MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTIDA MILLIY QADRIYATLARNI TARBIYALANUVCHILARGA SINGDIRISH

--⊱⊱ 119 ⊰⊰--

TARBIYALANUVCHILARGA SINGDIRISH

Samatova Xuvaydo, Poʻlatova Kamola, Shomurodova Shohida, Obidova Aziza

Toshkent viloyati pedagogik

mahorat markazi tinglovchilari:

Annotatsiya: Ushbu maqolada maktabgacha taʼlim tashkilotlarida milliy qadriyatlarni tarbiyalanuvchilarga singdirishning mazmuni, usullari va ahamiyati yoritilgan. Milliy-maʼnaviy merosning erta yoshdan shakllanishi shaxs rivoji uchun asos boʻlishi hamda barkamol avlodni tarbiyalashdagi oʻrni izohlangan. Maktabgacha taʼlim jarayoniga xalq ogʻzaki ijodi, urf-odatlar, anʼanalar, milliy oʻyinlar, marosimlar va maʼnaviy fazilatlarni integratsiya qilish tamoyillari tahlil qilingan.

Kalit soʻzlar: Milliy qadriyatlar, maktabgacha taʼlim, tarbiya, maʼnaviyat, anʼana, xalq ogʻzaki ijodi, milliy oʻyinlar.

Анататция: В статье рассматриваются содержание, методы и значение привития национальных ценностей воспитанникам дошкольных образовательных организаций. Подчёркивается важность формирования духовно-нравственного наследия с раннего возраста как основы развития личности и воспитания гармоничного поколения. Анализируются принципы интеграции фольклора, традиций, обычаев, национальных игр, обрядов и моральных качеств в дошкольный образовательный процесс.

Ключевые слова: Национальные ценности, дошкольное образование, воспитание, духовность, традиции, фольклор, национальные игры.

Annotation: This article explores the content, methods, and significance of introducing national values to preschool children in early childhood education institutions. It emphasizes the importance of developing cultural and moral heritage from an early age as a foundation for personality development and raising a well-rounded generation. The article analyzes the principles of integrating folklore, traditions, customs, national games, ceremonies, and moral values into preschool educational processes.

Keywords: National values, preschool education, upbringing, spirituality, traditions, folklore, national games.

Maktabgacha taʼlim tashkilotida milliy qadriyatlarni tarbiyalanuvchilarga singdirish jarayoni bugungi globallashuv sharoitida yosh avlodni maʼnaviy yetuk, milliy oʻzligini anglaydigan, tarixiy merosiga hurmat bilan qaraydigan shaxs sifatida tarbiyalashning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Milliy qadriyatlar xalqning tarixiy tajribasi, dunyoqarashi, urfodatlari, anʼanalari, maʼnaviy fazilatlari va turmush tarzini oʻzida aks ettirgan noyob boylik boʻlib, ularni bolalarga yoshligidan oʻrgatish shaxs kamoloti uchun poydevor vazifasini bajaradi.

Maktabgacha yoshdagi bolalar dunyoni oʻyin, taqlid, tasavvur va bevosita idrok orqali qabul qilganliklari sababli milliy qadriyatlarni singdirish jarayoni ularning yosh psixologik xususiyatlariga mos ravishda tashkil etilishi lozim. Eng avvalo, xalq ogʻzaki ijodi namunalaridan foydalanish bolalarning maʼnaviy-axloqiy rivojiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi. Ertaklar, dostonlar,

--⊱⊱ 120 ⊰⊰-- qoʻshiqlar, topishmoqlar va maqollar orqali ezgulik, halollik, rostgoʻylik, mehnatsevarlik, kattalarga hurmat kabi fazilatlar singdiriladi. Masalan, xalq ertaklarida yaxshilikning yomonlik ustidan gʻalaba qilishi, mehnatsevar qahramonlarning muvaffaqiyatga erishishi bolalar ongida ijobiy axloqiy tasavvurlarni mustahkamlaydi. Shu bilan birga ertaklar bolalarning nutq rivojiga, eshitib tushunish, xotira, tafakkur hamda tasavvur jarayonlariga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida milliy urf-odat va anʼanalarni oʻrgatish ham muhim ahamiyatga ega. Navroʻz, Mehrjon, Hayit kabi bayramlar haqida maʼlumot berish, ularni ramziy koʻrinishda nishonlash bolalarda milliy identitetni shakllantiradi.

