KOMPLEKS DAVOLASH
Abdusalomov Behzod Alisher o‘g‘li
2-son Umumiy jarrohlik kafedrasi assistenti, Toshkent tibbiyot akademiyasi,
Toshkent, O‘zbekiston
Zohirov Adhamjon Rafiqovich
2-son Umumiy jarrohlik kafedrasi assistenti, Toshkent tibbiyot akademiyasi,
Toshkent, O‘zbekiston
Annotatsiya. Eksperimental diabetik oyoq sindromida jigar patomarfologiyasini o'rganish va kompleks davolash algaritmi orqali jigar biyokimyoviy jarayonlarini baholashdan iborat. Zamonaviy dori preparatlari orqali jigar to’qimasining marfologik xususiyatlarini, funksiyasini, fermentativ xususiyatlarini qandli diabet kasalligi fonida qayta tiklash orqali aniqlanadi.
Kalit so'zlar: Alloksan, jarrohlik debridman, dekapitatsiya, «Accu-Check» apparati, Student's koeffitsiyenti, gepatotsit, Disse bo’shlig’i.
COMPLEX TREATMENT OF LIVER PATHOMORPHOLOGY IN
DIABETES COMPLICATIONS
Abdusalomov Behzod Alisher ogli Assistant of the Department of General Surgery No. 2, Tashkent Medical Academy,
Tashkent, Uzbekistan
Zohirov Adhamjon Rafiqovich Assistant of the Department of General Surgery No. 2, Tashkent Medical Academy,
Tashkent, Uzbekistan
Abstract. It consists of studying the pathomorphology of the liver in experimental diabetic foot syndrome and evaluating the biochemical processes of the liver through a complex treatment algorithm. It is determined by restoring the morphological properties, function, and enzymatic properties of the liver tissue against the background of diabetes through modern drugs.
Key words: Alloxan, surgical debridement, decapitation, "Accu-Check" device, Student's coefficient, hepatocyte, space of Disse.
Kirish. Qandli diabet - bu insulin yetishmovchiligi bo'lgan kasallik. Insulin yetishmovchiligi tufayli kech asoratlarga olib keladigan metabolik buzilishlar sindromiga kiradi[1]. O'lim darajasi va erta nogironlik tufayli qandli diabetni davolash milliy sog'liqni saqlash tizimlarining ustuvor yo'nalishlaridan biri hisoblanadi[2]. Shu sababli, jigarga kichik nojo'ya ta'sirlar va qulaylik kabi fazilatlarga ega bo'lgan yangi davolash dori vositalarini izlash dolzarb muammo bo'lib qolmoqda[3]. Diabetologiya sohasida ushbu tadqiqotlar uchun diabetes mellitusning turli modellari qo'llaniladi. Ulardan biri alloksan diabet modelidir[4].
Tadqiqot maqsadi. Eksperimental diabetik oyoq sindromini kompleks davolashda patomorfologik jihatlarni hisobga olgan holda, alloksan preparati yordamida sun'iy ravishda yaratilgan qandli diabetda jigarni davolashni o'rganish.
Materiallar va tadqiqot usullari. Tadqiqot 2021-2022 yillarda Toshkent tibbiyot akademiyasining vivariysida saqlangan oq nasilsiz erkak kalamushlar ustida o’tkazildi. Ulardagi barcha jarrohlik manipulyatsiyalar insonparvarlik tamoyiliga muvofiq va umumiy behushlikdan foydalangan holda amalga oshirildi. Hayvonlar 2 guruhga bo'lingan: 1-guruh – o’zgarmagan guruh; 2-nazorat guruhi – an’anaviy terapiya yordamida alloksan sabab bo'lgan diabetik oyoqning eksperimental modellarini yaratilgan guruhi;
24 soatlik ochlikdan so'ng, kalamushlar vazni o’lchab ko’rildi, keyin 0,9% fiziologik eritmada suyultirilgan alloksan 2,0 gramm eritmasi hayvonlarga 100 gramm vazniga 20,15,12 mg alloksan dozasiga to'g'ri keladigan bir martalik dozalar shaklida intraperitoneal yuborildi.
