ResearcherUz LogoResearcherUz

"YANGI TURLAR" LEKSIK RESURSLARINI SISTEMALIYLASHTIRISH VA TUZILISHINING KOGNITIV-FUNKSIONAL TAMOYILLARI.

Annotatsiya

KIRISH: zamonaviy leksikologiya fan, texnologiya, madaniyat va ijtimoiy amaliyotdagi rivojlanish natijasida paydo bo'layotgan yangi turdagi leksik birliklarni o'rganish va tizimlashtirish zaruratiga duch kelmoqda. Kognitiv-funksional yondashuv bizga yangi so'zlar va iboralarning tilda qanday o'zlashtirilishi va tuzilishini, shuningdek, ular ona tilida so'zlashuvchilarning aqliy modellari va funktsional ehtiyojlarini qanday aks ettirishini o'rganish imkonini beradi. "Yangi turlar"ning leksik resurslarini tizimlashtirish lug'atdan ilmiy, ta'lim va kommunikativ maqsadlarda samarali foydalanishni ta'minlaydi. MAQSAD: Ushbu tadqiqotning maqsadi yangi turdagi leksik resurslarni tizimlashtirish va tuzishning kognitiv-funksional tamoyillarini aniqlash, shuningdek, ularning tilda tashkil etilish naqshlarini tahlil qilishdir. MAQSAD: ushbu tadqiqotning maqsadi “yangi turdagi” leksik resurslarni tizimlashtirish va tarkibiy shakllantirishning kognitiv-funksional tamoyillarini aniqlash hamda ularning tilda tashkil etilish qonuniyatlarini tahlil qilishdan iborat. MATERIALLAR VA USULLAR: tadqiqot materiallari zamonaviy lug'atlar, ilmiy matnlar va korpuslarda qayd etilgan "yangi turlar" leksik birliklaridan iborat. Tadqiqotda kognitiv tahlil, funktsional tahlil, tasniflash va leksik ma'lumotlarni tizimlashtirish usullari, shuningdek, tavsifiy va qiyosiy-tipologik yondashuvlar qo'llanilgan. NATIJALAR VA MUHOKAMA: tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, yangi leksik resurslar semantik yaqinlik, muloqotdagi funktsional rol va tushunchalarning kognitiv tuzilishi asosida tizimlashtiriladi. Strukturalash tematik guruhlar, ierarxik munosabatlar va prototip modellarini aniqlash orqali amalga oshiriladi. Kognitiv-funktsional tamoyillar tilni yangi so'zlar osongina o'rganiladigan, mavjud leksik tizimga integratsiya qilinadigan va kommunikativ amaliyot ehtiyojlarini qondiradigan tarzda tashkil etishni osonlashtirishi aniqlandi. XULOSA: Shunday qilib, kognitiv-funktsional tamoyillar "yangi turlar" leksik resurslarini tizimlashtirish va tuzish uchun samarali vositadir. Ularning qo'llanilishi tilni shakllantirish jarayonlarini tushunishni yaxshilaydi, lug'atdan oqilona foydalanishni osonlashtiradi va yangi leksik birliklarni tilga integratsiyalashni osonlashtiradi. XULOSA: shunday qilib, kognitiv-funksional tamoyillar “yangi turdagi” leksik resurslarni tizimlashtirish va tarkibiy shakllantirishda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Ularning qo‘llanilishi tilning shakllanish jarayonlarini tushunishni yaxshilaydi, leksikadan yanada oqilona foydalanishga zamin yaratadi va tilda yangi leksik birliklarning integratsiyalashuvini (moslashuvini) osonlashtiradi.


INTRODUCTION: modern lexicology faces the necessity of studying and systematizing new types of lexical units that emerge as a result of the development of science, technology, culture, and social practices. The cognitive-functional approach allows researchers to examine how new words and expressions are acquired and structured in a language, as well as how they reflect mental models and functional needs of language users. Systematization of “new-type” lexical resources ensures the effective use of the lexicon for scientific, educational, and communicative purposes. AIM: the purpose of this study is to identify the cognitive-functional principles of systematization and structuring of new-type lexical resources, as well as to analyze the patterns of their organization in the language. MATERIALS AND METHODS: the research material consists of “new-type” lexical units recorded in modern dictionaries, scientific texts, and corpus data. The study employs methods of cognitive analysis, functional analysis, classification and systematization of lexical data, as well as descriptive and comparative-typological approaches. RESULTS AND DISCUSSION: the results showed that the systematization of new lexical resources is carried out based on semantic similarity, functional role in communication, and cognitive structure of concepts. Structuring is performed through the identification of thematic groups, hierarchical relations, and prototype models. It was established that cognitive-functional principles facilitate the organization of language in such a way that new words are easily acquired, integrated into the existing lexical system, and meet the needs of communicative practice. CONCLUSION: thus, cognitive-functional principles are an effective tool for systematizing and structuring “new-type” lexical resources. Their application improves the understanding of language formation processes, promotes more rational use of the lexicon, and facilitates the integration of new lexical units into the language.

