ResearcherUz LogoResearcherUz
Посмотреть журнал

Кунгабоқарнинг янги навлариининг Яратилиши

Аннотация

Кунгабоқарнинг экилиб келинаётган навларга нисбатан янги навлари 20-25% гача қўшимча ҳосилдорликни таъминлайди.. Янги нав яратишнинг асосий усулларидан бири дурагайлашдир. Дурагайлаш асосида  олинган янги авлоднинг  иккинчи пуштидан якка танлаш  йўли билан  янги нав  яратилган


Полный PDF документ

Похожие статьи

Текст статьи

УДК:631.52.527.633.

Кунгабоқарнинг янги навлариининг

Яратилиши

Термиз агротехнологиялар ва инновацион рвожланиш институти

Луков М.К, Эргашев Ж.Ш.

Таянч сўзлар. Кунгабоқар, мой, нав, ҳосил селекция жараёни, кучатзорлар кетма кетлиги, ҳосил, самарадорлик..

Аннотация. Кунгабоқарнинг экилиб келинаётган навларга нисбатан янги навлари 20-25% гача қўшимча ҳосилдорликни таъминлайди.. Янги нав яратишнинг асосий усулларидан бири дурагайлашдир. Дурагайлаш асосида олинган янги авлоднинг иккинчи пуштидан якка танлаш йўли билан янги нав яратилган

Долзарблиги. Республикамиз аҳолисининг табиий тоза маҳсулотга бўлган эҳтиёжи тобора ортмоқда

Кунгабоқарнинг мағзида сметана ва мева ёгурти таркибида сақланадиган калций мавжуд. Мағзнинг витаминлар билан бойлиги одамларнинг териси юзасини мустаҳкамлайди ва кислота-ишқор балансини нормаллаштиради. Мағз Е витамини манбасига бой бўлиб, бу кўрсаткич бепуштликнинг олдини олади, жинсий потенцияни мустаҳкамлайди. Ярим стакан чақиладиган кунгабоқар эректориал витаминларнинг кунлик меъёрига тенг. Аъло даражада асабни тинчлантиришдан ташқари асаб-ичак касалликлар ва ревматизмни даволашда самаралидир. Атеросклероз, миокард инфаркти ва бошқа юрак-қон томирлар системаси, шунингдек жигар-ошқозон касалликларининг олдини олади. Д витамини манбасига эга бўлганлиги боис жигарда қопланган ёғни парчалайди. 100 г. кунгабоқар мағзидаги магний жавдар нонига нисбатан 6 марта кўп яъни 311 мг миқдорда сақланади. Чақиладиган кунгабоқарнинг 50-60 г мағзи, кунгабоқарнинг 25-30 г мойига тенг. Кунгабоқар пистасининг мағзида ва мойининг таркибида ултра микроэлемент селен борлиги аниқланган. Хужайра даражасидаги антиоксидант хусусиятга эга селен туфайли одам организмида концерогенли ва ўта хавфли даволаб бўлмайдиган касалликларнинг олди олинади.

Кунгабоқар ўта юқори экологик пластикликка эгалиги уни турли тупроқ ва иқлим шароитга эга бўлган худудларда, жумладан шартли суғориладиган ерларда (20-23ц/га) ва ҳатто лалмикор шароитда экиб ундан 9-11ц/га ҳосил етиштириш имкони мавжуд. Шу юқоридагиларни инобатаг олинганда кунгабоқарнинг юқори ҳосилли янги навлаини яратиш долзарб масала ҳисобланади

Материал ва методлар. Дала тажрибалари Самарқанд қишлоқ хўжалик институтининг ўқув тажриба хўжалигидаги ўтлоқи бўз тупроқли ерларда ўтказилди. Дала тажрибасида объект сифатида кунгабоқарнинг, США 111 намунаси СамҚХИ 10-70 тизмаларининг 1 авлод уруғлигидан фойдаланилди. Дурагайлаш асосида олинган янги авлоднинг иккинчи пуштидан якка танлаш ўтказилди. Тажриба майдонида кузатиш ва таҳлиллар Бутунроссия мойли экинлар ИТИ ва Ўзбекистон ўсимликшунослик Генеик ресурслар ИТИ (2009) усулларида бажарилди.

