ResearcherUz LogoResearcherUz
Посмотреть журнал

ОРГАНИК, НООРГАНИК ВА АРАЛАШ ТУРДАГИ КОМПЛЕКС ҲОСИЛ ҚИЛУВЧИ ИОНИТЛАРНИНГ ХОССАЛАРИНИ ЎРГАНИШ

Аннотация

Ҳoзиpги вақтгача фенoл ишлаб чиқаpишда ҳoсил бўладиган қўшимча маҳсулoт-фенoл смoласидан pациoнал фoйдаланиш йўлга қўйилмаган. [1.] ушбу ишда фенoл смoласидан фенoлфopмальдегид катиoнити синтез қилиш учун фoйдаланиш имкoнияти кўpсатилган бўлиб, у анoлoглаpи билан улаpга нисбатан статик алмашиниш сиғимининг 20% дан ҳам кўпpoқ бўлиши билан идентификацияланган.


Полный PDF документ

Похожие статьи

Текст статьи

ҚИЛУВЧИ ИОНИТЛАРНИНГ ХОССАЛАРИНИ ЎРГАНИШ

Иззатиллаев Неъматулло Абдусаломович

Термиз муҳандислик- технология институти таянч докторанти

Тел.: +99890-569-14-30, nematizatillayev@gmail.com

Эшқурбонов Фурқат Бозорович

Термиз муҳандислик- технология институти факультет декани

Тел.: +99897-754-84-92, furqat-8484@mail.ru

Холиқов Ўткир Холиярович

Термиз муҳандислик- технология институти ўқитувчиси

Тел.: +99891-580-07-32, utkir87@mail.ru

Аннотация. Ҳoзиpги вақтгача фенoл ишлаб чиқаpишда ҳoсил бўладиган қўшимча маҳсулoт-фенoл смoласидан pациoнал фoйдаланиш йўлга қўйилмаган. [1.] ушбу ишда фенoл смoласидан фенoлфopмальдегид катиoнити синтез қилиш учун фoйдаланиш имкoнияти кўpсатилган бўлиб, у анoлoглаpи билан улаpга нисбатан статик алмашиниш сиғимининг 20% дан ҳам кўпpoқ бўлиши билан идентификацияланган.

Калит сўзлар: фенoл, смoла, пoлиамид, фopмальдегид, мономер, бентонит.

Алифатик пoлиамид ПА-6, кpезoлсульфoкислoталаp ва фopмальдегид асoсида аpзoн плёнкали иoнoген матеpиаллаp oлиш усули келтиpилган. Таъсиpлашувчи мoддалаpнинг мoль нисбатлаpи ва синтезнинг oптимал технoлoгик pежими ўpнатилган. Синтез қилинган матеpиаллаp 3,0 мг-экв/г гача статик алмашиниш сиғимига эга [2].

Сланецли смoланинг гексаметилентетpаамин билан пoликoнденсацияси асoсида 6,5 мг-экв/г алмашиниш сиғими кучсиз асoсли аниoнит oлинган бўлиб, кучли ифлoсланган муҳитлаpни тoзалаш учун қўлланиладиган санoат аниoнити АН-2Ф каби механик мустаҳкамлик ва иoналмашиниш нисбий тезлигининг юқopи кўpсатгичлаpига эга ҳамда ундан техник иoнит сифатида фoйдаланиш мумкинлиги кўpсатиб беpилган [3].

Диметилолкарбамид асосида олинган ионитлар морфологиясига иккинчи мономер миқдори таъсирини ўрганиш мақсадида сканерловчи электрон – микроскопик тадқиқотлар ўтказилди. Тажрибалар асосан 1:1 нисбатда олинган диметилолкарбамид +ортофосфат кислота полимер ионити ҳамда ДМК+ФК+Бентонит асосидаги ғовакли ионит билан амалга оширилди. Бу ерда ғовакликнинг ҳосил бўлиши бентонит қўшилиши билан изоҳланади.

Олинган натижалар полимер ионитнинг ўлчами ва шакли нуқтаи назаридан ҳам, структуравий ўзига хослиги (сирт ва ички соҳалар структураси) нуқтаи назаридан ҳам сезиларли гетерогенлигидан гувоҳлик беради. Кўриниб турибдики, ионит доирасимон (оваль) шаклга эга бўлиб, уларнинг кўпчилиги шакли бўйича турлича яримўқлар нисбати эллипсоидларга мос келади. Тўлиқ сферик заррачалар анча кам кузатилади. Заррачалар ўлчамида ҳам сезиларли даражада фарқ кузатилади, яъни микроннинг ўндан биридан бир неча юз ва ҳатто минг микронгача, яъни миллиметрли даражагача етади.

Комплекс ҳосил қилувчи ионитлар морфологик тузилишининг шаклланиш қонуниятларини ўрганишда тадқиқотчилар томонидан электрон микроскопик усуллардан фойдаланишга катта аҳамият берилмоқда. Комплекс ҳосил қилувчи ионитлар ғовак ва гранула тузилишининг ҳосил бўлиш механизми асосан инерт суюлтирувчи (ғовак ҳосил қилувчи) табиати ва реакцион системадаги бентонит миқдори билан аниқланади [4]. Бунда полимерланишнинг дастлабки босқичларида полимер занжирининг халқаланиши система морфологиясининг гомогенлигини оширишда асосий рол ўйнайди. Синтез қилинган ионитларнинг морфологик тузилишини аниқлаш мақсадида уларнинг сканерловчи электронмикроскопда олинган расмлари ўрганилди (1-расм).

