AHAMIYATI
Istamova Shoxida Maxsudovna
Filologiya fanlari buyicha falsafa doktori (PhD), dotsent
Qurbonnazarova Gulbegim To’ymurodovna
Osiyo Xalqaro Universiteti Ta’lim-tarbiya nazariyasi va metodikasi(Boshlang’ich ta’lim)
yo’nalishi I kurs magistranti
Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang’ich sinf o’quvchilari ona tili darslarida o’zlashtirishi past bo’lgan o’quvchilar uchun didaktik vositalar qo’llashning ahamiyatli ekanligi, bоshlаng’ich sinflаrning ona tili fаn dаsturidаn kelib chiqib tarkibiy tuzilishi, shuningdеk o‘qitish jаrаyоnidа didаktik va ta’limiy o‘yinlаr ,pеdаgоgik tехnоlоgiyаlаrdаn unumli fоydаlаnish bоrаsidаgi ilmiy mаnbаlаr tаhlili hamda darslarda ta’limning turli texnologiyalaridan foydalanish, o’quvchilarning qiziqishlarini inobatga olgan holda turli metod va vositalardan foydalanish o’quv jarayonining naqadar qiziqarli va sifatli bo’lishini ta’minlaydi.Darslarda ijodiy mashq vositasida o'rganilgan bilimlar amaliyotga tatbiq qilinsa, olingan dalillardan yangi xulosalar chiqarish hamda yangicha faoliyat usullarini faoliyatda qo'llash imkoniyatlari vujudga kelishi yoritilgan.
Kalit so’zlar: “4 K” modeli, didaktik materiallar, ona tili darslari, o‘qitish metodi, ta’lim teхnologiyalari, ta’lim jarayoni, ta’limiy o’yinlar,yaratuvchanlik ko’nikmasi,tadqiqot ko’nikmasi
ЗНАЧИМОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ДИДАКТИЧЕСКИХ СРЕДСТВ ДЛЯ
УЧАЩИХСЯ В РОЖДЕСТВЕННЫХ КЛАССАХ НАЧАЛЬНОГО КЛАССА
Аннотация: В данной статье рассматривается важность использования дидактических средств для учащихся с низким уровнем владения языком на занятиях по родному языку, структурная структура начальных классов на основе программы изучения родного языка, а также преподавания дидактических и обучающих игр, анализ научных источников по эффективное использование педагогических технологий и применение различных образовательных технологий на уроках, использование различных методов и средств с учетом интересов учащихся, насколько интересным и качественным будет учебный процесс. Поясняется, что если знания, усвоенные через На уроках применяются творческие упражнения, можно из полученных данных сделать новые выводы и применить в деятельности новые способы деятельности.
Ключевые слова: модель «4К», дидактические материалы, уроки родного языка, методика обучения, образовательные технологии, образовательный процесс, развивающие игры, творческие способности, исследовательские навыки.
THE SIGNIFICANCE OF USING DIDACTIC TOOLS FOR STUDENTS IN
MOTHER LANGUAGE CLASSES OF PRIMARY CLASS
Abstract: In this article, the importance of using didactic tools for students with low mastery in native language classes, the structural structure of elementary classes based on the native language science program, as well as teaching didactic and educational games, analysis of scientific sources on the effective use of pedagogical technologies and the use of various educational technologies in lessons, the use of various methods and tools, taking into account the interests of students, how interesting and qualitative the educational process will be It is explained that if the knowledge learned through creative exercises is applied in the lessons, it is possible to draw new conclusions from the obtained evidence and to apply new methods of activity in the activity.
Key words: "4 K" model, didactic materials, mother tongue lessons, teaching method, educational technologies, educational process, educational games, creativity skills, research skills
Barchamizga ma’lumki, hozirgi davrda ta’limni turli texnologiyalarsiz va yangiliklarsiz tasavvur qilib bo’lmaydi. Ayniqsa, yangi joriy etilgan “4 K” modeli bizning ta’lim tizimimizda tub burilish bo’ldi. Shu o’rinda “4 K” modeli haqida to’xtalib o’tish joiz.
