Хаскашнинг харакат йўналиши бурчагини аниқлаш

Хаскашнинг харакат йўналиши бурчагини аниқлаш

Р. Р. Kаримов , И.Е. Mусурмонов , Р.М.Чориев ва Ш.Ш.Сафаров

Tермиз мухандислик-технология институти.

АННОТАЦИЯ

Мақолада хаскаш ишчи органининг диаметри, бурчак тезлиги, ўзгарувчан тезлик йўналаши билан халқанинг айланиш тезлиги орасидаги бурчак, халқани координаталар системасида кўчиб тезланиши, бармоқни учининг абсалют тезлиги, сомон қайта ўриш баландлиги, такомиллашган хаскашнинг қамров кенглиги ва халқалар сони, назарий тадқиқотда ўрганилди .

Калит сўзлар; чорва озуқа базаси, буғдой,арпа, сомон, дағал хашак, ҳалқаси мон хаскаш, суғориш жўяги, бармоқ, халқа, сутум,ички халқа, халқасимон хаскаш, сегментли бармоқ,сигмент. .

КИРИШ

Республика Президентининг ”Чорвачиликни янада ривожлантириш ва чорва озуқа базасини мустаҳкамлаш чора-тадбирлари тўғрисида” қарорида Республикада чорвачилик соҳаси ва тармоқларини ривожлантириш бўйича 2022-2026 йилларга мўлжалланган дастур тасдиқланди. Мазкур тадқиқот иши юқорида келтирилган дастурда бир қанча вазифаларни бажаришга муайян даражада хизмат қилди. Ушбу дастурга кўра, буғдой ва арпадан олинган сомон қора кимол, қўй ва эчларга дағал хашак сифатида самарали фойдаланиш муҳим аҳамият касб этди. [1;2].

МУҲОКАМА ВА НАТИЖАЛАР

Таклиф этилаётган қурилмада ўргич ўрнатилган сомон йиғувчи бармоқли - ҳалқасимон хаскашдан иборат, у тўртта бармоқли - ҳалқалар суғориш жўякига нисбатан мослаштирилган (1-расм) ва ўргичли хаскашни ташкил қилди.Ўргичнинг харакат йўналишигаперпендикуляр бўлиб хаскаш нинг рамаси ўргичга нисбатан маълум)(

 бурчак остида жойлашади ва харакат йўналишига нисбатан

  бурчакни ташкил қилди[3]

1 -расм. Хаскашнинг ишлаш схемаси:

1-махкамлаш элементи; 2- бармоқ; 3-халқа; 4- сутум; 5-ички халқа; 6- бармоқли халқасимон хаскаш; 7- ўрич; 8-сегментл бармоқ; 9- сигмент; 10- тутқич.Бармоқли-халқасимон хаскаш 6 даги ички халқа 5 га махкамлаш элементи 1 орқали тутқич бириктирилган ва унга халқа 3 ўрнатилди. Халқа 3 га бармоқ бурчак остида ўрнатилган ва ички халқа 5 халқа 3 га 4 сутум орқали бириктирилди, шунингдек бармоқли халқасимон хаскаш 6 рама орқали ўргич 7 га бурчак остида ўрнатилган. Ўргичнинг ҳаракат йўналишига перпендикуляр ва унга)(

 бурчак остида бармоқли халқасимон хаскаш 6 нинг рамаси ўрнатилди. Халқа 3 ички халқа 5 сутум 4 орқали эркин айланувчи ўққа втулка орқали кийгизиб маҳкамланган. Бармоқ 2 айланиш текислигида жойлашган сомонни ҳаракат йўналишига қарши суғориш жўягининг тубидан пуштасига силжитади.

Ҳар бир бармоқ 2 лар халқа 3 га пружина ёрдамида махкамланган ва бармоқ 2 орқали тупроқ билан илашиш кучи ҳосил қилди ва айлантирди, тезлик (V) нинг миқдори эса ўзгарди.

ХОУ координаталар текислигида 𝑂1 ва 𝑂2 ўқ атрофида айланувчи I ва II бармоқли-ҳалқаларнинг горизонтал текисликдаги проекциясининг траекторияси ҳосил қилинди ва бармоқ траекторияси қуйидагича

𝑅-бармоқ учидан хаскашнинг айланиш ўқигача бўлган масофа, 0,7- 1,4 mm;

- такомиллашган бармоқли-халқасимон хаскашнинг бурчак тезлиги, 0,9- 1,9 r/sek;

𝛾-ўзгарувчан тезлик йўналиши билан ҳалқанинг айланиш тезлиги орасидаги бурчак, 24-44о grad.