Preparat kiritilgandan atigi 30 daqiqa o'tgach, hayvonlarga oziq-ovqat va suv berildi. 3 kun davomida hayvonlarning periferik qonida glyukoza kontsentratsiyasini aniqlandi. Qandli diabet qondagi glyukoza kontsentratsiyasini aniqlashdan 3 kun o'tgach tasdiqlandi.
Qandli diabetning (2-guruh) eksperimental modeli olindi. Qandli diabetning tasdiqlangan kuni uning rivojlanishining dastlabki kuni (DK) deb hisoblangan.
Jarrohlik muolajasi. Sinov kunida oyoqning o'ng panjaning teri yuzasi qirqib olingan va 70% etanoldan tayyorlangan mato bilan tozalandi. Har bir kalamushning o'ng orqa panjasining panjalari terisida skalpeldan foydalanib, qalinligi 2,0x5,0 mm gacha bo'lgan to'liq qalinlikdagi to'rtburchakl yaralar hosil qilindi. Har kuni jarohatlar an'anaviy davolash usuli (yodning 5% spirtli eritmasi va levomekol malhami) bilan tajriba oxirigacha olib borildi.
Kasallikning rivojlanishi hayvonlarning holatiga qarab baholandi, o'lim guruhlarga bo'linib, klinik belgilar (poliuriya, polidipsiya, polifagiya, vazn yo'qotish, teri yuzasi bujmayishi) va qondagi glyukoza darajasi bo'yicha qayd etildi. Hayvonlarning sochlari odatda o'ziga xos yorqinlikka ega va odatda teriga yopishadi. Kalamushlar individual ravishda o’z qafaslariga joylashtirilgan silindrli suv solingan idishlardan suv ichishidan oldin va suv ichishidan keyin suv miqdori o’lchanib turildi. Kundalik diurez qiymatlarini baholash uchun siydik kollektorlari yordamida individual siydik yig'ish amalga oshirildi.
1, 3, 7, 10, 14-kunlarda kalamushlar boshlarini kesish yo‘li bilan tajribadan olib tashlandi.
Preparatning samaradorligini baholash hayvonlarni va ularning yaralarini vizual tekshirish asosida ham amalga oshirildi. Yara uchun preparatning samaradorligi mezonlari quyidagilardan iborat edi: jarohat sohasidagi yallig'lanish ko'rinishlarining davomiyligiga (shish, giperemiya, yara ekssudati), yara asosining holatiga e'tibor berish; granulyatsiya to'qimalarining paydo bo'lishi; yara nuqsoni maydonini kamaytirish; marginal epitelizatsiya ko'rinishi; jarohatni davolash vaqtini tezlashtirish.
Olingan natijalarning to'g'riligini aniqlash uchun Student t-koeffitsientidan foydalanildi. O'rganilayotgan belgining 5% dan ko'p bo'lmagan chastotali tasodifiy farqlari ishonchli deb tan olingan (P<0,05).
Eksperimental diabetik tovon va jigar parchalari Karnoy eritmasiga solindi (eritma tarkibi - muzli sirka kislotasi - 10 qism, xloroform - 30 qism, etil spirti - 60 qism). Qismlardan gistologik mikropreparatlar tayyorlandi. Bu gistologik bo'limlarni bo'yashning eng keng tarqalgan usuli. Parafin bo’lakchalari xloroformda parafinlanadi va distillangan suvda yuviladi, so'ngra gematoksilin eritmasi bo’lakchalar ustiga 3 daqiqa davomida quyiladi. 10 daqiqa davomida toza oqar suvda yuvib tashlandi va kesilgan joylarni tekshirildi.
Toza oqar suvda yuviladi va bo'laklar 2 minutdan 3 minutgacha eozin bilan bo'yaladi, ksilenda tozalanadi va balzam bilan o'raladi. Natijada, hujayra yadrolari ko'kbinafsha rangga bo'yaladi. Sitoplazma pushti rangga bo'yalgan. Tadqiqot lyuminestsent-mikroskopik usulda amalga oshirildi.
Tadqiqot natijalari.