Anʼanaviy kiyim-kechaklar, milliy taomlar, hunarmandchilik buyumlari, tarixiy obidalar haqida sodda va qiziqarli maʼlumot berish bolalarning milliy madaniyatga qiziqishini oshiradi. Milliy oʻyinlar esa bolalarning nafaqat jismoniy faolligini rivojlantiradi, balki ijtimoiy oʻzaro muloqot koʻnikmalarini, jamoada ishlash madaniyatini, tartib-intizomni ham shakllantiradi. “Chillak”, “Arqon tortish”, “Koʻpkari” kabi xalq oʻyinlarining soddalashtirilgan variantlari bolalarda harakat koordinatsiyasi, tezkorlik, hamjihatlik qobiliyatlarini rivojlantiradi. Maktabgacha taʼlim jarayoniga milliy qadriyatlarni integratsiya qilish uchun pedagoglar zamonaviy metodlardan foydalanishlari talab etiladi. Interfaol yondashuvlar, oʻyin texnologiyalari, rolli oʻyinlar, sahnalashtirish, dramatizatsiya, amaliy mashgʻulotlar va loyihaviy ishlar mazkur jarayonni samarali qiladi. Bolalar ishtirokida “mini-sahna” tarzida milliy ertaklardan parcha qoʻyish, xalq hunarmandchiligi elementlari bilan tanishtirish, milliy kuy-qoʻshiqlarni tinglash yoki birgalikda aytish kabi jarayonlar ularda milliy madaniyatga mehr hissini uygʻotadi. Shuningdek, milliy qadriyatlarni singdirishda oilaning roli ham beqiyosdir. Taʼlim tashkiloti va oila hamkorligi yuqori boʻlgan muhitda bolalarning tarbiyaviy koʻnikmalari yanada barqaror shakllanadi. Ota-onalar uchun maʼnaviy-maʼrifiy seminarlar tashkil etish, milliy qadriyatlar boʻyicha tavsiyalar berish, uy sharoitida bolalarning milliy madaniyat bilan bogʻliq faoliyatlarini qoʻllab-quvvatlash jarayonning uzluksiz va samarali boʻlishiga xizmat qiladi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarining pedagoglari milliy qadriyatlarni singdirishda uzluksiz oʻz ustida ishlashi, pedagogik mahoratini rivojlantirishi, xalq anʼanalari va tarixiy meros boʻyicha keng bilimga ega boʻlishi muhim.

Tarbiyachining milliy qadriyatlarga shaxsiy eʼtiqodi va hurmati bolalarga oʻrnak boʻlishi shart. Milliy qadriyatlarni singdirish jarayoni bolalarning yosh, psixologik va individual xususiyatlarini hisobga olgan holda tizimli ravishda amalga oshirilsa, natijada maʼnaviy barkamol, vatanparvar, milliy oʻzligini anglagan avlod shakllanadi. Shu bois maktabgacha taʼlim tizimida mazkur yoʻnalish dolzarb va strategik ahamiyatga ega boʻlgan tarbiyaviy vazifa sifatida qaraladi.

Maktabgacha taʼlim tashkilotida milliy qadriyatlarni tarbiyalanuvchilarga singdirish – bu bolalarda vatanparvarlik, axloqiy ong, hurmat, mehr-shafqat va ijtimoiy koʻnikmalarni shakllantirishning samarali yoʻli. Pedagoglarning metodik yondashuvi, didaktik va interfaol oʻyinlar, amaliy mashgʻulotlar hamda ota-onalar bilan hamkorlik milliy qadriyatlarni muvaffaqiyatli oʻzlashtirishni taʼminlaydi. Shu orqali bolalar oʻz madaniy merosini anglaydilar, jamiyatga moslashuvchan, masʼuliyatli va madaniyatli shaxslar sifatida shakllanadilar.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. Abdulla Avloniy. Turkiy guliston yoxud axloq. Toshkent: Maʼnaviyat, 2010.

2. Hodiyev A., Matismailova Sh. Maktabgacha taʼlim pedagogikasi. Toshkent: Fan, 2019.

3. Hasanboyeva O. Bolalar psixologiyasi. Toshkent: Oʻzbekiston, 2018.

--⊱⊱ 121 ⊰⊰--

4. Karimov I.A. Yuksak maʼnaviyat — yengilmas kuch. Toshkent: Maʼnaviyat, 2008.

5. Nurmonov A., Ergasheva N. Oʻzbek xalq ogʻzaki ijodi. Toshkent: Oʻqituvchi, 2016.

6. Rasulova D. Maktabgacha taʼlimda tarbiya jarayoni. Toshkent: Innovatsiya, 2020.

7. Vygotskiy L.S. Voobrazhenie i tvorchestvo v detskom vozraste. Moskva: Pedagogika, 1991.