli texnologiyalardan foydalanish, mustaqil tadqiqot faoliyatini tashkil etish va refleksiya mezonlari belgilandi.

XULOSA. ta’lim klasteri bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining nazariy tayyorgarligi bilan pedagogik amaliyoti o‘rtasidagi uzviylikni ta’minlaydigan samarali ta’limiy muhit hisoblanadi. Taklif etilgan model kasbiy bilimlar, amaliy va metodik ko‘nikmalar, raqamli kompetensiya, pedagogik qadriyatlar hamda refleksiv faoliyatni yagona tizimda rivojlantirishga yo‘naltirilgan. Modelni samarali amalga oshirish uchun oliy ta’lim muassasalari va maktablar o‘rtasida uzluksiz hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, pedagogik amaliyotni tayyorgarlikning barcha bosqichlariga integratsiyalash, mentorlik faoliyatini tizimli tashkil etish hamda innovatsion pedagogik texnologiyalar va raqamli ta’lim resurslaridan keng foydalanish zarur.

Kalit so‘zlar: ta’lim klasteri, bo‘lajak fizika o‘qituvchisi, kasbiy kompetensiya, kasbiy tayyorgarlik, pedagogik kompetensiya, fizika ta’limi, pedagogik amaliyot, mentorlik, raqamli texnologiyalar, innovatsion pedagogik texnologiyalar.

МОДЕЛЬ РАЗВИТИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНЦИИ БУДУЩИХ

ПРЕПОДАВАТЕЛЕЙ ФИЗИКИ В УСЛОВИЯХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО КЛАСТЕРА.

Худойбердиева Юлдуз Хайрулло кизи, преподаватель кафедры физики Чирчикский государственный педагогический университет.

Аннотация

ВВЕДЕНИЕ. в данной статье рассматриваются теоретические и методологические основы развития профессиональной компетентности будущих учителей физики в контексте образовательного кластера. В современном образовательном процессе особое внимание уделяется вопросам обеспечения интеграции науки, образования и практики в подготовке будущих учителей физики к профессиональной деятельности, эффективному использованию инновационных педагогических технологий и цифровых образовательных ресурсов. В статье анализируются содержание и компоненты профессиональной компетентности, возможности образовательного кластера в развитии профессиональной подготовки будущих учителей. Также устанавливается важность педагогической практики, наставничества, совместного обучения, виртуальных лабораторий, информационно-коммуникационных технологий и рефлексивных подходов в формировании профессиональной компетентности будущих учителей физики. Результаты исследования указывают на необходимость совершенствования методических подходов, позволяющих всесторонне развивать теоретические знания, практические навыки, методическую подготовку и готовность к педагогической деятельности будущих учителей физики в контексте образовательного кластера.

ЦЕЛЬ. цель исследования – теоретическое и методологическое обоснование модели, служащей для развития профессиональной компетентности будущих учителей физики в контексте образовательного кластера. Это предполагает сочетание физических, педагогических и методических знаний будущих специалистов с практической деятельностью, всестороннее развитие их профессиональной мотивации, цифровой грамотности, экспериментальных навыков и рефлексивных способностей, а также выявление возможностей для сотрудничества между высшим учебным заведением, общеобразовательной средней школой, студентом и наставником.

МАТЕРИАЛЫ И МЕТОДЫ. материалами исследования послужили научнометодические источники, относящиеся к педагогическому образованию, профессиональной компетентности и образовательному кластеру, нормативноправовые документы, а также современные подходы к процессу подготовки будущих учителей физики. В исследовании использовались методы анализа, сравнения, обобщения, систематизации научной литературы и педагогического моделирования. Процесс развития профессиональной компетентности изучался на основе компетентностного, системного, деятельностно-ориентированного, личностноориентированного, интегративного и рефлексивного подходов. Инструментами для реализации модели послужили педагогическая практика, наставничество, микропреподавание, проблемно-ориентированное и проектно-ориентированное обучение, совместное обучение, тематические исследования, исследовательские задания, виртуальные лаборатории и компьютерное моделирование.

