Summativ baholash nima: formativ baholashdan farqi, turlari va misollar

Summativ baholash — bu bob, chorak, yarim yillik yoki kurs yakunida oʻquvchining belgilangan oʻquv maqsadlariga qanchalik erishganini aniqlash uchun oʻtkaziladigan baholash. Uning vazifasi — natijani qayd etish: baho qoʻyish, keyingi bosqichga oʻtkazish yoki sertifikat berish. Masalan, chorak oxiridagi nazorat ishi, yakuniy imtihon, bitiruv testi — summativ baholashdir.

Atamaning kelib chiqishi

«Summativ» soʻzi inglizcha summative — «yakuniy, umumlashtiruvchi» degan maʼnoni anglatadi. «Formativ» va «summativ» baholash tushunchalarini 1967-yilda amerikalik olim Maykl Skriven taklif qilgan, keyinchalik ular taʼlimda keng tarqaldi. Bugun koʻp mamlakatlarda, jumladan Oʻzbekiston maktablarida ham, baholash shu ikki turga ajratib tushuntiriladi.

Summativ va formativ baholash farqi

Formativ baholashSummativ baholash QachonOʻqitish jarayonida, har darsdaMavzu, bob yoki davr yakunida MaqsadOʻrganishni yaxshilash, qiyinchilikni erta topishNatijani aniqlash va qayd etish NatijaQayta aloqa, maslahat, tuzatishBaho, ball, sertifikat Kim uchunOʻquvchi va oʻqituvchi uchunOʻquvchi, ota-ona, maktab, taʼlim tizimi uchun MisolSavol-javob, «chiptachalar», qisqa viktorinaNazorat ishi, imtihon, loyiha himoyasi

Oddiy qiyos: oshpaz ovqatni pishirayotib tatib koʻrishi — formativ baholash; mehmon tayyor taomni tatib koʻrishi — summativ baholash.

Summativ baholash turlari

Bob (boʻlim) boʻyicha summativ baholash — katta mavzu yoki bob tugagach oʻtkaziladi, unga kiradigan oʻquv maqsadlarini tekshiradi.
Chorak (davr) boʻyicha summativ baholash — chorak davomida oʻtilgan barcha mavzular boʻyicha.
Yillik va yakuniy baholash — oʻquv yili yoki taʼlim bosqichi yakunida: imtihonlar, attestatsiya.
Tashqi summativ baholash — maktabdan tashqari tashkilot oʻtkazadi: kirish testlari, xalqaro tadqiqotlar (PIRLS, PISA, TIMSS).

Summativ baholash qanday shakllarda oʻtkaziladi?

yozma nazorat ishi va test;
ogʻzaki imtihon;
amaliy yoki laboratoriya ishi;
loyiha va uning himoyasi;
insho, referat, tadqiqot ishi;
portfolio — davr davomida toʻplangan ishlar asosida yakuniy baho.

Summativ topshiriq qanday tuziladi?

Oʻquv maqsadlarini yozib chiqing. Topshiriq aynan oʻtilgan va dasturda belgilangan maqsadlarni tekshirishi kerak, oʻtilmaganini emas.
Har bir maqsad uchun topshiriq tanlang. Bilishni tekshirish uchun — test savoli, qoʻllashni tekshirish uchun — masala yoki vaziyat, tahlil uchun — ochiq savol.
Murakkablik darajalarini aralashtiring. Oddiy, oʻrta va murakkab topshiriqlar boʻlsa, natija kuchli va orqada qolgan oʻquvchini ham farqlay oladi.
Baholash mezonlari va deskriptorlarni tuzing. Har bir topshiriq uchun nima uchun necha ball berilishi oldindan yoziladi.
Vaqt va hajmni tekshiring. Topshiriqni oʻzingiz bajarib koʻring: oʻquvchiga odatda ikki-uch baravar koʻp vaqt kerak boʻladi.
Natijani tahlil qiling. Qaysi topshiriqda koʻpchilik xato qilgan boʻlsa, oʻsha mavzu keyingi darslarda qayta koʻriladi.

Misol: 5-sinf matematika, «Kasrlar» bobi

Oʻquv maqsadiTopshiriqBall Kasrlarni taqqoslaydi3/4 va 5/8 kasrlardan qaysi biri katta? Javobni asoslang.2 Kasrlarni qoʻshadi va ayiradiIfodaning qiymatini toping: 2/3 + 1/62 Kasrni hayotiy masalada qoʻllaydiPitsaning 3/8 qismini Ali, 1/4 qismini Vali yedi. Qancha qismi qoldi?3

Har bir topshiriq uchun deskriptor yoziladi: masalan, oxirgi masalada «umumiy maxrajga keltiradi — 1 ball, qoʻshadi — 1 ball, qolgan qismni toʻgʻri topadi — 1 ball».