Yangi innovatsion yondashuvni O‘zbekiston maktablarida joriy etishdan oldin xorijiy tajribalar ham o‘rganildi. Singapur, Xitoy, Angliya, Finlandiya, Estoniya kabi ta’limi ilg‘or mamlakatlar o‘quvchilarda “4K” tamoyilini o‘z ichiga olgan XXI asr ko‘nikmalarini rivojlantirishga asosiy e’tibor qaratadi. PISA, PIRLS kabi xalqaro reytinglarda yuqori o‘rinlarni egallagan davlatlar ta’limida o‘quvchilarda "4K"ni o‘z ichiga olgan muloqot, tadqiqot, yaratuvchanlik kabi ko‘nikmalarga alohida urg‘u berilgan va shuning uchun ham ular xalqaro reytinglarda katta natijalarga erishishyapti.1 Jahon miqyosida barqaror ta’lim taraqqiyotni ta’minlovchi asosiy omil sifatida e’tirof etilib, ta’lim muassasalarida ta’lim sifati va samaradorligi alohida ahamiyat kasb etmoqda. Yunesko tomonidan qabul qilingan 2030- yilgacha belgilangan xalqaro ta’lim konsepsiyasida “Ta’lim–taqaqqiyotning asosiy harakatlanuvchi kuchi va barqaror rivojlanish maqsadga yetkazuvchi muhim faoliyat, deb e’tirof qilingan.2
O’quvchilarga bunday yangi model asosida dars o’tish o’qituvchilardan ham katta mahoratni talab etadi. Bu yangi innovatsion model va darsliklar o’quvchi yoshlarimizning fikrlashini o’stirishga hamda dunyoqarashining kengayishiga katta turtki bo’lmoqda. Bugungi innovatsion davr va ta’limning maqsadi – o’quvchilar olgan bilimlarini hayotda qo’llay olishlarini ta’minlashdan iborat. Bu uchun esa darslarda ta’limning turli texnologiyalaridan foydalanish, o’quvchilarning qiziqishlarini inobatga olgan holda turli metod va vositalardan foydalanish o’quv jarayonining qiziqarli va sifatli bo’lishini ta’minlaydi.Bunday didaktik materiallarga esa bolalarning ijodiy fikrlash ko’nikmalarini oshirishga qaratilgan qiziqarli savollar, ijodkorona topshiriqlar, ta’limiy o’yinlar, tarqatma materiallari va shu kabilar kiradi.
Zamonaviy axborot texnologiyalarining o‘quv jarayonida qo‘llanilishi natijasida elektron o‘quv qo‘llanmalar, virtual stendlar orkali murakkab texnologiyalarni qiska vaqtda mukammal o‘zlashtirib, masofadan turib o‘qitishga imkoniyat yaratiladi.Elektron darslik va qo‘llanmalarni masofali o‘qitishda qo‘llash uchun yukori faollikka ega bo‘lish lozim. Har bir 1 Kollaboratsiya: Darsliklar o‘quvchilarning jamoada ishlash qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradigan tarzda tuzilgan. Bu o‘quvchilarga hamkorlik qilish, samarali fikr almashish va o‘zaro qo‘llab-quvvatlash ko‘nikmalarini o‘rganishga ko‘maklashadi. Kommunikativlik: O‘quvchilar o‘z fikrlarini aniq, ravshan ifodalashga, suhbatdoshni tinglashga va tushunishga, ma’lumotni yetkazishda til vositalaridan unumli foydalanishga o‘rganadi. Kreativ fikrlash: O‘quvchilar o‘z maqsadlariga erishish uchun yangi yondashuvlarni qo‘llashni o‘rganadi, innovatsion yechimlarni ishlab chiqadilar va ijodiy muammolarni hal qilish ko‘nikmalariga ega bo‘ladi. Kritik (tanqidiy) fikrlash: Ushbu metodologiya o‘quvchilarning axborotni tanqidiy baholash, o‘z fikri va mulohazalarini shakllantirish ko‘nikmalarini rivojlantirishni o‘z ichiga oladi. O‘quvchilar muammolarga tahliliy nuqtayi nazardan yondashishni o‘rganadi va mantiqiy fikrlash asosida o‘z nuqtayi nazarini shakllantiradi./ XXI asr o‘quvchisi uchun zarur ko‘nikmalarini o‘rgatuvchi model – 4K haqida . https://kun.uz/uz/news/2023/08/17/xxiasr-oquvchisi-uchun-zarur-konikmalarini-orgatuvchi-model-4k-haqida 2 Incheon Declaration / Education 2030: Towards inclusive and equitable quality education and lifelong learning for all. – p. 4-5. http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002338/233813 fanga mo‘ljallangan elektron o‘quv qo‘llanma eng kamida uchta: ta'limiy, mashqli va nazorat qilish kabi asosiy qismlarga ega bo‘lishi zarur.3
Darslarda didaktik materiallardan foydalanishda quyidagilarga e'tibor berish ahamiyatlidir:
- o'quvchilarni turli muammolarni hal qilishga yo'naltirish;
- turli tadqiqotlar olib borishga yo'naltirish;
- muammoli vaziyat yarata olish va ulardan chiqa olish ko'nikmalarini shakllantifish;
- darslarda turli tarzdagi amaliy tajribalar o'tkazish;
- yangi bilimlarni izlash va ularni tahlil qilishga yo'naltirish.
