ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI FANLARINI O‘QITISHDA ELEKTRON RESURSLARNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI

RESURSLARNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI

Termiz iqtisodiyot va serviz univerteti,

Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi

(boshlang‘ich ta’lim) 1-kurs magistranti

Ilmiy rahbar: Turayeva Gulnoza Ergashevna

Pedagogika fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD)

Annotatsiya. Ushbu maqolada ona tili va o‘qish savodxonligi fanlarini o‘qitishda elektron resurslardan foydalanishning nazariy va metodologik asoslari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar, xususan, sun’iy intellekt (AI), ta’lim jarayonini yanada samarali va interfaol qilish imkonini beradi. Ona tili va o‘qish savodxonligi fanlari o‘quvchilarni nafaqat yozma va og‘zaki nutqni rivojlantirish, balki axborotlarni tahlil qilish, tanqidiy fikrlash va kompyuter texnologiyalaridan samarali foydalanishni o‘rgatadi.

Kalit so‘zlar: Ona tili, o‘qish savodxonligi, elektron resurslar, sun’iy intellekt, metodologik asoslar, interaktiv ta’lim, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim.

ТЕОРЕТИКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ

ЭЛЕКТРОННЫХ РЕСУРСОВ В ПРЕПОДАВАНИИ РОДНОГО ЯЗЫКА И

ЧИТАТЕЛЬСКОЙ ГРАМОТНОСТИ

Эрматова Гуллола Зиёд кизи

Термезский университет экономики и сервиса

Магистрант 1-го курса по направлению "Теория и методика обучения и воспитания

(начальное образование) "

Научный руководитель: Тураева Гулноза Эргашевна

Доктор философии (PhD) по педагогическим наукам

Аннотация. В данной статье анализируются теоретико-методологические основы использования электронных ресурсов в преподавании таких дисциплин, как родной язык и читательская грамотность. Цифровые технологии, в частности искусственный интеллект (ИИ), позволяют сделать образовательный процесс более эффективным и интерактивным. Дисциплины "Родной язык" и "Читательская грамотность" учат школьников не только развивать письменную и устную речь, но и анализировать информацию, критически мыслить и эффективно использовать компьютерные технологии.

Ключевые слова: Родной язык, читательская грамотность, электронные ресурсы, искусственный интеллект, методологические основы, интерактивное образование, личностноориентированное образование.

THEORETICAL AND METHODOLOGICAL FOUNDATIONS OF USING

ELECTRONIC RESOURCES IN TEACHING MOTHER TONGUE AND READING

LITERACY

Termez University of Economics and Service,

Theory and Methodology of Education and Upbringing

(Primary Education), 1st-year Master's student

Scientific Supervisor: Turayeva Gulnoza Ergashevna

Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences

Abstract. This article analyzes the theoretical and methodological foundations for using electronic resources in teaching the subjects of Mother Tongue and Reading Literacy. Digital technologies, particularly artificial intelligence (AI), enable the educational process to be more effective and interactive. The subjects of Mother Tongue and Reading Literacy teach students not only to develop their written and oral communication skills but also to analyze information, think critically, and use computer technologies effectively.

Keywords: Mother tongue, reading literacy, electronic resources, artificial intelligence, methodological foundations, interactive education, student-centered education.

Kirish. Ona tili va o‘qish savodxonligi fanlari ta’lim tizimining asosiy fanlaridan hisoblanadi. Ushbu fanlar o‘quvchilarda nutqni va o‘qish savodxonligini rivojlantirishga xizmat qiladi, bu esa o‘z navbatida ma’lumotni tushunish, o‘z fikrini aniq ifodalash va axborotlarni to‘g‘ri tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi. Zamonaviy ta’limda bu fanlar o‘qituvchining yondashuvi va ishlatadigan materiallariga asoslanadi. Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi, xususan, sun’iy intellektning ta’limga kiritilishi bu jarayonni yanada samarali qilish imkoniyatlarini taqdim etmoqda. AI texnologiyalari ona tili va o‘qish savodxonligini o‘rgatishning metodologiyasini yangi bosqichga olib chiqishi mumkin. Elektron resurslar esa ta’lim jarayonini interfaol va o‘quvchiga yo‘naltirilgan qilishga yordam beradi, shu bilan birga sun’iy intellekt bu jarayonda o‘quvchilarning savodxonligini rivojlantirishda yangi usullarni yaratishda qo‘llanilishi mumkin.