ОБСУЖДЕНИЕ И РЕЗУЛЬТАТЫ. в результате анализа было установлено, что профессиональная компетентность будущего учителя физики состоит из мотивационно-аксиологической, познавательной, деятельностной, цифровотехнологической и рефлексивной составляющих, и на её основе была разработана модель, включающая целевые, содержательные, процессные и результативные блоки, направленные на её развитие. Было показано, что система «университет – школа – ученик – наставник – научно-методическое сотрудничество» позволяет применять теоретические знания в реальных педагогических ситуациях, разрабатывать уроки и лабораторные работы, управлять исследовательской деятельностью студентов и проводить рефлексивный анализ педагогической деятельности. Наставничество, микропреподавание, анализ уроков, использование интерактивных симуляций и виртуальных лабораторий, таких как PhET, способствуют развитию методологических, экспериментальных и цифровых компетенций студентов. Для оценки эффективности модели были определены следующие критерии: профессиональная мотивация, физико-педагогические знания, методические и практические навыки, использование цифровых технологий, организация самостоятельной исследовательской деятельности и рефлексия.

ВЫВОД. образовательный кластер представляет собой эффективную образовательную среду, обеспечивающую преемственность между теоретической подготовкой будущих учителей физики и их педагогической практикой. Предложенная модель направлена на развитие профессиональных знаний, практико-методических навыков, цифровой компетентности, педагогических ценностей и рефлексивной деятельности в единой системе. Для эффективной реализации модели необходимо установить непрерывное сотрудничество между высшими учебными заведениями и школами, интегрировать педагогическую практику на всех этапах обучения, систематически организовывать наставническую деятельность и широко использовать инновационные педагогические технологии и цифровые образовательные ресурсы.

Ключевые слова: образовательный кластер, будущий учитель физики, профессиональная компетентность, профессиональная подготовка, педагогическая компетентность, физическое образование, педагогическая практика, наставничество, цифровые технологии, инновационные педагогические технологии.

MODEL FOR DEVELOPING THE PROFESSIONAL COMPETENCE OF FUTURE

PHYSICS TEACHERS IN THE CONDITIONS OF AN EDUCATIONAL CLUSTER.

Khudoyberdiyeva Yulduz Khayrullo qizi, teacher of the Department of Physics Chirchiq State Pedagogical University.

INTRODUCTION. this article covers the theoretical and methodological foundations of the development of professional competence of future physics teachers in the context of an educational cluster. In the modern educational process, special attention is paid to the issues of ensuring the integration of science, education and practice in the preparation of future physics teachers for professional activity, the effective use of innovative pedagogical technologies and digital educational resources. The article analyzes the content and components of professional competence, the possibilities of the educational cluster in developing the professional training of future teachers. It also establishes the importance of pedagogical practice, mentoring, collaborative learning, virtual laboratories, information and communication technologies and reflexive approaches in the formation of professional competence of future physics teachers. The results of the study indicate the need to improve methodological approaches that allow for the comprehensive development of theoretical knowledge, practical skills, methodological training and readiness for pedagogical activity of future physics teachers in the context of an educational cluster.

AIM

the purpose of the study is to theoretically and methodologically substantiate a model that serves to develop the professional competence of future physics teachers in the context of an educational cluster. This involves combining physical, pedagogical and methodological knowledge of future specialists with practical activities, comprehensively developing their professional motivation, digital literacy, experimental skills and reflexive abilities, and identifying opportunities for cooperation between a higher educational institution, a general secondary school, a student and a mentor.

MATERIALS AND METHODS. the research materials were scientific and methodological sources related to pedagogical education, professional competence and the educational cluster, regulatory and legal documents, and modern approaches to the process of training future physics teachers. The study used methods of analysis, comparison, generalization, systematization of scientific literature, and pedagogical modeling. The process of developing professional competence was studied on the basis of competency-based, systematic, activity-oriented, person-oriented, integrative and reflexive approaches. The tools for implementing the model were pedagogical practice, mentoring, microteaching, problem-based and project-based learning, collaborative learning, case studies, research assignments, virtual laboratories, and computer simulations.

DISCUSSION AND RESULTS. as a result of the analysis, it was determined that the professional competence of a future physics teacher consists of motivational-axiological, cognitive, activity-based, digital-technological, and reflexive components, and a model consisting of target, content, process, and result blocks aimed at its development was based. It was shown that the “university - school - student - mentor - scientific and methodological cooperation” system allows applying theoretical knowledge in real pedagogical situations, designing lessons and laboratory exercises, managing students' research activities, and conducting reflexive analysis of pedagogical activities. Mentoring, microteaching, lesson analysis, the use of interactive simulations and virtual laboratories such as PhET serve to develop students' methodological, experimental, and digital competencies. To assess the effectiveness of the model, the following criteria were identified: professional motivation, physical and pedagogical knowledge, methodological and practical skills, use of digital technologies, organization of independent research activities and reflection.

