Kattalar qichimasi (Prurigo adultorum): etiopatogenez, klinik kechish va zamonaviy davolash yondashuvlari

YONDASHUVLARI

Abdimo’minov Azizbek Oybek o’g’li

RIDV va KIATM Surxondaryo viloyati hududiy filiali dermatovenerologi

Termiz Iqtisodiyot va Servis Universiteti Tibbiyot kafedrasi assistenti

+998912330303 oaasis97@mail.ru

KIRISH

Prurigo adultorum (kattalar qichimasi) — bu surunkali, qattiq qichishish bilan kechadigan terining tugunchali (papulyoz) dermatozi bo‘lib, murakkab patogenezga ega. Kasallik nevrogen, immunologik, allergik va psixosomatik omillar bilan bog‘liq bo‘lib, odatda, boshqa surunkali dermatozlar (masalan, atopik dermatit) fonida rivojlanadi yoki mustaqil nospesifik allergik reaksiya sifatida yuzaga chiqadi. Kasallikning o‘ziga xosligi — bemorlarni uzoq davom etuvchi qichishish va tirnalishlarga majbur qiluvchi papulalar va nodulalarning shakllanishidir. Ko‘p hollarda hayot sifati keskin pasayadi, uyqu buzilishi, nevrotik holatlar, depressiv simptomlar bilan kechadi.

MAQSAD

Kattalar prurigosining etiopatogenezini, klinik shakllarini, tashxis usullarini va zamonaviy davolash strategiyalarini ilmiy jihatdan chuqur tahlil qilish hamda samarali terapevtik yondashuvlarni asoslab berish.

VAZIFALAR

1.Kattalar qichimasining etiologik va patogenetik omillarini o‘rganish. 2.Kasallikning klinik shakllarini va differensial diagnostikasini tahlil qilish. 3.Zamonaviy diagnostika usullari va ularning samaradorligini ko‘rib chiqish. 4.Davolashda qo‘llanilayotgan farmakoterapevtik vositalarni tahlil qilish. 5.Psixoterapevtik va hayot tarzini o‘zgartirishga qaratilgan yondashuvlarni o‘rganish. 6.Kasallik profilaktikasi va remissiya davrini uzaytirish usullarini ishlab chiqish.

ASOSIY MAZMUN

1. Etiopatogenez Immunologik omillar: T-hujayrali gipereaktivlik IgE darajasining oshishi (allergik fonda) Sitokinlar: IL-4, IL-31, TNF-α ishtirokida terining yallig‘lanishi Nevrogen va psixogen omillar: Autonom asab tizimi disfunktsiyasi Stress, depressiya, uyqusizlik Teri afferent nerv tolalarining sezuvchanligining ortishi Allergik va ekzogen omillar: Kontakt allergenlar Oziq-ovqat yoki dori vositalariga allergiya 2. Klinik kechish Papulonodulyar toshmalar: qattiq qichishadigan, zich, qizg‘ish yoki jigarrang rangli nodulalar (pruriginoz tugunchalar) Ko‘p tirnalgan izlar, ikkilamchi infeksiyalar (impetiginizatsiya) Eng ko‘p zararlangan joylar: oyoq-qo‘l orqa yuzalari, son, bel, elka, kurak sohalari Qichishish — kechasi kuchayadi, stress bilan bog‘liq 3. Tashxis Klinik tashxis — xarakterli toshmalar va shikoyatlarga asoslanadi Differensial tashxis: Atopik dermatit Neyrodermit Pruritus sine materia (asosiy sabab topilmaydi) Qandli diabet yoki buyrak yetishmovchiligi fonidagi prurigo Laborator tekshiruvlar: IgE darajasi Biokimyo Terining biopsiyasi 4. Davolash yondashuvlari Topikal vositalar: Kortikosteroid kremlar Kalsinevrin ingibitorlari (takrolimus, pimekrolimus) Antiseptik vositalar (ikkinchi infeksiyani oldini olish uchun) Sistemali terapiya: Antigistaminlar (loratadin, setirizin, levocetirizin) Sedativ preparatlar (diazepam, valeriana ekstrakta) Immunomodulyatorlar (siklosporin, metotreksat — og‘ir holatlarda) Dupilumab — yangi biologik dori (IL-4Rα antagonisti) Qo‘shimcha yondashuvlar: Fototerapiya (UVB 311 nm) Psixoterapiya va kognitiv-bixevioral terapiya Stressni kamaytirish, uyquni normallashtirish

XULOSA

Kattalar prurigosi — bu terining surunkali, qattiq qichishish bilan kechadigan, bemor hayot sifatini keskin pasaytiruvchi kasallikdir. Uning patogenezi murakkab bo‘lib, immun, nevrogen va psixosomatik omillarni o‘z ichiga oladi. Zamonaviy davolash faqat simptomatik emas, balki patogenetik yondashuvga asoslangan bo‘lishi kerak. Biologik terapiya va integrativ yondashuvlar (psixoterapiya, hayot tarzini o‘zgartirish) bilan natijalar sezilarli yaxshilanmoqda.

TAVSIYALAR

Prurigo bilan kasallangan bemorlarga kompleks, multidisiplinar yondashuvni qo‘llash. Standart davolash protokollariga biologik preparatlarni qo‘shish imkoniyatlarini klinik sinovlarda baholash. Terapevtlar va dermatologlar o‘rtasida bemorlarni birgalikda kuzatish tizimini joriy etish. Prurigo simptomlarini yengillashtirish uchun psixososial yordamni yo‘lga qo‘yish. Davolovchi shifokorlar uchun prurigo haqida zamonaviy klinik tavsiyalar asosida malaka oshirish kurslarini tashkil etish. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati: Cho, S., Strickland, I., Boguniewicz, M., & Leung, D. Y. M. (2001). Fibronectin and fibrinogen contribute to the enhanced binding of Staphylococcus aureus to atopic skin. The Journal of Allergy and Clinical Immunology, 108, 269–274. Weidinger, S., & Novak, N. (2016). Atopic dermatitis. The Lancet, 387, 1109– 1122. Ständer, S., et al. (2019). Prurigo nodularis: Diagnostic and therapeutic aspects. Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft, 17, 15–20. DermNet NZ. (2023). Prurigo nodularis. Retrieved from Williams, K. A., et al. (2020). Dupilumab in the treatment of prurigo nodularis: A case series and review of the literature. JAAD Case Reports, 6(8), 696–700.