Тадқиқотлар натижалари. СамҚХИ олимлари томонидан Мойли ва чақиладиган кунгабоқарнинг янги навлари ва гетерзисли дурагайларини яратиш йўлга қўйилмоқда. Жумладан сўнги 2015-2017 йилларда мойли кунгабоқарнинг СамҚХИ-20-80 нави яратилди.

СамҚХИ 20-80 нави Нав тезпишар, ўсув даври (80-82 кун), ўсимлик бўйи 178-180 см, барглар сони 30 та. Ун шудринг, Занг, Ботритс, Склеротиниоз, Фузариоз касалликла-рига чидамли. Писта қобиғи панцирлиги (100%), ҳосилини комбайнда йиғиштирига мос. Асосий ва такрорий экин сифатида ўстиришга яроқли, асосий экин сифатида 31-32 ц/га ҳосил олинади, такрорий экин сифатида 27-28 ц/га ҳосил олинади, уруғида ёғ миқдори–50,5%, протеин-19,4%, асосий экин сифатида гектаридан 7,1 млн сўм, такрорий экин сифатида ўстирилса гектарида 5,4 млн сўм соф даромад олинади.

СамҚХИ 20-80 нави М.К. Луков ва Т.Э.Остонақулов томонидан США-111 намунаси билан СамҚХИ 10-70 тизмасини чатиштириб олинган дурагайнинг иккинчи авлодидан якка оилавий танлаш йўли билан яратилган.

Бу навининг яратилиши:- кунгабоқар селекция жараёнига мувофиқ: селекцион элитадан танланган типик, яхши ўсимликлар биринчи йил ўрганиш кўчатзорида баҳоланди. Бу кўчатзорда писта пўчоғининг чиқими ва панцирлиги уруғ мағзидаги мой миқдори тахлил қилиниб, андоза (Жаҳонгир нави) га нисбатан жуфт усулда таққосланиб баҳоланди. Бу кўчатзордан танланган энг яхши оилалар иккинчи йил ўрганиш кўчатзорида андозага нисбатан жуфт усулда таққосланиб, ҳар томонлама баҳоланди. Иккинчи йилги ўрганиш кўчатзорида, биринчи йилги кўчатзорда ўрганилганларга қўшимча равишда сохта ун шудринг, шумғия билан зарарланиши аниқланди. Иккинчи йилги ўрганиш кўчатзоридан танланган энг яхши оилалар энг яхшиларини энг яхшилари билан йўнилтирилган чанглатиш ва дастлабки кўпайтириш кўчатзори (бир вақтда инфекцион майдонда) хар томонлама баҳоланди. Ундан кейинги ишлар нав синашларда:- дастлабки нав синашда бир йил, рақобатли нав синашда уч йил (Самарқанд қишлоқ хўжалиги институтининг ўқув тажриба хўжалигида ишлаб чиқаришли нав синашда икки йил) ўрганилди. 2012 йил қишлоқ хўжалиги экинлари навларини синаш Давлат коммиссиясига топширилди. 2015 йил Давлат реестрига киритилди.

Хулоса . 2015 йил Давлат реестрига кириритилган. СамҚХИ 20-80 навидан асосий экин сифатида 31-32 ц/га, такрорий экин сифатида 27-28 ц/га ҳосил олинади, Бу навни Самарқанд, Сурхондарё, Тошкент, Қашқадарё, Наманган вилоятларида асосий ва такрорий экин сифатида экиш мақсадга мувофиқ

Фойдаланилган адабиётлар

1.Абдукаримов Д.Т.Дала экинлар хусусий селекцияси Т. 2.007

2,Атабоева Ҳ.Н. Ўсиликшунослик Т Меҳнат 2000

3.Ёрматова Д., Хушвактова Х.Мойли экинлар Тошкент. 2009

4.Шопавалова Л.Г. “Влияние условий выращивания гибридных семян на их урожайные свойства». Сборник научных трудов ВНИМК. Краснодар 2003.

5.Гаврилова В.А.,. Анисимова И.Н //Особенности инцухта и наследования признаков/ /Подсолнечник Санкт-Петербург.2003.94-98с.

6.Луков М.Қ – //Два урожая семян подсолнечника в году//. Кишоварз, журн. “Земледелец” 1(41) Таджикистан. аграрн. университет. Душанбе 2008 г.

Текст распознан автоматически из PDF и может содержать неточности.