Koʻp uchraydigan xatolar

Summativ ishga darsda oʻtilmagan turdagi topshiriqni kiritish.
Mezonlarsiz baholash: bir xil javobga turli oʻquvchilarga turlicha ball qoʻyiladi.
Natijani faqat jurnalga yozib qoʻyish va tahlil qilmaslik.
Formativ baholashni umuman qoʻllamay, faqat summativ ishlarga tayanish — bunda xato oʻz vaqtida tuzatilmaydi.

Qisqa javoblar

Summativ baholash har darsda oʻtkaziladimi? Yoʻq. Har darsda formativ baholash qoʻllaniladi; summativ baholash bob, chorak yoki davr yakunida oʻtkaziladi.

Summativ baholash natijasi nimaga taʼsir qiladi? Chorak va yillik baholarga, keyingi sinfga oʻtishga, bitiruv hujjatlariga.

Mezon va deskriptor: farqi va misoli

Baholash mezoni — oʻquvchi nimani bajara olishi kerakligi, yaʼni oʻquv maqsadidan kelib chiqqan talab. Deskriptor — shu mezonni bajarganlikni koʻrsatadigan aniq, kuzatiladigan qadam. Deskriptorlar baholashni shaffof qiladi: ikki oʻqituvchi bir ishni tekshirsa, bir xil ball qoʻyishi kerak.

MezonDeskriptorlar Matn asosida oʻz fikrini asoslaydiFikrini aniq ifodalaydi — 1 ball; matndan kamida ikkita dalil keltiradi — 2 ball; xulosa chiqaradi — 1 ball Grafikdan maʼlumotni oʻqiydiEng katta va eng kichik qiymatni topadi — 1 ball; ikki davrni solishtiradi — 1 ball; oʻzgarish sababini taxmin qiladi — 1 ball

Natijani qanday tahlil qilish kerak?

Summativ ishdan keyin faqat baho qoʻyib qoʻyish — yarim ish. Natija sinf va oʻquvchi boʻyicha tahlil qilinadi:

Har bir topshiriq boʻyicha toʻgʻri bajarganlar foizini hisoblang. 50 % dan past natija — mavzu sinfda yaxshi oʻzlashtirilmaganini bildiradi.
Xatolarni turlarga ajrating: hisob xatosi, shartni notoʻgʻri tushunish, qoidani bilmaslik.
Natijaga koʻra keyingi darslarga qisqa takrorlash yoki qoʻshimcha mashq rejalashtiring.
Oʻquvchiga va ota-onaga ball bilan birga qisqa izoh bering: nimasi yaxshi, nimani ishlash kerak.

Oliy taʼlimda summativ baholash

Universitetlarda summativ baholash odatda oraliq va yakuniy nazorat shaklida oʻtkaziladi: yozma ish, test, ogʻzaki imtihon yoki kurs ishi himoyasi. Unga qadar seminar va amaliy mashgʻulotlardagi joriy baholash formativ vazifani bajaradi. Yaxshi tuzilgan kursda talaba semestr boshidanoq qaysi ish qancha ball berishini va yakuniy nazorat qanday mezonlar bilan baholanishini biladi.

Yana savollar

Summativ baholashni formativ baholashga aylantirsa boʻladimi? Ha, qisman. Agar summativ ish natijasi tahlil qilinib, oʻquvchiga batafsil qayta aloqa berilsa va xatolar ustida ishlansa, u oʻrganishni yaxshilash vazifasini ham bajaradi.

Summativ baholashda test yetarlimi? Bilishni tekshirish uchun yetarli boʻlishi mumkin, lekin qoʻllash, tahlil va ijodkorlikni tekshirish uchun ochiq savollar, masala va loyiha kerak.

Oʻquvchi summativ ishga qanday tayyorlanadi? Mezonlarni oldindan bilsa, namunaviy topshiriqlarni koʻrsa va formativ bosqichda xatolari tuzatilgan boʻlsa, summativ ish uning uchun kutilmagan sinov boʻlmaydi.

Platformadagi maqolalar

Shu mavzuda ilmiy maqola yozmoqchimisiz? Tuzilishi, toʻliq misol va Word shablon — ilmiy maqola namuna sahifasida.