Darslarida turli didaktik materiallardan foydalanishda turli ijodiy topshiriqlar ijodiy mashq, ijodiy mustaqil ish va turli didaktik o'yinlarni ham misol qilish mumkin.Darslarda ijodiy mashq vositasida o'rganilgan bilimlar amaliyotga tatbiq qilinsa, olingan dalillardan yangi xulosalar chiqarish hamda yangicha faoliyat usullarini faoliyatda qo'llash imkoniyatlari vujudga keladi.
Didaktik vositalardan unumli va samarali foydalanishda kichik guruhlarda yoki individual shakllarda tashkil etiladigan vaziyatlar muhim ahamiyatga ega. Guruhlarda ishlashda o'quvchilarning muloqotga kirishish, o'z fikrini aytish,boshqalar fikrini bo'lmasdan eshitish, faol ishtirok etish,bir-birining nuqtai nazarini hurmat qilish kabi ijodiy xususiyatlar shakllanadi.4
Оnа tili о‘qitish mеtоdikаsidа о‘quvchilаrning sаvоdini chiqаrish, grаmmаtik tushunchаlаrini shаkllаntirish, ulаrning nutqiy vа imlоviy sаvоdхоnligini оshirishdа qо‘llаnаdigаn usullаr, mаshqlаr vаriаntlаri kо‘p. Fоnеtik, grаmmаtik, оrfоgrаfik tushunchаlаrni mustаhkаmlаsh, nutqiy mаlаkаni mukаmmаl shаkllаntirishdа mеtоdikа fаnidаn bеlgilаngаn mаshqlаr qаtоridа tа’limiy о‘yinlаr hаm muhim о‘rin tutаdi. Tа’limiy о‘yinlаrni bоshqа mаshq turlаridаn fаrqi shuki, bundа bir tаmоndаn, о‘quvchilаrning zеrikishi, chаrchоg‘igа bаrhаm bеrilsа, ikkinchidаn tаmоndаn, bоlаlаrning fikrlаsh jаrаyоni tеzlаshаdi, muаyyаn bеlgilаngаn mаlаkаlаrning mufаssаl shаkllаnishi оsоnlаshаdi. Didаktik о‘yinli tа’lim tехnоlоgiyаsining о‘zigа хоs jihаti, аn’аnаviy tа’limdаgidаn fаrq qilib, 3 https://fayllar.org/5-mavzu-zamonaviy-oquv-didaktik-vositalardan-talim-jarayonida.html 4 Ona till darslarida didaktik vositalardan foydalanish bоshlаng‘ich sinf о‘quvchilаrining mustаqilligi vа о‘quv fаni fаоliyаtini tа’qiqlаmаsdаn, bаlki bеlgilаngаn mаqsаdgа yо‘nаltirish о‘quv fаоliyаtini hаmkоrlikdа tаshkil еtishni tаlаb еtаdi. Shundаn kеyinginа dаrslаrdа fоydаlаnilаdigаn didаktik о‘yinli tехnоlоgiyаlаr о‘quvchilаrning bilish fаоliyаtini fаоllаshtirib, dаrslik vа qо‘shimchа аdаbiyоtlаr ustidа mustаqil ishlаsh, nutq vа mulоqоt mаdаniyаtini rivоjlаntirish, ulаrni оngli rаvishdа kаsbgа yо‘llаsh, didаktik о‘yin dаvоmidа vujudgа kеlgаn qiyinchiliklаrni bаrtаrаf еtishdа mо‘ljаlni tо‘g‘ri оlish, hаr хil vаziyаtlаrni tаhlil qilib, tо‘g‘ri хulоsа chiqаrishgа zаmin tаyyоrlаydi.5
Xulosa o’rnida shuni aytish lozimki, ta’limdagi har bir yangilik ta’limning sifatini belgilaydi. Fan o’qituvchilari ,ayniqsa, boshlang’ich sinf o’qituvchilari zimmasidagi mas’uliyat juda katta. Bo’sh o’zlashtiruvchi o’quvchilar bilan yaqindan o’rnatilgan muloqot hamda ular bilan o’tkaziladigan amaliy va ta’limiy mashg’ulotlar ularning o’zlashtirishiga ijobiy ta’sir ko’rsatadi. Ularda muammoli vaziyatlardan chiqa olish ko’nikmasi shakllanadi.O’qituvchilar tomonidan ishlangan ta’limiy didaktik vositalar ulardagi yangi bilimlarni o’zlashtirishga bo’lgan ishtiyoqini orttirishga xizmat qiladi.Bunda o’qituvchilarning asosiy vazifasi darslarni qiziqarli tashkil etishi, bo’sh o’zlashtirayotgan o’quvchilarni o’z vaqtida aniqlash hamda yechim bera oladigan rejalar tuzib chiqishi lozim. Darslar davomida interfaol usullardan foydalanish samaradorlik ko’rsatkichini oshiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Olimov, T. H. (2019). SPIRITUAL AND MORAL ASPECTS OF THE
FORMATION OF CIVIL CULTURE IN FUTURE SPECIALISTS OF HIGHER
EDUCATION. Theoretical & Applied Science, (12), 662-665.