To'liq PDF hujjat

O'xshash maqolalar

QO‘QON BULBULI – RAHIMA AYA MAZOHIDOVA
Falsafa fanlariRahima mazohidovaAskiya san’atiAyollar davrasi

Sardor Tojiboyev

Kirish: ushbu maqolada o‘zbek askiya san’atining yorqin namoyandasi Rahima Mazohidovaning hayoti va ijodiy faoliyati yoritilgan. Rahima Mazohidova ayollar davrasida askiya san’atini rivojlantirgan san’atkorlardan biridir. Maqolada uning sahnadagi o‘ziga xos uslubi, ayol obrazlarini yaratishdagi mahorati hamda ijtimoiy …

Inter Study27.04.2026476
O‘ZBEKISTONNING XALQARO MADANIY ALOQALARIDA SAMARQAND VA BUXORO VILOYATLARINING ISHTIROKI
Falsafa fanlariO‘zbekistonSamarqand va buxoro viloyatlarMilliy madaniyatida

Tuyev Fazliddin Erkinovich

Kirish: o‘zbekiston xorijiy davlatlar bilan har doim madaniy aloqalar va o‘zaro hamkorlik taraqqiy topishida barcha viloyatlar qatori Samarqand va Buxoro viloyatlarining o‘rni beqiyos albatta. Madaniy aloqalarning rivojlanishida Buxoro musiqa va san’at arboblari, viloyat muzey-qo‘riqxonalari qolaversa Samarqandda yasha…

Inter Study27.04.2026621
B. AHMEDOV TOMONIDAN TARJIMA QILINGAN MAHMUD IBN-VALINING “BAHR UL-ASROR” ASARI BUXORO XONLIGI TARIXINI O‘RGANISHDAGI O‘RNI
Falsafa fanlariBuxoroTaxtXalq

Rajabov San’atjon Sunatovich

Kirish: ushbu maqolada Mahmud ibn-Valining “Bahr ul-asror” hamda B.Ahmedovning “Balx tarixi” kabi tadqiqotlarida XVII asr boshlarida Buxoro xonligi tarixiga oid masalalarning yoritilishi. Ushbu davrdagi siyosat, boshqaruv, ilm-fan va madaniyat sohalaridagi ahvolining yortilish masalalari tahlil etiladi. Maqola akademik…

Inter Study27.04.20267310
OILA VA FUQAROLIK JAMIYATI INSTITUTLARINING YOSHLARNING MEHNATGA KREATIV MUNOSABATINI SHAKLLANTIRISHDAGI ROLI: YANGI O‘ZBEKISTON KONTEKSTIDA IJTIMOIY-FALSAFIY TAHLIL
Falsafa fanlariMehnat qadriyatiKreativ mehnatYoshlar

Rajabov Ilxom Mustafoyevich

Kirish: mazkur maqolada zamonaviy global transformatsiya sharoitida yoshlarning mehnatga kreativ munosabatini shakllantirishda oila va fuqarolik jamiyati institutlarining roli ijtimoiy-falsafiy nuqtayi nazardan kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda mehnat qadriyatlarining aksiologik mohiyati, ijtimoiylashuv mexanizmlari…

Inter Study27.04.2026372
MUSTAQILLIK ARAFASIDA O`ZBEKISTONDA TURIZM SOHASINING HOLATI
Falsafa fanlariTurizmMerosGid

Murodov Halim

Kirish: mazkur maqolada XX asrning so‘nggi choragida jahon turizm sohasining jadal rivojlanishi hamda uning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati yoritilgan. Xususan, 1980–1990-yillarda xalqaro turizm oqimlari va daromadlarining keskin oshishi turizmning strategik tarmoqqa aylanganini ko‘rsatib berilgan. Shu bilan birga, sovet …

Inter Study27.04.2026323