Nazorat guruhi. Jigar to'qimasini mikroskopik tekshirish natijalari jigarda alloksan diabetini an'anaviy davolashdan so'ng 7-kunida gepatotsitlarning vakuolyar degeneratsiyasi darajasi biroz kamayadi. Jigar parenximasi lobulalarining ikkinchi morfofunksional zonasida yanada aniqroq vakuolyar distrofiya saqlanib qoladi. Gepatotsitlarning vakuolyar degeneratsiyasi ba'zan jigar hujayralarining nekrobiozi va nekrozi bilan tugaydi. Jigar lobulalarining uchinchi va birinchi morfofunksional zonalarida gidrooptik distrofiya kamroq aniqlanadi, bu gepatotsitlar sitoplazmasining bo'shashishi va notekis bo'yalishi bilan namoyon bo'ladi.
Gepatotsitlarning yadro tuzilmalari har xil shakl va o'lchamda bo'lib, ularning aksariyati kariopiknoz va karioliz holatida bo'ladi. Perisinusoidal bo'shliq biroz kengaygan, ularning ba'zilarida bitta leykotsitlar mavjudligi aniqlanadi. Jigarda alloksan diabetini an'anaviy davolashdan so'ng 10-kunida gepatotsitlarda distrofik o'zgarishlar nisbatan kamayadi. Yuqorida aytib o'tilganidek, jigar lobulalarining ikkinchi morfofunksional zonasida gepatotsitlar sitoplazmasining mayda tomchi vakuolyar distrofiyasi (1-rasm) saqlanadi. Disse bo’shlig’ining markaziy venasi, sinusoidlari va bo'shlig'i biroz kengaygan va to'liq qonli bo'lib qoladi. Tadqiqotning 14- kunida ba'zi joylarda jigar to'qimalarida limfoid hujayralar tomonidan yallig'lanish infiltratsiyasining kichik o'chog'i paydo bo'lganligi qayd etilgan (1-rasm). Jigar parenximasi tomonidan, oldingi davrlarga nisbatan, gepatotsitlarda distrofik o'zgarishlarning barqarorlashishi qayd etilgan, faqat ba'zi gepatotsitlarda mayda tomchi vakuolyar distrofiya saqlanib qoladi. Shu bilan birga, jigar hujayralarining yadro tuzilmalari biroz kattalashgan va giperxromli. 1. Rasm. Jigarning morfologik rasmi, an'anaviy davolash, 10 kun. Gepatotsitlardagi distrofik o'zgarishlarni barqarorlashtirish. Rang: G-E. SW: 10x40. 2.Rasm. Jigarning morfologik rasmi, an'anaviy davolash, 14-kun. Jigar to'qimalarida yallig'lanish infiltratsiyasi o'choqlari paydo bo'ladi. Rang: G-E. SW: 10x4
Xulosa. Jigarni an'anaviy davolashdan so'ng dinamikada morfologik o'rganish organning funktsional qobiliyatlarini qisman tiklashni ko'rsatdi. Eksperimental guruhda tajribani davom ettirishga qaror qildik.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati: 1. Yusufjanovich, E. U., Mamatkulovich, M. B., Fozilovich, M. S., & Rafiqovich, Z.
A. (2023). VOLUME OF OUTPATIENT AND POLYCLINIC SURGICAL CARE
PROVIDED IN THE PRIMARY HEALTH CARE. Open Access Repository, 4(3), 171-186.
2. Zokhirov, A. (2023). SURGICAL TREATMENT OF TRACHEAL STENOSIS
WITH SCARS. Journal of Academic Research and Trends in Educational Sciences, 2(1), 236-241.
3. Зохиров, А. Р. (2023). СОВРЕМЕННЫЕ ПРИНЦИПЫ ХИРУРГИЧЕСКОГО
ЛЕЧЕНИЯ ОСТРОГО АППЕНДИЦИТА У БЕРЕМЕННЫХ. European Journal of
Interdisciplinary Research and Development, 13, 121-126. 4. Fozilovich, M. S., Yusufjanovich, E. U., & Rafiqovich, Z. A. (2023).
IMPROVEMENT OF METHODS OF PROVIDING OUTPATIENT SURGICAL
CARE IN PRIMARY HEALTH CARE. British Journal of Global Ecology and Sustainable Development, 14, 50-57. 5. Fozilovich, M. S., Mamatkulovich, M. B., & Rafiqovich, Z. A. (2023). METHODS
OF APPROACHES TO IMPROVING THE QUALITY AND EFFECTIVENESS OF
THE PREVENTIVE WORK OF SURGEONS IN CLINICS. Conferencea, 74-78.