CONCLUSION. the educational cluster is an effective educational environment that ensures continuity between the theoretical training of future physics teachers and their pedagogical practice. The proposed model is aimed at developing professional knowledge, practical and methodological skills, digital competence, pedagogical values and reflective activity in a single system. For the effective implementation of the model, it is necessary to establish continuous cooperation between higher educational institutions and schools, integrate pedagogical practice into all stages of training, systematically organize mentoring activities and widely use innovative pedagogical technologies and digital educational resources.

Keywords: educational cluster, future physics teacher, professional competence, professional training, pedagogical competence, physics education, pedagogical practice, mentoring, digital technologies, innovative pedagogical technologies.

Bugungi kunda ta’lim tizimida yuz berayotgan tub o‘zgarishlar bo‘lajak pedagoglarni zamonaviy kasbiy faoliyatga tayyorlash mazmuni va metodlarini takomillashtirishni taqozo etmoqda. Ayniqsa, fizika fanini o‘qitishda nazariy bilimlarni amaliy faoliyat bilan uyg‘unlashtirish, zamonaviy pedagogik va raqamli texnologiyalardan foydalanish, o‘quvchilarning tadqiqotchilik va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qodir bo‘lgan kompetent o‘qituvchilarni tayyorlash muhim vazifalardan biri hisoblanadi.

O‘zbekiston Respublikasida ta’lim sifatini oshirish, pedagog kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish va pedagog kasbining nufuzini yuksaltirishga qaratilgan qator me’yoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilingan. Xususan, “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun, “Pedagogning maqomi to‘g‘risida”gi Qonun hamda pedagogik ta’limni rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlari bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligini zamonaviy talablar asosida tashkil etish zarurligini belgilaydi.

Ta’lim klasteri mazkur vazifani amalga oshirishda samarali mexanizmlardan biri sifatida namoyon bo‘ladi. Ta’lim klasteri oliy ta’lim muassasasi, umumiy o‘rta ta’lim maktablari, ilmiy-tadqiqot muassasalari, ishlab chiqarish va boshqa hamkor tashkilotlarning o‘zaro manfaatli hamkorligiga asoslangan yaxlit ta’limiy muhitni shakllantirish imkonini beradi. Bunday muhitda bo‘lajak o‘qituvchining nazariy tayyorgarligi amaliy faoliyat bilan uzviy bog‘lanadi.

Kasbiy kompetensiya bo‘lajak o‘qituvchining o‘z kasbiy faoliyatini samarali tashkil etish uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma, malaka, tajriba, qadriyat va shaxsiy sifatlar majmuasi sifatida qaraladi. Kompetensiyaviy yondashuv ta’lim natijasini faqat nazariy bilimlarning o‘zlashtirilishi bilan emas, balki olingan bilimlarni real kasbiy vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyati bilan ham baholashni nazarda tutadi.

Fizika o‘qituvchisining kasbiy kompetensiyasi umumiy pedagogik kompetensiya bilan bir qatorda maxsus fan kompetensiyalarini ham o‘z ichiga oladi. Bunda fizikaning fundamental qonuniyatlarini chuqur bilish, fizik hodisalarni tushuntira olish, tajribalarni tashkil etish, o‘quvchilarning mustaqil va tadqiqotchilik faoliyatini boshqarish, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish kabi kompetensiyalar muhim ahamiyat kasb etadi.

Shu nuqtayi nazardan, bo‘lajak fizika o‘qituvchisining kasbiy kompetensiyasini quyidagi tarkibiy qismlarga ajratish mumkin:

motivatsion-aksiologik komponent – kasbga qiziqish, pedagogik faoliyatga ijobiy munosabat, kasbiy qadriyatlarni anglash va o‘z kasbiy rivojlanishiga intilish;

kognitiv komponent – fizika, pedagogika, psixologiya va fizika o‘qitish metodikasiga oid bilimlarning shakllanganligi;

faoliyatli komponent – olingan bilimlarni pedagogik jarayonda qo‘llash, darslarni loyihalash, laboratoriya va amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etish ko‘nikmalari;

raqamli-texnologik komponent – raqamli ta’lim resurslari, virtual laboratoriyalar, simulyatsiyalar va axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish qobiliyati;

refleksiv komponent – o‘z pedagogik faoliyatini tahlil qilish, xatolarni aniqlash, o‘zo‘zini baholash va kasbiy rivojlanish yo‘nalishlarini belgilash qobiliyati.

