Kaliy xloriddan xlorsiz kaliyli o‘g‘itlar olish texnologiyasini ishlab chiqish.

Kaliy xloriddan xlorsiz kaliyli o‘g‘itlar olish texnologiyasini ishlab chiqish.

Tursunov Sarvarbek Anvar o‘g‘li, Normurotov Jahongir Boymurodovich

Termiz muhandislik-texnologiya instituti.

Kalit so’zlar: kaliy sulfat, kaliy xlorid, Tumruksoy, mirabalit, Tubegatan, glaserit, konversiya, flotatsiya.

Anotatsiya: Kaliy sulfat olishning mavjud usullari ko'p bosqichli, texnologik sxemaning murakkabligi, yuqori energiya xarajatlari, kam foydalaniladigan mahsulotlarning qo'shimcha mahsulotining shakllanishi va hosil bo'lgan mahsulotlarning yuqori narxini keltirib chiqaradi. Kimyoviy va fizik-kimyoviy (rentgen fazasi va skanerlash elektron mikroskopik usullari) tahlilidan tashqari oraliq mahsulotlar va tayyor mahsulotlarning fazaviy tarkibini aniqlash uchun va qo'sh tuz eritmasining kaliy xlorid bilan o'zaro ta'siri Kaliy sulfat ishlab chiqarishning optimal, tejamkor, chiqindisiz, uzluksiz texnologiyasini ishlab chiqish respublika uchun dolzarb muammo hisoblanadi.

Mavzuning dolzarbligi. O‘zbekistonda kaliy sulfat ishlab chiqarish uchun katta tabiiy xomashyo zaxiralari mavjud bo‘lib, undan Tubegatan konining silviniti, Tumruk konining mirabiliti, natriy yoki ammoniy sulfatlaridan olinadigan “Dehqonobod kaliy zavodi” AJning kaliy xloridi sifatida foydalanish mumkin. Biroq bugungi kunga qadar Respublikada yuqoridagi mahalliy xomashyodan kaliy sulfat olishning maqbul, uzluksiz texnologiyalari ishlab chiqilmagan, ayni paytda respublikaning xlorsiz kaliyli o‘g‘itlarga bolgan ehtiyoji yiliga 100 ming tonnadan oshadi.

Mavzuning maqsadi.Mavzuning dolzarbligidan kelib chiqib chiqqan holda, respublika ilm-fani va ishlab chiqaruvchilari oldida dolzarb vazifa etib – O‘zbekistonda mavjud xomashyo asosida xlorsiz kaliyli o’g’itlar ishlab chiqarishning uzluksiz, samarali texnologiyasini ishlab chiqish, texnologiya asosida xlorsiz kaliyli o‘g‘itlar ishlab chiqarish va respublika eksport salohiyatini yanada oshirish.

Ilmiy ishning yangiligi:

➢ texnologik parametrlarning ta'sir qilish qonuniyatlari oʻrnatildi va flotatsion kaliy xloridni Tumruksoy konining mirabilit eritmalari bilan konversiya darajasi va kimyoviy tarkibi, suspenziyaning xossalari boʻyicha konversiyalash jarayoni uchun optimal sharoitlar yaratildi. tuz - glaserit va uning kaliy xlorid eritmalari bilan kaliy sulfat va natriy xlorid eritmasiga aylanishi aniqlangan;

➢ konversiya jarayonida hosil boʻlgan suspenziyadan glaserit va kaliy sulfatni va tozalangan aylanma suyuqlikdan natriy xloridni ajratish uchun optimal sharoitlar topildi va Tumruksoy konining flotatsion kaliy xlorid va mirabilitidan kaliy sulfat olishning siklik usuli topildi va ishlab chiqildi.

