MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTIDA PERSONALNI BOSHQARISH TUSHUNCHASI

--⊱⊱ 301 ⊰⊰--

TUSHUNCHASI

Karimova Madinabonu Baxromjon qizi

Toshkent viloyati pedagogic mahurat

markazi oʻqituvchisi

kmb9609@gmail.com

Annotatsiya. Ushbu maqolada personalni boshqarishning mazmuni, uning zamonaviy tashkilotlar faoliyatidagi oʻrni va ahamiyati tahlil etiladi. Personalni boshqarishning asosiy vazifalari — kadrlarni tanlash, joylashtirish, oʻqitish, motivatsiya qilish, mehnat munosabatlarini tartibga solish va mehnat unumdorligini oshirish kabi jihatlar asosida yoritiladi. Shuningdek, xodimlar bilan ishlashda zamonaviy yondashuvlar, boshqaruv tamoyillari va personal xizmatlari faoliyatining kengayib borayotgan yoʻnalishlari koʻrib chiqiladi. Maqola personalni boshqarishning tashkilotning raqobatbardoshligi va barqaror rivojlanishidagi muhim strategik omil ekanligini asoslaydi.

Kalit soʻzlar: personalni boshqarish, inson resurslari, kadrlar siyosati, motivatsiya, mehnat unumdorligi, boshqaruv tamoyillari, xodimlarni rivojlantirish, mehnat munosabatlari, tashkilot samaradorligi.

Zamonaviy tashkilotlarda inson resurslari — personal tashkilotning eng asosiy va strategik boyligi sifatida qaraladi. Chunki har qanday korxonaning muvaffaqiyati, uning raqobatbardoshligi va barqaror rivojlanishi, avvalo, xodimlarning salohiyati, kasbiy mahorati, motivatsiyasi va toʻgʻri boshqarilishiga bogʻliq. Oʻtgan yillarda boshqaruv amaliyotida “personalni boshqarish” tushunchasi yetarlicha shakllanmagan boʻlsa-da, bozor iqtisodiyoti sharoitiga oʻtish jarayonida bu yoʻnalish tashkilotlar faoliyatining ajralmas qismiga aylandi. Bugungi kunda har bir korxona nafaqat moddiy resurslarini, balki inson omilini ham maksimal darajada samarali boshqarishga intilmoqda.

Yaqin paytlargacha bizning boshqaruv amaliyotimizda "personalni boshqarish" tushunchasi boʻlmagan. Toʻgʻri, har bir tashkilotning boshqaruv tizimi kadrlarni boshqarish va jamoani ijtimoiy rivojlantirish funksional quyi tizimiga ega boʻlsa-da, biroq bu ishlarning katta qismini boʻlinma rahbarlari amalga oshirardi. Tashkilotda kadrlarni boshqarish boʻyicha asosiy tarkibiy boʻlinma xodimlar boʻlimi hisoblanadi, uning zimmasiga xodimlami ishga olish, ishdan boʻshatish, shuningdek, xodimlar oʻqishini tashkil qilish, malaka oshirish va qayta tayyorlash boʻyicha vazifalar yuklatilgan. Zamonaviy tadqiqotlaming koʻrsatishicha, xodimlar boʻlimlari kadrlar bilan ishlashning na uslubiy, na axborot va na muvofiqlashtiruvchi markazi hisoblanadi.

Personalni boshqarish – bu tashkilot xodimlarini samarali boshqarish jarayoni boʻlib, u inson resurslarini rejalashtirish, motivatsiya qilish, rivojlantirish va ularning mehnat unumdorligini oshirishni oʻz ichiga oladi.

Bu tushuncha tashkilotning umumiy maqsadlariga erishish uchun xodimlarning qobiliyatlarini maksimal darajada ishlatishni nazarda tutadi. Samarali personalni boshqarish rahbarlar va xodimlar oʻrtasidagi munosabatlarni yaxshilashga, ularning motivatsiyasini oshirishga va korxonaning samaradorligini oshirishga yordam beradi.

Personalni boshqarishning asosiy maqsadi – tashkilot xodimlarini toʻgʻri tanlash, oʻqitish, ragʻbatlantirish va ularning samaradorligini oshirish orqali umumiy biznes maqsadlariga erishishdir.

--⊱⊱ 302 ⊰⊰--

Ular ish haqi va mehnatni tashkil qilish, mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi, yuridik boʻlim va kadrlarni boshqarish funksiyalarini bajaruvchi boshqa boʻlinmalar bilan tuzilmaviy jihatdan ajratilgan. Tashkilotlarda ijtimoiy muammolarni hal etish uchun ijtimoiy tadqiqot va xizmat koʻrsatish boʻlimlari tashkil etiladi.

Personalni boshqarish xizmatlari qoidaga koʻra quyiroq tashkiliy maqomga ega boʻlib, professional jihatdan ham zaifroq sanaladi. Shu sababli, ular personalni boshqarish va ulaming ishlashi uchun normal sharoitlar taʼminlash boʻyicha bir qator vazifalami bajarmaydi.