Klaster sharoitida oliy ta’lim muassasasi asosiy ilmiy-metodik markaz sifatida faoliyat yuritadi. Umumiy o‘rta ta’lim maktablari esa bo‘lajak o‘qituvchining amaliy tayyorgarligini ta’minlovchi muhim hamkor subyekt sifatida ishtirok etadi. Bunda pedagogik amaliyot oddiy kuzatuv yoki dars o‘tish jarayoni emas, balki bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy kompetensiyalarini shakllantirishga yo‘naltirilgan tizimli faoliyat sifatida tashkil etiladi.

Ta’lim klasterida “universitet – maktab – talaba – mentor – ilmiy-metodik hamkorlik” tizimining shakllanishi bo‘lajak o‘qituvchiga o‘z kasbiy faoliyatini real ta’lim muhitida sinab ko‘rish imkonini beradi.

Tadqiqot doirasida taklif etilayotgan model o‘zaro bog‘liq bo‘lgan maqsadli, mazmuniy, jarayonli va natijaviy bloklardan tashkil topadi.

1. Maqsadli blok: Maqsadli blokning asosiy maqsadi – ta’lim klasteri sharoitida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish.

Mazkur maqsadga erishishda kompetensiyaviy, tizimli, faoliyatga yo‘naltirilgan, shaxsga yo‘naltirilgan, integrativ va refleksiv yondashuvlardan foydalaniladi.

2. Mazmuniy blok: Mazmuniy blok fizika, pedagogika, psixologiya va fizika o‘qitish metodikasiga oid bilimlarni o‘zaro integratsiyalashni nazarda tutadi. Bunda nazariy bilimlarni amaliy topshiriqlar bilan bog‘lashga alohida e’tibor qaratiladi.

Masalan, “Mexanika”, “Molekulyar fizika”, “Elektr va magnetizm”, “Optika” va “Atom va yadro fizikasi” kabi mavzularni o‘rganishda talabalar nafaqat fizik qonuniyatlarni o‘zlashtiradi, balki mazkur mavzularni maktab sharoitida qanday o‘qitish, tajribalarni qanday tashkil etish va raqamli resurslardan qanday foydalanish masalalarini ham o‘rganadi. 3. Jarayonli blok: Jarayonli blokda ta’lim jarayonining shakl, metod va vositalari belgilanadi. Bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishda quyidagi metodlardan foydalanish maqsadga muvofiq: muammoli ta’lim; loyihaviy ta’lim; hamkorlikda o‘qitish; tadqiqotga asoslangan ta’lim; keys-stadi; “aqliy hujum”; refleksiv topshiriqlar; mikroo‘qitish; pedagogik vaziyatlarni modellashtirish; virtual laboratoriyalar; kompyuter simulyatsiyalari.

Ayniqsa, fizika fanini o‘qitishda virtual laboratoriyalardan foydalanish talabalarga tajribalarni xavfsiz va takroriy tarzda bajarish, fizik jarayonlarni vizual kuzatish hamda nazariy bilimlarni amaliy faoliyat bilan bog‘lash imkonini beradi.

Bundan tashqari, pedagogik amaliyot jarayonida mentorlik tizimidan foydalanish bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy shakllanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Tajribali o‘qituvchi tomonidan beriladigan tavsiyalar, dars tahlili va individual fikr-mulohazalar talabaning o‘z pedagogik faoliyatini anglashiga yordam beradi.

4. Natijaviy blok: Natijaviy blokda bo‘lajak fizika o‘qituvchilarida shakllangan kasbiy kompetensiya darajasi aniqlanadi.

Bunda quyidagi mezonlardan foydalanish mumkin: kasbiy motivatsiyaning shakllanganligi; fizik va pedagogik bilimlarning yetarliligi; metodik ko‘nikmalarning rivojlanganligi; amaliy pedagogik faoliyatni tashkil eta olish; raqamli texnologiyalardan foydalanish qobiliyati; mustaqil va tadqiqotchilik faoliyatini tashkil eta olish; o‘z faoliyatini refleksiv tahlil qila olish.