Халқанинг 𝑂1 айланиш ўқи координата ўқининг бошланишида жойлашди. Ҳалқа ХОZ- координата - текислигида соат стрелкасига тескари йўналишда айланди. Бармоқнинг харакат тенгламаси эса тупроқ билан ишқаланиш кучи ҳисобга олмаган ҳолда қуйидагича ифодаланади[8].















wtRz

Vty

tRVtx

coscos

(1)

Kоордината ўқида бармоқ абсолют тезлигининг проекцияси:























tR

dz

V

tRV

dx

coscos

(2)

Бармоқ учининг абсолют тезлигини сомонни йиғишда секин айланганда нобудгарчилик ошиб борди, меъёрдан ошиб кетганда сомон узилиб синишига олиб келди.

Бармоқ учининг абсолют тезлиги:,sincos222 tvRvVab

 

Учбурчак тезлигидан фойдаланиб, бармоқнинг айланма тезлиги

аниқланди:tvRv

 sincos 

,

БунданtvRv

 cos

, (3)

(3) ифодадан абсолют тезликнинг қиймати аниқланди:)sin21(cos1 2 tVab

 

(4)

Бармоқнинг абсолют тезлигиo

vt 90 даsin vvab

Бармоқнинг тўпроқдан сомонни ажратиб олиб, уюм ҳосил қилиш шарти қуйидаги кўринишда ҳосил бўлди, яъниHh  бу ерда 𝐻 сомонни қайта ўриш баландлиги, mm. Буғдой ва арпа экиладиган далалардаги суғориш жўягининг баландлиги, mm)

cos1(

cos 00

  RAOAOh

.

Горизонтал текисликдаги I халқанинг А1 бармоғи проекцияси қуйидаги эгри чизиқни ташкил қилди, яъни.''''

'

'

'

'

'' aaaaа '

'a ва''

'a нуқталарни эса ўриш баландлигига кириш ҳамда ундан чиқишда'A бармоқ ҳосил қилди.

Халқа II нинг бармоғиnB нинг горизонтал текисликдаги.'''''''

'

' nnnnn bbbbb 

проекциялари ҳамда бармоқ'A нинг траекториясига ўхшайди. Бармоқ'

nb холатданnb холатга'''

'a нуқтада ўтди ва сомонни уюмлаш холати'

'b участкада давом этди.

Бармоқnb холатга нуқтада ўтади ҳамда учинчи ҳалқа бармоғи сомонни уюмлаш жараёни бошланди.

Сомонни уюмлаш холати бошланганда эса бармоқли-халқада жараён бошланди.'''

'

' aa  ва''''

nn bb  участкаларда траектория ўзгаришига яқин тўғри чизиқ бармоқли - халқа айланиш ўқига параллел. Ўзгарувчи тезлик (V) йўналиши орасидаги бурчак ва сомон уюми йўналиши ўриш баландлиги бўйича етарли даражада аниқ топиш мумкин. БармоқларниabV абсолют тезликлик йўналишига асосан, сомонни хаскашлаш жараёни бошланди. Бармоқ'A

энг пастки ҳолатида'''

'

'

' aa  траекториянинг ўрта нуқтаси''

'a га уринма йўналди.

ОХ ўқ йўналиши ҳамда''

'a нуқтада'A бармоқ траекториясига уринма

t орасидаги бурчак қуйидагига тенг, яъни:

 tRv

v

sincos



tvR

 cos

га тенг.