6. Rafiqovich, Z. A. (2023). SURGICAL TREATMENT OF ACUTE APPENDICITIS
IN PREGNANCY. British Journal of Global Ecology and Sustainable Development, 14, 32-38.
7. Ergashev, U., & Zohirov, A. (2023). STUDYING THE EFFICACY OF MODERN
SCLEROTHERAPY IN VASCULAR SURGERY. Journal of Academic Research and Trends in Educational Sciences, 2(1), 211-217. 8. Ergashev, U., & Zohirov, A. (2023). COURSE AND PRINCIPLES OF
TREATMENT OF ACUTE APPENDICITIS IN PREGNANCY. Journal of Academic
Research and Trends in Educational Sciences, 2(1), 218-225. 9. Каримов, Ш. И., et al. "Построение математических моделей оценки степени тяжести и прогноза эффективности лечения критической ишемии нижних конечностей при мультифокальном атеросклерозе." (2019). 10. Zohirov, A., Anvarjonov, M., Abdukarimov, S., & Rahmonov, S. (2023).
EVALUATION OF THE EFFICACY OF SCLEROTHERAPY IN VENOUS
PATHOLOGY. Journal of Academic Research and Trends in Educational Sciences, 2(1), 185-190. 11. Rafiqovich, Z. A., Sobirjonovich, S. S., Faxriddinovich, F. F., & Ubaydullaxonovich, O. S. (2023). Experimental Treatment of Purulent-Necrotic Lesions of The Lower Extremities with New Generation Drugs. Texas Journal of Medical Science, 18, 30-38. 12. Rafiqovich, Z. A., Sobirjonovich, S. S., Faxriddinovich, F. F., & Ubaydullaxonovich, O. S. (2023). THE ROLE OF MODERN SCLEROTHERAPY IN VASCULAR SURGERY. American Journal of Interdisciplinary Research and Development, 14, 1-6. 13. Зохиров, А. Р., & Эрназаров, Х. И. (2022, June). Патоморфологическая картина жизненноважных органов при экспериментальной модели диабетической стопы. In International scientific forum-2022 (pp. p146-153). 14. Эрназаров, Х., Зохиров, А., Эргашев, У. Ю., & Исраилов, Р. (2022).
ПАТОМОРФОЛОГИЧЕСКАЯ КАРТИНА ЖИЗНЕННО ВАЖНЫХ ОРГАНОВ
ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ МОДЕЛИ ДИАБЕТИЧЕСКОЙ СТОПЫ.
15. Yusufjanovich, E. U., Rafiqovich, Z. A., & Tohirovich, G. B. (2023). PRINCIPLES
OF STUDYING LIVER MORPHOLOGY IN EXPERIMENTAL DIABETIC FOOT
SYNDROME. World Bulletin of Public Health, 19, 63-65. 16. Abduraimovna, A. F., Komilovna, S. G., Yusufjanovich, E. U., & Rafiqovich, Z.
A. (2023, February). EVALUATION OF THE EFFECTIVENESS OF PHYSICAL
ACTIVITY IN PELVIC ORGAN PROLAPSE. In E Conference Zone (pp. 42-48). 17. Атаходжаева, Ф. А., Сохибова, Г. К., Эргашев, У. Ю., & Зохиров, А. Р. (2023,
February). ВЛИЯНИЯ ВИТАМИНА Д НА ТАКТИКУ ВЕДЕНИЯ ЖЕНЩИН С
МИОМОЙ МАТКОЙ. In E Conference Zone (pp. 35-41). 18. Yusufjanovich, E. U., Irisbaevich, M. G., Rafiqovich, Z. A., Abduraimovna, A. F., & Komilovna, S. G. (2023, February). IDIOPATHIC THROMBOCYTOPENIC PURPURA IN PREGNANCY. In E Conference Zone (pp. 13-20). 19. Rafiqovich, Z. A. (2023, February). IMPROVING THE DETECTION OF
MORPHOLOGICAL CHANGES IN PURULENT WOUNDS. In E Conference
Zone (pp. 51-57). 20. Zokhirov, A. R. (2022, June). Ernazarov Kh. I. In THE STUDY OF
PATHOPHYSIOLOGICAL CHANGES IN PURULENT-NECROTIC PROCESSES OF
THE DIABETIC FOOT SYNDROME." International scientific forum-2022 (pp. p597- 605). 21. Zohirov, A. R., Ergashev, U. Y., & Ernazarov, H. I. (2022, June). Qandli diabetda oyoqning yiringlinekrotik shikastlanishlarining patomorfologik jihatlarini kompleks davolashni o'rganish. In International scientific forum-2022 (pp. p132-136). 22. Ergashev, U. Y., Zokhirov, A. R., & Minavarkhujaev, R. R. (2023). Study and treatment of changes in biochemical processes in complications of diabetes mellitus. 23. Зохиров, А. Р., Эрназаров, Х. И., & Эргашев, У. Ю. (2022, January).
ПАТОМОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ЗАЖИВЛЕНИЯ РАН ПРИ
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ МОДЕЛИ ДИАБЕТИЧЕСКОЙ СТОПЫ. 64-ОЙ
НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКОЙ КОНФЕРЕНЦИИ ОБУЧАЮЩИХСЯ «НАУКА И
ЗДОРОВЬЕ» ПОСВЯЩЕННАЯ ДНЮ НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН С
МЕЖДУНАРОДНЫМ УЧАСТИЕМ.
24. Эргашев, У. Ю., Зохиров, А. Р., Мустафакулов, Г. И., & Моминов, А. Т. (2023).
ОЦЕНКА ПРИМЕНЕНИЯ И ЭФФЕКТИВНОСТИ СОВРЕМЕННЫХ
ОПЕРАТИВНЫХ ВМЕШАТЕЛЬСТВ НА ПАТОЛОГИЧЕСКИХ
ПРОСТРАНСТВАХ ПЕЧЕНИ. European Journal of Interdisciplinary Research and Development, 12, 17-26. 25. Эрназаров, Х. И., Эргашев, У. Ю., Зоҳиров, А. Р., & Каримов, Х. Я. (2022).
ЭФФЕКТИВНОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ПРЕПАРАТА РЕОМАННИСОЛ В
ЛЕЧЕНИИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ МОДЕЛИ ДИАБЕТИЧЕСКОЙ СТОПЫ.
26. Ergashev, U. Y., Zokhirov, A. R., & Minavarkhujaev, R. R. (2022). Determination of changes in the lipid peroxidase index in purulent-necrotic lesions of the lower extremities. 27. Зохиров, А. Р., & Набиева, А. Ш. (2023). ИЗУЧЕНИЕ
ПАТОМОРФОЛОГИЧЕСКИХ ОСОБЕННОСТЕЙ СОВРЕМЕННОГО
ЛЕЧЕНИЯ ГНОЙНО-НЕКРОТИЧЕСКИХ ПРОЦЕССОВ ПРИ САХАРНОМ
ДИАБЕТЕ. Interpretation and researches, 1(2), 25-36. 28. Ergashev, U. Y., Zokhirov, A. R., & Minavarkhujaev, R. R. (2023). The study of pathological physiology of indicators of endogenous intoxication in purulent-necrotic lesions of the lower extremities.
29. Зохиров, А. Р. (2023). ОБОСНОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ ЭПИТЕЛИЗАЦИИ И
РЕГЕНЕРАЦИИ ПРИ ГНОЙНО-НЕКРОТИЧЕСКИХ ПРОЦЕССАХ НИЖНИХ
КОНЕЧНОСТЕЙ ПРИ САХАРНОМ ДИАБЕТЕ. Conferencea, 174-180.
30. Rafiqovich, Z. A. (2023). OBSERVATION OF BIOCHEMICAL RESULTS IN
EXPERIMENTAL DIABETIC FOOT SYNDROME. Conferencea, 181-188.
31. Rafiqovich, Z. A. (2023). MONITORING OF THE REGENERATION PROCESS
IN PURULENT-NECROTIC PROCESSES OF THE LOWER
EXTREMITIES. Conferencea, 189-194.