Kasbiy kompetensiya darajalarini yuqori, o‘rta va past darajalarga ajratish mumkin. Ta’lim klasteri sharoitida taklif etilayotgan modelning samarali ishlashi uchun bir qator pedagogik shart-sharoitlarni ta’minlash zarur.

Birinchidan, oliy ta’lim muassasasi va umumiy o‘rta ta’lim maktablari o‘rtasida uzluksiz hamkorlik mexanizmini shakllantirish lozim. Talabaning pedagogik amaliyoti o‘quv jarayonining yakuniy bosqichi sifatida emas, balki kasbiy tayyorgarlikning barcha bosqichlarini qamrab oluvchi jarayon sifatida tashkil etilishi maqsadga muvofiq.

Ikkinchidan, ta’lim mazmunini amaliyot bilan integratsiyalash zarur. Buning uchun talabalarga real pedagogik vaziyatlar asosida topshiriqlar berish, dars ishlanmalarini ishlab chiqish, laboratoriya mashg‘ulotlarini loyihalash va o‘quvchilarning bilimlarini baholashga oid amaliy faoliyatlarni bajarish imkoniyatini yaratish kerak.

Uchinchidan, raqamli ta’lim muhitini rivojlantirish muhim. Fizika ta’limida simulyatsiyalar, elektron ta’lim resurslari, virtual laboratoriyalar, elektron portfolio va masofaviy ta’lim platformalaridan foydalanish bo‘lajak o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyasini rivojlantirishga xizmat qiladi.

To‘rtinchidan, mentorlik faoliyatini tizimli yo‘lga qo‘yish talab etiladi. Mentor talabaning pedagogik faoliyatini kuzatib boradi, unga metodik tavsiyalar beradi, darslarini tahlil qiladi va kasbiy rivojlanish yo‘nalishlarini belgilashga ko‘maklashadi.

Zamonaviy fizika ta’limida innovatsion texnologiyalar o‘quvchilarning faolligini oshirish va fizik hodisalarni chuqurroq tushunish imkonini beradi. Bo‘lajak fizika o‘qituvchisi bunday texnologiyalardan foydalanish metodikasini universitetda o‘zlashtirishi va pedagogik amaliyot jarayonida qo‘llashi kerak.

Xususan, PhET kabi interaktiv simulyatsiyalar yordamida elektr zanjirlari, mexanik harakat, optik hodisalar va boshqa fizik jarayonlarni modellashtirish mumkin. Virtual va real laboratoriya mashg‘ulotlarini uyg‘unlashtirish esa talabalarning eksperimental kompetensiyasini rivojlantirishga xizmat qiladi.

Shuningdek, faol ta’lim metodlaridan foydalanish ham muhim ahamiyatga ega. Muammoli vaziyatlarni yaratish, fizik masalalarni real hayotiy vaziyatlar bilan bog‘lash, loyiha va tadqiqot ishlarini tashkil etish bo‘lajak o‘qituvchining metodik tayyorgarligini oshiradi.

Ta’lim klasteri sharoitida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish jarayoni an’anaviy auditoriya mashg‘ulotlaridan farqli ravishda nazariya, amaliyot, mustaqil faoliyat va refleksiyani yagona tizimda birlashtirish imkonini beradi.

Taklif etilayotgan modelning asosiy afzalligi shundaki, unda talaba faqat bilimlarni o‘zlashtiruvchi subyekt sifatida emas, balki kelajakdagi kasbiy faoliyatini loyihalovchi va amalga oshiruvchi faol subyekt sifatida qaraladi.

Klaster doirasida universitetda olingan nazariy bilimlarning maktabdagi pedagogik amaliyot bilan bog‘lanishi talabaning kasbiy faoliyatga moslashuvini tezlashtiradi. Mentorlik, mikroo‘qitish, dars tahlili va refleksiv faoliyat esa talabaning o‘z pedagogik imkoniyatlarini obyektiv baholashiga yordam beradi.

Shu bilan birga, raqamli texnologiyalardan foydalanish bo‘lajak fizika o‘qituvchisining zamonaviy ta’lim muhitida faoliyat yuritish imkoniyatlarini kengaytiradi. Ayniqsa, virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar fizik jarayonlarni modellashtirish, tajribalarni takrorlash va o‘quvchilarning individual ta’lim ehtiyojlarini hisobga olish imkonini beradi.