Ai texnologiyalarini ona tili va o‘qish savodxonligi fanlarida amaliy qo‘llash

Ona tili va o‘qish savodxonligi fanlarida AI texnologiyalarini qo‘llashning amaliy jihatlari quyidagicha bo‘lishi mumkin:

1. O‘quvchilarni baholash va takliflar. AI texnologiyalarini o‘quvchilarning nutqiy faoliyatini baholashda qo‘llash mumkin. Sun’iy intellekt yordamida o‘quvchilarning o‘qish tezligi, talaffuzi va nutqiy aniqligi baholanadi. Bu tizim o‘quvchilarga xatolarni ko‘rsatib, ularni qanday tuzatish bo‘yicha tavsiyalar beradi. Bu usul o‘quvchilarning mustaqil ishlash va o‘z bilimlarini mustahkamlashlariga yordam beradi.

2. O‘qish va yozish ko‘nikmalarini mustahkamlash. AI yordamida o‘quvchilarni o‘qish va yozish ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun maxsus mashqlar va interaktiv darsliklar ishlab chiqilishi mumkin. Masalan, o‘quvchilarga o‘qish matnini taqdim etib, ularni matn bo‘yicha savollar bilan tanishtirish, ularni nutqiy faoliyatda ishtirok etishga undash, shuningdek, yozish ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun maqola va qisqa hikoyalar yozishni talab qilish mumkin. Bu o‘quvchilarga o‘z fikrlarini aniq ifodalashni va axborotni to‘g‘ri tahlil qilishni o‘rgatadi.

3. Ta’limni individual yondashuvga moslashtirish. AI tizimlari yordamida o‘quvchilarning individual o‘rganish ehtiyojlariga mos materiallar taqdim etiladi. Masalan, ba’zi o‘quvchilar grammatika va imlo bo‘yicha muammolarni hal qilishda qiynalishi mumkin, shuning uchun ularga tegishli mashqlar va ko‘rsatmalar berilishi kerak. Sun’iy intellekt bu jarayonda o‘quvchining darajasini aniqlab, shaxsiy yondashuvni taqdim etadi.

Metodologiya. Maqola metodologik jihatdan nazariy tahlil, qiyosiy va pedagogik tadqiqot metodlaridan foydalangan holda yozilgan. Tadqiqotda ona tili va o‘qish savodxonligi fanlarida qo‘llanilayotgan elektron resurslar tahlil qilindi. Shuningdek, sun’iy intellekt yordamida ta’lim jarayonini takomillashtirish va o‘quvchilarni savodxonlikka o‘rgatishning innovatsion metodlari ko‘rib chiqildi. Tadqiqotda quyidagi savollarni o‘rganishga qaratilgan:

1. Elektron resurslar ona tili va o‘qish savodxonligi fanlarini o‘qitishda qanday metodologik imkoniyatlar yaratadi?

2. Sun’iy intellekt yordamida ona tili va o‘qish savodxonligi darslarining samaradorligini qanday oshirish mumkin?

3. AI texnologiyalarining o‘qish va nutq savodxonligini rivojlantirishdagi roli qanday?

Natijalar. Ona tili va o‘qish savodxonligi fanlarini o‘qitishda elektron resurslardan foydalanishning bir qator ijobiy natijalari mavjud. Elektron resurslar o‘quvchilarga quyidagi imkoniyatlarni yaratadi:

1. Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim. AI texnologiyalari yordamida har bir o‘quvchining o‘rganish darajasi va tezligi aniqlanadi va dars materiallari shaxsiylashtiriladi. Bu o‘quvchining individual ehtiyojlariga mos keladigan materiallarni taqdim etadi va shaxsiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlaydi.