32. Rafiqovich, Z. A. (2023). STUDY OF THE EFFECT OF LIPID PEROXIDASE
ANALYSIS ON THE BODY IN DIABETIC FOOT SYNDROME. Conferencea, 76-
82.
33. Rafiqovich, Z. A. (2023). CONTROL OF INDICATORS OF ENDOTOXICOSIS
IN DIABETIC FOOT SYNDROME. Conferencea, 83-90. 34. Yusufjanovich, E. U., Irisbaevich, M. G., Rafiqovich, Z. A., & Irsaliyevich, E. K.
(2023). EVALUATION OF EFFECTIVENESS OF SPLENECTOMY IN CHRONIC
LEUKEMIAS. World Bulletin of Public Health, 19, 79-83. 35. Yusufjanovich, E. U., Rafiqovich, Z. A., Tashkarganovich, M. A., & Tohirovich,
G. B. (2023). ASSESMENT THE EFFECTIVENESS OF MINIMALLY INVASIVE
SURGICAL METHODS IN ACUTE CHOLECYSTITIS. International Journal of Scientific Trends, 2(2), 14-23. 36. Yusufjanovich, E. U., & Rafiqovich, Z. A. (2023). The Use of Endovascular Laser Coagulation in the Recurrence of Varicose Veins of the Lower Extremities. International Journal of Scientific Trends, 2(2), 24-31. 37. Эргашев, У. Ю., & Зохиров, А. Р. (2023). ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ
МАЛОИНВАЗИВНЫХ ОПЕРАЦИЙ ПРИ МЕХАНИЧЕСКОЙ ЖЕЛТУХЕ И
ПРИМЕНЕНИЕ АЛГОРИТМА. European Journal of Interdisciplinary Research and Development, 12, 6-16. 38. Ergashev, U. Y., Zohirov, A. R., Minavarkhojayev, R. R., & Mominov, A. T.
(2023). IMPROVING METHODS FOR DIAGNOSING AND MONITORING
ENDOTOXICOSIS IN EXPERIMENTAL DIAETIC FOOT SYNDROME. World
Bulletin of Public Health, 19, 84-95. 39. Ergashev, U. Y., Zokhirov, A. R., & Ernazarov, K. I. (2022). THE STUDY OF
PATHOMORPHOLOGICAL DIAGNOSIS OF VITAL ORGANS AFTER MODERN
TREATMENT OF DIABETIC FOOT SYNDROME.
40. Ergashev, U. Y., Zokhirov, A. R., & Ernazarov, K. I. (2022). THE STUDY OF
DIAGNOSTICS AND PREVENTION OF PATHOPHYSIOLOGICAL
PARAMETERS AFTER MODERN TREATMENT OF PURULENT-NECROTIC
PROCESSES IN DIABETIC.
41. Ergashev, U. Y., Mustafakulov, G. I., Muminov, A. T., Minavarkhujaev, R. R., Yakubov, D. R., Ernazarov Kh, I., & Zohirov, A. R. (2021). The role of minimally invasive technologies in the treatment of liver cavities. Frontiers in BioscienceLandmark, 8, 82-89. 42. Ergashev, U. Y., Mustafakulov, G. I., Mominov, A. T., Yakubov, D. R., Zohirov, A. R., & Ernazarov, X. I. (2022). Effective of Simultaneous Surgeries in Chronic Immune Thrombocytopenia. Jundishapur Journal of Microbiology, 15(2), 638-644. 43. Ergashev, U. Y. (2022). Ernazarov Kh. I., Zohirov AR, Alzabni ID 2022. Complex Treatment of Experimental Model of Diabetic Foot Syndrome. American Journal of Medicine and Medical Sciences, 12(5), 471-480. 44. Yusufjanovich, E. U., & Rafiqovich, Z. A. (2023). Treatment of purulent-necrotic lesions of the lower extremities with modern drugs. Conferencea, 88-94. 45. Yusufjanovich, E. U., Rafiqovich, Z. A., & Irsalievich, E. K. (2023). Assessment of the Process of Epithelialization After Complex Treatment of Diabetic Foot Syndrome. Texas Journal of Medical Science, 16, 19-23.
Текст распознан автоматически из PDF и может содержать неточности.