axborot va raqamli texnologiyalar asrida har bir talabaning informatsion-
analitik kompetentligi – ya’ni axborotni qidirish, baholash, tahlil qilish va mas’uliyat bilan
ishlatish ko‘nikmalari – oliy ta’lim muassasalarida tayyorlanayotgan kadr sifatida
muvaffaqiyatli bo‘lish uchun zaruriy bo‘lib qolmoqda. Bu kompetensiya nafaqat akademik
faoliyat, balki jamiyatda ongli va mas’uliyatli ishtirok etish uchun ham muhim hisoblanadi.
UNESCO, IFLA va ACRL kabi tashkilotlar bu ko‘nikmalarni global kompetensiyalar
ro‘yxatiga kiritgan va ularni oliy ta’limning markaziy elementlaridan biri deb
baholashmoqda.
2016-yilda ACRL “Information Literacy Competency Standards”ni yangilab, ACRL
Framework for Information Literacy for Higher Education nomli ramkani qabul qilgan. Bu
ramka informatsion kompetentlikni alohida ko‘nikmalar majmui sifatida emas, balki
olamshumul tushunchalar (threshold concepts) orqali talabalarning tanqidiy fikrlashini va
axborotdan ehtiyotkorlik bilan foydalanishini rivojlantirish usuli sifatida ko‘radi. Mazkur
ramka olti asosiy tamoyilga asoslanadi: 1) Authority Is Constructed and Contextual
(Mualliflik (avtoritet) quriladi va kontekstga bog‘liqdir); 2) Information Creation as a Process
(“Axborot yaratish jarayoni); 3) Information Has Value (Axborotning qiymati, shu jumladan
“informatsion imtiyozlar” masalasi); 4) Research as Inquiry (Tadqiqot – bu izlangan savollar
asosida chuqurlashuvchi jarayon); 5) Scholarship as Conversation (Ilm-fan – bu dialog va
muhokama); 6) Searching as Strategic Exploration (Qidiruv – bu strategik izlanish).
Ushbu olti pragmatik tushuncha asosida ACRL ramkasi talabalarni chuqur fikrlashga,
axborot ekosistemasi tarkibini anglashga va axborotni mas’uliyat bilan ishlatishga
yo‘naltiradi. Shu bilan birga, bu yondashuvda ijtimoiy adolat va ma’lumotga teng bo‘lmagan
kirish imkoniyatlari (“information privilege”) masalalari ham nazarda tutiladi.
So‘nggi yillarda o‘zgaruvchan talablarga javoban DaLI (Data Literacy Initiative)
modeli taqdim etildi. TH Köln tomonidan ishlab chiqilgan ushbu model yetti bosqichdan
iborat bo‘lib, axborot madaniyati, ma’lumotni boshqarish, tahlil qilish, baholash, izohlash
va yakuniy nashr etish bosqichlarini qamrab oladi. Bu strukturaviy yondashuv oliy ta’lim
jarayonida talabaning informatsion-analitik ko‘nikmalarini ketma-ket rivojlantirishni
ta’minlaydi.
in the era of information and digital technologies, the information-
analytical competence of each student – i.e., the skills of searching, evaluating, analyzing
information, and using it responsibly – becomes a necessary condition for the successful
training of qualified specialists in the higher education system. This competence is
important not only for academic activities but also for conscious and responsible
participation in society. Organizations such as UNESCO, IFLA, and ACRL have included
these skills in the list of global competencies and consider them a central element of
modern higher education.
In 2016, ACRL updated the “Information Literacy Standards” by adopting the ACRL
Framework for Information Literacy for Higher Education. This framework views
information literacy not as a set of isolated skills, but as the development of critical thinking
and conscious use of information through the lens of so-called threshold concepts. The
framework is based on six key principles: 1) Authority is Constructed and Contextual; 2)
Information Creation as a Process; 3) Information Has Value; 4) Research as Inquiry; 5)
Scholarship as Conversation; 6) Searching as Strategic Exploration.
Based on these six practical concepts, the ACRL Framework aims to develop deep
thinking in students, an understanding of the information ecosystem structure, and
responsible information behavior. Furthermore, this model emphasizes social justice and
inequality in access to information (information privilege).
In recent years, in response to changing demands, the DaLI (Data Literacy Initiative)
model was introduced, developed by TH Köln University. The model consists of seven
stages covering information culture, data management, analysis, evaluation,
interpretation, and dissemination of results. This structured model ensures the gradual
development of students’ information-analytical skills within the higher education process.
Pedagogika fanlariDzyudoTalabalarUmumiy jismoniy tayyorgarlik
Azimov Laziz Ahrorovich
Maqolada oliy ta’lim muassasalarida dzyudo to‘garagida shug‘ullanuvchi talabalarning tayyorgarligini pedagogik testlash va baholash asosida tashkil etish masalasi yoritilgan. To‘garakka turli darajadagi jismoniy tayyorgarlik bilan keladigan talabalarning tayyorgarligini xolis aniqlash va nazorat qilish uchun ishonchli …
Pedagogika fanlariElektromagnit induksiyaLens qoidasiMuammoli ta’lim
Tulyaganova Shaxnoza Abduraximovna
Maqolada elektromagnit induksiya qonunini o‘qitishda muammoli eksperimentlar va vizual tajribalardan foydalanish metodikasi yoritiladi. Magnit, g‘altak va galvanometr yordamidagi namoyishlar asosida muammoli vaziyat yaratish, o‘quvchi gipotezasini shakllantirish, tajriba natijalarini qayd etish va fizik xulosa chiqaris…
Pedagogika fanlariАлгоритмическая компетенцияБудущий учительПрофессиональная подготовка
Анварбекова Хилола Нумановна
В данной статье освещаются теоретико-методологические основы развития алгоритмических компетенций у будущих учителей. В условиях современного цифрового образования от педагога требуется не только умение пользоваться готовой информацией, но и способность анализировать проблему, планировать этапы её решения, логически мы…
Pedagogika fanlariKasbiy xavfsizlikMehnatni muhofaza qilishTalabalar
D.G’. Akramova
Maqolada talabalarning kasbiy xavfsizligini ta’minlash metodikasini takomillashtirishning pedagogik, tashkiliy va amaliy jihatlari ko‘rib chiqiladi. Zamonaviy ta’lim sharoitida talabalarda kasbiy xavflarni aniqlash, xatarlarni baholash, xavfsiz ish usullarini tanlash hamda favqulodda vaziyatlarda to‘g‘ri qaror qabul qi…
Pedagogika fanlariGloballashuvNutqiy mobillikPedagogik texnologiyalar
Abdumajitova Maftuna Ixtiyor qizi
Ushbu matnda globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida bo‘lajak pedagoglarning nutqiy mobilligini rivojlantirishning ilmiy-nazariy va metodologik asoslari tadqiq etilgan. Muallif nutqiy mobillikni zamonaviy ta’lim paradigmasining fundamental kompetensiyasi sifatida talqin qilib, uning tarkibiy qismlari — lingv…