Ta’lim klasteri sharoitida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish zamonaviy pedagogik ta’limning muhim yo‘nalishlaridan biridir. Klaster yondashuvi oliy ta’lim muassasasi, maktab va boshqa ta’lim subyektlari o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish orqali nazariy tayyorgarlik va pedagogik amaliyot o‘rtasidagi uzviylikni ta’minlaydi.

Tadqiqot natijasida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishga yo‘naltirilgan modelning maqsadli, mazmuniy, jarayonli va natijaviy bloklardan tashkil topishi asoslandi. Modelni amalga oshirishda kompetensiyaviy, tizimli, faoliyatga yo‘naltirilgan, integrativ va refleksiv yondashuvlarning uyg‘unligi muhim ahamiyatga ega.

Shuningdek, pedagogik amaliyotni takomillashtirish, mentorlik tizimini joriy etish, innovatsion pedagogik texnologiyalar, virtual laboratoriyalar va raqamli ta’lim resurslaridan foydalanish bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishning samarali vositalari sifatida belgilandi.

Umuman olganda, ta’lim klasteri sharoitida ishlab chiqilgan model bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy bilimlari, amaliy ko‘nikmalari, metodik tayyorgarligi, raqamli kompetensiyasi va refleksiv faoliyatini kompleks rivojlantirishga xizmat qiladi. Mazkur yondashuvdan pedagogika oliy ta’lim muassasalarida fizika o‘qituvchilarini tayyorlash jarayonini takomillashtirishda foydalanish mumkin.

ADABIYOTLAR RO‘YXATI / СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ / REFERENCES

1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – 2020-yil 23-sentabr, O‘RQ637-son. 2. O‘zbekiston Respublikasining “Pedagogning maqomi to‘g‘risida”gi Qonuni. – 2024-yil 1- fevral, O‘RQ-901-son. 3. Muxamedov G.I., Xodjamqulov U.N. Pedagogik ta’lim innovatsion klasteri: ehtiyoj, zarurat, natija. – Toshkent: Yangi nashr, 2019. – 230 b. 4. Xodjamqulov U.N. Pedagogik ta’lim innovatsion klasteri (O‘zbekiston ta’lim tizimi misolida) // Academic Research in Educational Sciences. – 2020. – Vol. 1, №4. – B. 537– 547. 5. Qarshiyeva D.E. Klaster vositasida bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy kompetensiyani shakllantirishning pedagogik asoslari. – Chirchiq, 2021. – 122 b. 6. Xudoyberdiyeva Y.X. Ta’lim klasteri sharoitida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarini kompetentligini rivojlantirish metodikasi // Uzbek Scholar Journal. – 2024. – №35. – B. 62–64. 7. Xudoyberdiyeva Y.X., Tursunov I.G. Methodology of Didactic Skills Development in Future Teachers // Pedagogical Cluster – Journal of Pedagogical Developments. – 2024. – Vol. 2, Issue 4. – P. 256–263. 8. Shulman L.S. Knowledge and Teaching: Foundations of the New Reform // Harvard Educational Review. – 1987. – Vol. 57, №1. – P. 1–23. 9. Mishra P., Koehler M.J. Technological Pedagogical Content Knowledge: A Framework for Teacher Knowledge // Teachers College Record. – 2006. – Vol. 108, №6. – P. 1017– 1054. 10. Darling-Hammond L. Constructing 21st-Century Teacher Education // Journal of Teacher Education. – 2006. – Vol. 57, №3. – P. 300–314. 11. Hattie J., Timperley H. The Power of Feedback // Review of Educational Research. – 2007. – Vol. 77, №1. – P. 81–112. 12. Lave J., Wenger E. Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation. – Cambridge: Cambridge University Press, 1991. – 138 p. 13. Ingersoll R.M., Strong M. The Impact of Induction and Mentoring Programs for Beginning Teachers // Review of Educational Research. – 2011. – Vol. 81, №2. – P. 201–233. 14. Tondeur J., van Braak J., Sang G. et al. Preparing Pre-service Teachers to Integrate Technology in Education // Computers & Education. – 2012. – Vol. 59, №1. – P. 134– 144. 15. Vygotsky L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978. – 159 p.