Kaliyning o‘simlikka ta’siri Kaliy o‘simliklardagi o‘sish va metabolizm jarayonlarini boshqaradigan bir qator fiziologik funktsiyalarga ta'sir qiladi. U kraxmalning shakllanishi, parchalanishi va harakatlanishiga yordam beradi, aminokislotalar va oqsillar sintezida ammiak azotidan foydalanishni kuchaytiradi, mineral oziqlanishning boshqa elementlari va fermentlarning faolligini, shuningdek o‘simliklarning suv rejimini tartibga soladi

Jarayonning fizik kimyoviy tavsifi. Kaliy sulfat ishlab chiqarishning konversiya usulini A.I.Zaslavskiy, A.A.Sokolov va S.S.Senalar ishlab chiqishgan. Ular K+, Na+│Cl-, SO42-–H2O tizimini geterogen tengligini o‘rganib chiqishdi va kaliy sulfatni olish sxemasini ishlab chiqishdi. Aniqlandiki, konversiya usulini ikki bosqichda olib borish maqsadga muvofiq ekan. Oraliq mahsulot glazerit:

4Na2SO4 + 6KCl = Na2SO4∙3K2SO4 + 6NaCl

Na2SO4∙3K2SO4 + 2KCl = 4K2SO4 + 2NaCl

1 soat davomida Q:S fazalarningturli nisbatlarning turli haroratlarga

ta’siri

1-jadval

Q:S Harorat °С

20 40 60 80

0,6 : 1 1,403 1,364 1,320 1,274

0,8 : 1 1,316 1,277 1,238 1,194

1,0 : 1 1,233 1,194 1,162 1,124

1,2 : 1 1,160 1,122 1,087 1,056

1,4 : 1 1,094 1,056 1,024 0,998

Konversiyaning birinchi bosqichida mirabilit va kaliy xlorid glaserit hosil qilish uchun aylanma suyuqlik bilan o'zaro ta'sir qiladi. Optimal konversiya vaqti 1 soat. Birinchi bosqichning harorati 50-60 ° C. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, 50-60 °C haroratda mirabilit tarkibidagi suv tushib ketadi va mirabilit Na+ ionlarida eriydi // SO42- – H2O.

Konversiyadan oldingi birinchi bosqichda glaserit suspenziyasining

viskozitesi

2-jadval

Harorat

, °С Bosqich Konvertatsiya

vaqti, min.

Yopishqoqlik,

haroratda (cps)

20 I 0 2,799

40 I 0 2,275

60 I 0 1,866

80 I 0 0,606

XULOSA

Ushbu ishni bajarish jarayonida olingan asosiy ilmiy va amaliy natijalar:

1. Kaliy xlorid, natriy sulfat va kaliy sulfatni oʻz ichiga olgan tizimlardagi fazali tarkiblar toʻliq muzlash haroratidan 80 ° C gacha vizual-politermik usulda oʻrganildi.

2. Flotatsion kaliy xloridning mirabilitlar bilan konversiyalash jarayonini oʻrganish glaserit - Na2SO4∙3K2SO4 olish imkoniyatini aniqladi.

3. Glaseritning flotatsion kaliy xlorid eritmalari (10%) bilan konversiyalash jarayonini oʻrganish kaliy sulfat olish imkoniyatini aniqladi.

4. Mirabilit va flotatsion kaliy xlorid eritmalaridan xlorsiz kaliy sulfat olishning texnologik sxemalari, moddiy balanslari ishlab chiqilgan, material oqimlarining sxemalari, ishlab chiqarishning moddiy balanslari tuzilgan.

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

1. Oʻgʻitlar, ularning xossalari va foydalanish usullari. // Ed. HA. Korenkov. -M.: Kolos

2. Axmetov T.G., Porfiriev R.T., Gaisin L.G. Noorganik moddalarning kimyoviy texnologiyasi. 2

3. Mirzaqulov X.Ch., Juraeva G.X. Natriy sulfat ishlab chiqarish. - Monografiya. - Toshkent:

4. A.P.Hamidov B.Ch.Tursunov S.Z.Xodjamkulov Study of the Process of obtaining Sodium Dihydrogen Phosphate Monohydrate from Central Kyzylkum

Phossphate. INTERNATIONAL JOURNAL OF CULTURE AND MODERNITY

5. A.P.Hamidov, S.Z.Xodjamkulov,S.A.Tursunov Mahalliy fosfaritlar asosida olingan ekstraktsion fosfat kislotasini bug’latish yo’li orqali konsentrlash

JOURNAL OF UNIVERSAL SCIENCE RESEARCH 1-tom 2-son

6. A.P.Hamidov, S.Z.Xodjamkulov, S.A.Tursunov J.B.Normurotov M.R.O‘ralova Kaliyli oʻgʻitlarda ozuqavviy moddalar tahlili JOURNAL OF

UNIVERSAL SCIENCE RESEARCH 1-tom 2-son 83-86 bet