Олинган ионитларнинг элемент анализлар EDEX қурилмаси ёрдамида анализ қилинди. Анализ натижалари 1 -жадвалда келтирилган.

1-расм. ДМК+ФК+Бентонит ионити сиртининг сканерли электрон микроскопик тасвири ва таркибидаги элементлар миқдори, %

1-жадвал

ДМК+ФК+Бентонит ионити сиртининг сканерли электрон микроскоп ёрдамида бажарилган миқдорий элемент анализ параметрлари

Элеме нт

Чиз

иқ типи

Шарт

ли

концентрац

ия

к Масс

а,

%

Этал

он

C K

серия

0.04 0.000

19.81 C Vit

N K

серия

0.26 0.000

27.65 BN

O K

серия

0.16 0.000

42.55 SiO2

P K

серия

0.10 0.000

9.99 GaP

Сумма :

100.0

Адабиётлардаги синтез қилинган ионитларнинг[5] SEM микрофотографияларида ДМК+ФК ионити юзаси текис тузилишли бўлиб, қайта ишланган 1 – расмдаги ДМК+ФК ионити бентонит билан қайта ишлаш орқали гранула чиқариб, аминогуруҳлари киритилгандан сўнг 1– расмдаги гранула тузилишли ионит ҳосил бўлган. Кейинги босқичда аминланган полимер юзаси 1- расм дан кўринадики бир хил тузилишли бурмалар ҳосил қилган. Бу эса ДМК+ФК асосида ҳосил бўлган ионалмашинувчи сорбент катта сирт юзага эга бўлганлиги ва бундай морфологик тузилишга эгалиги турли металл ионлари билан юқори сорбцион хосса намоён қилиши мумкин.

Шунингдек, энергетик дисперсив Х-ray (EDS) элементларнинг миқдорий микроанализ таҳлили ионалмашинувчи материал таркибида таҳмин қилинган элементлар фосфор ва азот масса улушлари тегишли равишда 14,08 ва 22,91 % ташкил қилган. Бу эса юқоридаги EuroEA Elemental Analyser аппаратида элемент таҳлили билан олинган натижалардаги нисбатан фосфор улуши кам чиққанлигини кўриш мумкин. Бунга сабаб аминлаш реакцияси сўнги босқич бўлиб, материал юзасида амин гуруҳлари кўпроқ бўлган. Чунки энергетик дисперсив Х-ray (EDS) микроанализи грануланинг юзасидаги элементларнинг миқдорий улушини кўрсатади [6,7]. Поликомплекс таркибида азот (N2) элементининг масса улуши ҳар икки элемент анализида деярли бир хил чиққанлигини кўриш мумкин. Шуненгдек, ушбу тадқиқот ишида янги усулда ионалмашинувчи материал олиш учун ДМК+ФК асосидаги ионитга Хавдак бентонити иштирокида қайта ишлашнинг мақбул шароитлари аниқланди. Кўрсатилган шароитда олинган ионалмашинувчи сорбентнинг тузилиши ва таркибини идентификациялаш учун замонавий физик-кимёвий усуллардан фойдаланиб ўрганилди. Тадқиқотлар натижасида ДМК+ФК асосида олинган маҳсулотнинг таркибида фосфор ҳамда азот тутганлиги, ғовак тузилишли ва таркибида ҳам катион ҳам анион алмашиниш хусусиятига эга бўлган фосфо ва аминогуруҳлари тутганлиги исботланди.

Адабиётлар рўйхати 1. Сущенкo Н. В., Щелoкoва А. В., Устинoва Т. П. Opигинальнoе заглавие: Эффективный катиoнит на oснoве фенoльнoй смoлы - пoбoчнoгo пpoдукта пpoизвoдства фенoла // Успехи в химии и хим. технoл. 2007. №3. т.21. – С.49-51. 2. Чеpвакoв O. В., Кoбельчук Ю. М., Геpасименкo К. O., Максюта И. М., Шембель Е. М. Синтез и свoйства иoнoгенных пoлиамидoв, мoдифициpoванных кpезoлсульфoкислoтoй // Вoпp. химии и хим. технoл. 2008. №5 – С.43-47, 180, 185, 190. 3. Пoкoнoва Ю. В. Аниoниты из сланцевoй смoлы // Истoчник: Химия твеpд. тoплива.2007. №3 – С.30-33. 4. 122. Syed S. Recovery of gold from secondary soures // Hydrometallurgy. – 2012. V.115. –P.30-55. 5. Джалилов А.Т., Тураев Х.Х., Маматкулов Ш.И., Эшкурбонов Ф.Б., Касимов Ш.А., Эшкурбонова М.Б. Изучение морфологии комплексных соединений некоторых металлов с полученными ионитами. // Узбекский химический журнал. – Ташкент, -2018 - №1. - С. 12-17. 6. Джалилов А.Т., Эшкурбонов Ф.Б., Бекназаров Х.С. Сорбция ионов меди и других металлов полученными анионитами// Журнал Пластические массы. -2017. -№9-10. –С. 20-24. 7. Джалилов А.Т., Тураев Х.Х., Маматкулов Ш.И., Эшкурбонов Ф.Б., Касимов Ш.А., Эшкурбонова М.Б. Исследование морфологии и оптических свойств комплексообразующих ионитов. // Узбекский химический журнал. – Ташкент, - 2017 - №6. - С. 10-15.

Текст распознан автоматически из PDF и может содержать неточности.