2. Interfaol va turli formatdagi materiallar. Raqamli texnologiyalar yordamida o‘quvchilar uchun turli xil o‘quv materiallarini yaratish mumkin, masalan, interaktiv darsliklar, video va audio materiallar, multimediali taqdimotlar va interaktiv simulyatsiyalar. Bu o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi va mavzuni yaxshiroq tushunishga yordam beradi.

3. Baholash va fikr bildirish. Elektron resurslar yordamida o‘quvchilarni baholash tizimi avtomatlashtirilgan bo‘lib, ular tezkor fikr bildirish va o‘z bilimlarini mustahkamlash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Sun’iy intellekt yordamida baholashda ob’ektivlikni ta’minlash va natijalarni tezda olish mumkin.

4. Savodxonlik va nutqni rivojlantirish. Sun’iy intellekt yordamida o‘quvchilarning o‘qish va yozish ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun shaxsiylashtirilgan mashqlar va testlar yaratish mumkin. AI texnologiyalari o‘quvchilarga o‘z qiyinchiliklarini aniqlash va ularga moslashtirilgan yordamni olish imkonini beradi.

5. Resurslarga tezkor kirish va yangilanish. Raqamli resurslar o‘quvchilarga turli manbalarga tezda kirish imkonini beradi. Bu esa darslarni o‘z vaqtida va o‘quvchilarning zamonaviy talablariga mos ravishda yangilashni osonlashtiradi.

Muhokama. Ona tili va o‘qish savodxonligini o‘qitishda elektron resurslar va sun’iy intellektni qo‘llash bir qator afzalliklarga ega bo‘lishi mumkin, ammo ba’zi xavflar ham mavjud. Bularning eng muhimi — sun’iy intellektning o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini susaytirishi xavfi. Agar o‘quvchilar faqat sun’iy intellektning javoblariga tayansalar, bu ularning nutq va o‘qish savodxonligi ko‘nikmalarini rivojlantirishga to‘sqinlik qilishi mumkin. Shu sababli, sun’iy intellekt yordamida darsni tashkil etishdan oldin, o‘qituvchining pedagogik nazorati va izohlari muhim ahamiyatga ega.

Ikkinchi xavf — axloqiy muammolar. Sun’iy intellektdan foydalanish axborotlarni tahlil qilishda noaniqliklar, noto‘g‘ri javoblar va o‘qituvchining yo‘nalishini noto‘g‘ri belgilashga olib kelishi mumkin. Shuning uchun sun’iy intellektni ishlatishda ehtiyotkorlik bilan yondashish zarur.

Xulosa. Ona tili va o‘qish savodxonligi fanlarini o‘qitishda elektron resurslar va sun’iy intellektdan foydalanish zamonaviy ta’lim jarayonini yanada samarali va interfaol qilish imkoniyatini beradi. Bu yondashuv o‘quvchilarda nutqni aniq ifodalash, axborotni tahlil qilish va savodxonlik ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Shuningdek, sun’iy intellekt yordamida darslarni shaxsiylashtirish, individual yondashuv va interaktivlikni oshirish mumkin. Biroq, sun’iy intellektni ta’limda qo‘llashda ehtiyotkorlik zarur, chunki noto‘g‘ri foydalanish o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini susaytirishi va axloqiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Sun’iy intellektni yordamchi vosita sifatida ishlatish va o‘qituvchining pedagogik nazoratini saqlab qolish zarur.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 6-iyuldagi 422-son qarori. “Tarbiya fanining amalga oshirilishini belgilash to‘g‘risida”.

2. UNESCO. Artificial Intelligence in Education: Guidance for Policy-makers. 2021.

3. OECD. Trends Shaping Education 2025. OECD Publishing, 2025.

4. OECD. Artificial Intelligence and Education and Skills. OECD Publishing, 2024.