Quyida ulaming eng muhimlari koʻrsatilgan:

-ijtimoiy-psixologik diagnostika;

- xodimning guruh va maʼmuriyat oʻrtasidagi munosabatini tahlil qilish va tartibga solish;

- xodimlami boshqarish tizimining axborot taʼminoti;

- bandlikni boshqarish;

- boʻsh lavozimlarga nomzodlar tanlash va baholash;

- salohiyatli xodimlarga boʻlgan ehtiyojni tahlil qilish;

- ishbilarmonlik karyerasini rejalashtirish va nazorat qilish;

- xodimlaming professional va ijtimoiy-psixologik moslashuvini oʻrganish;

- mehnat motivatsiyasini boshqarish;

- mehnat munosabatlarining huquqiy masalalarini tahlil etish. Agar maʼmuriybuyruqbozlik tizimi davrida bu vazifalar ikkinchi darajali masala sifatida koʻrib chiqilgan boʻlsa, bozor munosabatlariga oʻtishda esa, ular birinchi oʻringa chiqib oldi. Tashkilotni rivojlantirish strategiyasiga koʻra bugungi kunda har bir tashkilot bu vazifalarni hal qilishdan manfaatdor.

Personalni boshqarish yangi xizmatlari qoidaga koʻra anʼanaviy xizmatlar - xodimlar boʻlimi, ish haqi va mehnatni tashkil qilish boʻlimi, mehnat muhofazasi va texnik xavfsizlik boʻlimi va boshqalar asosida tashkil qilinadi. Yangi xizmatlarning vazifalari kadrlar siyosatini amalga oshirish va tashkilotda mehnat resurslarini boshqarish boʻyicha faoliyatni muvofiqlashtirishdan iborat. Shu sababli ular oʻz funksiyalari doirasini kengaytirib, faqat kadrlarga aloqador masalalardan tashqari, mehnat faoliyatini ragʻbatlantirish tizimini ishlab chiqish, professional harakatlanishni boshqarish, ziddiyatlaming oldini olish, mehnat resurslarini oʻrganish kabi vazifalarni ham bajarishga oʻtadi. Personalni boshqarish xizmati tuzilmasi koʻp jihatdan tashkilotning hajmi va xarakteri, chiqarilayotgan mahsulot xususiyatlariga bogʻliq boʻlishi shubhasiz, albatta.

Muayyan tashkilotni boshqarish faoliyati koʻp qirrali boʻlib, uning turli sohalaridagi samarali rahbarlik faoliyati turlicha yondashuv va malakali mutaxassislar ishtirokini talab qiladi. Tashkilot miqyosidagi boyliklami ikki asosiy guruhga boʻlgan holda - moddiy va nomoddiy koʻrinishlarni qayd etishimiz mumkin.

Nomoddiy boyliklarga shu tashkilot miqyosidagi nafaqat aqliy salohiyat, balki inson omili bilan bogʻliq boʻlgan hamma yutuqlar kiradi. Muayyan tashkilotda faoliyat yurituvchi barcha shaxslar - "personal" atamasi bilan nomlanadi. Tashkilotdagi inson resursi - boshqaruvga oid fanlarning diqqat markazida turuvchi mavzu boʻlib, tashkilotning asosiy maqsadiga qay tarzda erishish aynan personalni malakali boshqarish bilan bogʻliqdir. Birorta tashkilotning texnologik jarayonini boshqarish masalasi personal boshqaruvidan ajralgan holda tahlil qilina olmaydi.

--⊱⊱ 303 ⊰⊰--

Personalni boshqarishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

1. Kadrlarni tanlash va joylashtirish – malakali mutaxassislarni jalb qilish va ularga mos lavozimlarni taqsimlash.

2. Motivatsiya va ragʻbatlantirish – xodimlarning ishga boʻlgan qiziqishini oshirish, mukofotlash tizimini yaratish.

3. Xodimlarning rivojlanishi va oʻqitilishi – doimiy oʻqitish va malaka oshirish orqali kasbiy rivojlanishni taʼminlash.

4. Mehnat unumdorligini oshirish – xodimlarning samaradorligini baholash va ragʻbatlantirish.

5. Mehnat munosabatlarini boshqarish – rahbar va xodimlar oʻrtasida sogʻlom ish muhitini shakllantirish.

6. Ish sharoitlarini yaxshilash – xodimlarning salomatligi va farovonligini qoʻllabquvvatlash.

Personalni boshqarishning asosiy tamoyillari

Professionalizm va malaka – har bir xodim oʻz vazifalarini yuqori darajada bajarishi kerak.

Motivatsiya va ragʻbatlantirish – xodimlarni maʼnaviy va moddiy jihatdan qoʻllabquvvatlash.

Adolat va shaffoflik – personalni boshqarishda teng imkoniyatlarni taʼminlash.

Innovatsion yondashuv – zamonaviy texnologiyalar va uslublarni personalni boshqarishda qoʻllash.

Oʻzaro hurmat va ishonch – rahbar va xodimlar oʻrtasida yaxshi munosabatlarni shakllantirish.

Personalni boshqarish tashkilotning eng muhim jihatlaridan biri boʻlib, u xodimlarning kasbiy rivojlanishi, motivatsiyasi va samaradorligini oshirishga qaratilgan. Samarali personalni boshqarish tashkilotning uzoq muddatli muvaffaqiyatini taʼminlashda muhim rol oʻynaydi.

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

1. Alimov R. Inson resurslarini boshqarish: nazariya va amaliyot. — Toshkent: Fan, 2022.

2. Maxmudov M. Kadrlar siyosati va inson resurslarini boshqarish. — Toshkent: Oʻzbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2020.

3. Abdukarimov B.X. Boshqaruv psixologiyasi. — Toshkent: Oliy taʼlim, 2019.

4. Joʻrayev Q., Sodiqov A. Menejment asoslari. — Toshkent: Iqtisodiyot, 2021.

5. Turgʻunov A. Mehnat iqtisodiyoti va mehnat munosabatlari. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2018.