316t

sin1



Бундан ҳосил бўлган бурчакнинг0

90 максимал қийматидан0

90t

га тенг ҳамда берилган бурчак эса

  0

90 орқали аниқланади. Сомонни уюмлаш баландлиги эса бармоқни уюмлашга кириш ҳамда чиқиш ва бурчак 𝛼 нинг миқдорига боғлиқ ваtg ифода учунt

 нинг ўрнига2

90 00

 бурчакнинг қиймати қўйилса, у холда2

cos1)

90sin(1 ooo

tgtg









Сомонни уюмлашда даланинг тозалик шартига асосан h > 𝐻, суғориш жўякидаги пуштанинг баландлиги қуйидагича аниқланди: (4) ифодадаги)

cos1( 0

 нинг ўрнига h/H нисбатан қуйидаги хосил бўлади.tg

h

R

tg 

(5)

Буғдой ва арпа сомонларини уюмини йиғиштиришда ҳалқанинг харакат йўналишига нисбатан бурчак β-нинг қиймати 35-400 дан ошмаслиги керак, шунингдек бурчакнинг назарий қиймати0

6055 

-га мос келди. Бурчак , β- нинг қийматини иш тезлиги 12 km/soat гача текис рельефлардаги сомон уюми эса ташишсиз ёки узилган ҳолатда бўлди ҳамда машинанинг харакат йўналишига кўндаланг жойлашади ва сомон уюмида поянининг ўзак қисми томон юқорида жойлашиб учи эса пастда жойлашди, унинг бўйи ва эни тенг бўлди.

Сомон уюмини шакллантиришда қўлай шароит ҳосил қилиниб, унинг ўлчамлари узунликларининг бир хиллиги таъминланади ва бу эса Республиканинг юқори ҳароратли вилоятлари ва туманларида анча қўлайдир.

Такомиллашган бармоқли-халқасимон хаскашнинг В қамраш кенглиги ва сомон уюмини пайдо бўлиш йўлининг давомийлиги қуйидагича аниқланди.

Демак, қамраш кенглиги қуйидагига тенг.nRnbB o 

 sin

sin2

(6)

бу ерда n - бармоқли – ҳалқасимон ишчи органли такомиллашган бармоқли-халқасимон хаскашдаги ҳалқалар сони 2-4 дона.

Бурчак0

 нинг қиймати сомонни уюмлаш жараёнида буғдой ва арпалар ҳосилдорлиги ҳамда поянинг тик ҳолатдаги узунлиги ва қўшни ҳалқаларнинг ўзаро етарлича жойлашиши қуйидагича ифодаланади, яъни:

 sin

sin2

nR

nb

naal

o 



ёки

 sin

B

l 

(7)

Сомонни уюмлаш жараёнида ҳалқада жойлашган бармоқлар тупроққа тегиб сирпанади ва унинг назарий айланишлари эса камаяди, яъниcos vV

ва бурчак ҳамда сомон уюмининг шаклланиш сифати пасаяди. [10]

ХУЛОСА

Буғдой ва сомонларни хаскаш ёрдамида йиғиштиришда,ҳалқанинг харакат йуналишига нисбатан бурчак назарий йўл билан аниқланганда β =35-400 дан ошмаслиги керак, бунда машина тезлиги Vm = 12 км/соат бўлганда ,сомон уюмининг шакилланиш сифати ошади.

АДАБИЁТЛАР

1.А.Н.Карпенко,В.М.Халанский.”Сельхозяйственные машины”москва.1989 б.520

2.Маматов Ф.М., Қаршиев Ф.У.,Ғайбуллаев Б.Ш, Каримов Р.Р. Со-

монажратгич қурилмасининг ўлчамлари ва иш режимини асослаш.//”Юқори

самарали қишлоқ хўжалик машиналарини яратиш ва техник воситаларидан фойдаланиш даражасини оширишнинг инновацион ечимлари” мавзусидаги халқаро илмий-техник конференцияси илмий мақолалар тўплами.

ҚХМИТИ.

Тошкент. 2022.-Б.300-305.

3.Mamatov F. M., Karimov R. R., Gapparov Sh. H., Karshiev F. U., Chorev R. M. Determination of the canonical working body of the straw chopper. //Annual international snientific conference on Agricultural Engineering and Green Infrastructioture Solutions ( AEGIS-2022)./National Research University “Tashkent institute of Irrgation and Agricultural Mechanization Engineers”( NRU “TIIAME”). Tashkent.2022, -pp- 38-43.

4.Karimov R.R., Abdullaev I.E.,Ishmuratov Sh.S.,Ergashev R.D.Resear-

ching the work of mini - grinder for rough fodder.//International Journal of Advanced Research in Science. Engineering and technology.Vol.6, Issue 4,April 2019.-pp 8658-8662.

5.Karimov R.R. Researching the work of mini- grinder for rough fodder.//European Journal of Business Social Scieces.ISSI: 2235-767X, https:

//ejbss.org, 2019,-pp 35-42