2. Olimov, T. H. (2020). The image of a modern teacher in the formation of civic culture among future highly educated specialists. Pedagogical skill-Bukhara, 5.
3. Olimov, T. H. (2019). Development issues of civil society and culture in the work of Eastern thinkers. Pedagogical skill-Bukhara, 2.
4. Olimov, T. H. (2016). Formation of self-awareness in youth. Social and humanitarian sciences in the educational system.-Tashkent, 4.
5. Olimov, T. (2020). BO’LAJAK OLIY MA’LUMOTLI MUTAXASISLARDA
FUQAROLIK MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHNING AYRIM
YO’NALISHLARI. FAN, TA'LIM VA AMALIYOTNING INTEGRASIYASI, 1(1), 20-27.
6. Olimov, Т. THE ROLE OF NATIONAL SPIRITUALITY AND VALUES IN
THE DEVELOPMENT OF CIVIL CULTURE IN FUTURE SPECIALISTS WITH HIGHER
EDUCATION.
7. Сайфуллаева, Н. Б. (2021). ВАЖНЫЕ АСПЕКТЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В СИСТЕМЕ КЛАССНЫХ УРОКОВ. Вестник науки и
образования, (15-3 (118)), 40-42.
8. Сайфуллаева, Н. Б. (2022). ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ДИДАКТИЧЕСКОГО
ПРОГРАММНОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ В ОБУЧЕНИИ МАТЕМАТИКЕ. In НОВЫЕ
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ (pp. 10-12).
9. Сайфуллаева, Н. Б. (2023). РОЛЬ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В
ОБУЧЕНИИ КОМПЬЮТЕРНЫМ НАУКАМ. Universum: технические науки, (4-1 (109)), 41-43.
10. Сайфуллаева, Н. Б. (2023). ВАЖНОСТЬ МАТЕМАТИКИ И
ЕСТЕСТВЕННЫХ НАУК ДЛЯ УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЫ: Сайфуллаева
Нозима Баходировна, преподаватель кафедры “Теория начального образования”, Бухарский государственный университет. Город Бухара. Республика Узбекистан. Образование и инновационные исследования международный научно-методический журнал, (1), 305-307.
11. Сайфуллаева, Н. Б. (2023). Методы Организации Уроков Математики В Начальных Классах С Использованием Цифровых Технологий. Miasto Przyszłości, 35, 388-390.
12. Сайфуллаева, Н. Б. (2023). РОЛЬ МАТЕМАТИКИ В СОВРЕМЕННОМ
МИРЕ. PEDAGOGS jurnali, 1(1), 292-292.
13. Сайфуллаева, Н. Б. (2019). Роль дидактических игр в умственном развитии учащихся в математике начального класса. In INTERNATIONAL SCIENTIFIC REVIEW
OF THE PROBLEMS OF PHILISOPHY, PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY (pp. 102-
106).
14. Сайфуллаева, Н. Б., & Марданова, Ф. Я. (2021). НАУЧНО-
МЕТОДИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ОРГАНИЗАЦИИ САМОСТОЯТЕЛЬНОЙ РАБОТЫ ПО
ВЫСШЕЙ МАТЕМАТИКЕ. Проблемы науки, 84.
15. Сайфуллаева, Н. Б. (2020). Важные особенности дидактических игр в процессе обучения математике в начальных школах. In ИННОВАЦИОННЫЕ
МЕТОДЫ ОБУЧЕНИЯ И ВОСПИТАНИЯ (pp. 60-62).
16. Сайфуллаева, Н. Б., & Мурадова, Я. М. (2020). Пути эффективного использования методов обучения математике в начальных классах. In EUROPEAN
RESEARCH (pp. 121-123).
17. Сайфуллаева, Н. Б. (2022). Методы определения потребностей обучающихся в процессе использования облачных технологий в образовании. Universum: технические науки, (2-1 (95)), 57-59.
18. Сайфуллаева, Н. Б., & Саидова, Г. Э. (2019). Повышение эффективности занятий, используя интерактивные методы в начальном образовании. Научный журнал, (6 (40)), 101-102.
19. Bahodirovna, S. N. (2023). KINDERGARTEN, SCHOOL AND FAMILY
PARTNERSHIP IN TEACHING CHILDREN IN MATHEMATICS. American Journal of
Public Diplomacy and International Studies (2993-2157), 1(10), 383-388.
20. Bahodirovna, S. N. (2023). FORMING CHILDREN'S IDEAS ABOUT THE
SIZE OF OBJECTS AND THEIR MEASUREMENT. Oriental Journal of Academic and Multidisciplinary Research, 1(3), 102-107.
21. Bahodirovna, S. N. (2023). Organization Forms of the Development of Primary Mathematical Concepts in Children. American Journal of Public Diplomacy and International Studies (2993-2157), 1(10), 138-143.
22. Сайфуллаева, Н. Б. (2023). ЭФФЕКТИВНОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ДИДАКТИЧЕСКИХ ИГРОВЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ ПО
МАТЕМАТИКЕ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ. Проблемы педагогики, (2 (63)), 15-17.
23. Ruziyeva, M. Y. (2020). About color symbols in folklore. Journal of critical reviews. ISSN-2394-5125 VOL, 7.
24. Ruziyeva, M. Y., & Aslonova, S. S. (2021). Theoretical and Practical Foundations of Teaching Folklore In Primary School. Middle European Scientific Bulletin, 10.
25. Ruziyeva, M. Y., & Lobar, S. (2023). Lyro-epic literary fairy tales in uzbek
26. Yoqubovna, R. M. (2017). Expression of Attitude to Colors in Turkic National Ritual Songs. ANGLISTICUM. Journal of the Association-Institute for English Language and American Studies, 6(1), 54-68.
27. Yokubovna, R. M. (2020). About color symbols in folklore. JCR, 7(17), 461- 466.
28. Ruziyeva, M. Y., & Lobar, S. (2023). Lyro-epic literary fairy tales in uzbek
29. Bahrievna, P. N., & Ro'ziyeva, M. Y. (2023). Reforms and Innovations in the Educational System in Uzbekistan. American Journal of Public Diplomacy and International Studies (2993-2157), 1(6), 47-51.
30. Ro'ziyeva, M. Y. (2020). COLOR SYMBOLISM IN UZBEK
FOLKLORE. Theoretical & Applied Science, (5), 277-284.
31. Ruzieva, M. Y. (2022). SYMBOLISM OF MYTH, SYMBOL AND
COLOR. Ann. For. Res, 65(1), 2719-2722.
32. Ruzieva, M. (2016). Colour and its psychoanalytical interpretation in folklore. Язык и культура (Новосибирск), (23), 127-130.
33. Ro’ziyeva, M. Y. (2020). Color symbolism in Uzbek folklore. ISJ Theoretical & Applied Science, 05 (85), 277-284.Uzbekistan, B. Qualitative properties and imagery of Colors.
34. Ro‘ziyeva, M. Y. (2021). O’qish darslarida fasllar bilan bog’liq matnlar va ularning ahamiyati: DOI: 10.53885/edinres. 2021.86. 66.011 Ro ‘ziyeva MY, Boshlang ‘ich ta’lim nazariyasi kafedrasi mudiri, fffd (PhD) Madinabonu Xayrulloyeva, BuxDU, boshlang’ich ta’lim yo’nalishi 4 kurs talabasi. In Научно-практическая конференция (pp. 23-24).
35. Ro’ziyeva, M. (2021). FOLKLORSHUNOSLIKDAGI YANGI BOSQICHLAR
VA ULARNING TA’LIM JARAYONIDAGI AHAMIYATI
Mohichehra Ro’ziyeva, BuxDu Boshlang’ich ta’lim nazariyasi kafedrasi mudiri, PhD, dotsent. In Научно-практическая конференция (pp. 21-22).
Текст распознан автоматически из PDF и может содержать неточности.