MaqolaOpen AccessOAK

METAKOGNITSIYA VA EPISTEMIK TAFAKKUR O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK

Inter Education & Global Study· Tom 4, 4-son· 2026-yilda nashr etilganDOI: 10.5281/zenodo.19811322

Annotatsiya

Kirish: ushbu maqolada metakognitsiya va epistemik tafakkur o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik psixologik hamda ta’limiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi metakognitsiyani bilish jarayonini kuzatish va boshqarish mexanizmi, epistemik tafakkurni esa bilimning manbai, ishonchliligi, murakkabligi va asoslanganligini baholashga yo‘naltirilgan tafakkur shakli sifatida izohlab, ular orasidagi integrativ munosabatni ochib berishdan iborat. Tadqiqot nazariy-tahliliy, qiyosiy-konseptual va interpretativ sintez usullariga tayangan holda olib borildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, metakognitsiya talabaning o‘z fikrlashini nazorat qilishi va strategik boshqarishini ta’minlasa, epistemik tafakkur shu boshqaruvga bilimning epistemik mezonlarini kiritadi. Shu bois epistemik tafakkur metakognitsiyaning maxsus, mazmunan chuqurlashgan ko‘rinishi sifatida namoyon bo‘ladi. Metakognitiv monitoring, refleksiya, o‘z-o‘zini boshqarish va epistemik baholashning uyg‘unligi akademik o‘qish, manbalarni tekshirish, argumentlarni solishtirish va dalillarga asoslangan xulosa chiqarishda ayniqsa muhim ekani asoslandi. Xulosa sifatida oliy ta’lim jarayonida metakognitsiya va epistemik tafakkurni birgalikda rivojlantirish mustaqil fikrlash, ilmiy savodxonlik va tanqidiy tahlilning psixologik poydevorini kuchaytirishi ta’kidlandi. Maqsad: realliklarning semantik va etimologik xususiyatlarini tahlil qilish, ularni neologizm, arxaizm va tarixiylikka ajratish hamda ularning milliy madaniyat bilan bog‘liqligini ko‘rsatish. Materiallar va metodlar: tavsifiy lingvistik tahlil, etimologik tasnif va madaniy izoh metodlari qo‘llanildi. sumalak, chuchvara, xonim kabi misollar milliy realliklarni yoritishda ishlatildi. Natijalar va muhokama: neologizmlar yangi madaniy unsurlarni ifodalasa, arxaizmlar milliy hayotning tarixiy shakllarini saqlaydi, tarixiylik esa muayyan davrga xos realliklarni aks ettiradi. sinxron tahlil ularning hozirgi qo‘llanilishini, diaxron tahlil esa vaqt davomida rivojlanishini ko‘rsatadi. Xulosa: realliklar madaniyatdan ajralmas bo‘lib, milliy o‘zlikning lingvistik belgisi sifatida xizmat qiladi. ularni neologizm, arxaizm va tarixiylikka ajratish til, tarix va jamiyat o‘rtasidagi dinamik munosabatni yoritadi.


Introduction: this article examines the interrelationship between metacognition and epistemic thinking from psychological and educational perspectives. The aim of the study is to interpret metacognition as a mechanism for monitoring and regulating cognitive processes and epistemic thinking as a form of thinking directed toward evaluating the source, credibility, complexity, and justification of knowledge, and on this basis to reveal their integrative connection. The research relies on theoretical-analytical, comparative-conceptual, and interpretive-synthetic approaches. The findings indicate that metacognition enables students to monitor and strategically regulate their thinking, whereas epistemic thinking introduces criteria for evaluating knowledge into that regulatory process. Therefore, epistemic thinking can be understood as a specialized and conceptually deepened form of metacognition. The study further shows that the integration of metacognitive monitoring, reflection, self-regulation, and epistemic evaluation is especially important in academic reading, source evaluation, comparison of arguments, and evidence-based reasoning. The article concludes that developing metacognition and epistemic thinking together in higher education strengthens the psychological foundation of independent thinking, scientific literacy, and critical analysis. Purpose: to analyze the semantic and etymological features of realities, focusing on their classification into neologisms, archaisms, and historicisms, and to demonstrate their connection with national culture. Materials and Methods: descriptive linguistic analysis, etymological classification, and cultural interpretation were applied. examples such as sumalak, chuchvara, and khanim illustrate the national characteristics of realities. Results and Discussion: findings show that neologisms represent newly introduced cultural elements, archaisms preserve historical forms of national life, and historicisms reflect realities tied to specific epochs. synchronic study reveals their current usage, while diachronic analysis highlights their evolution across time. Conclusion: realities are inseparable from culture, serving as linguistic markers of national identity. their classification into neologisms, archaisms, and historicisms provides insight into the dynamic relationship between language, history, and society.

Kalit so'zlar

Qanday iqtibos keltirish

Raximova Aziza Davranbekovna. (2026). METAKOGNITSIYA VA EPISTEMIK TAFAKKUR O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK. Inter Education & Global Study, 4(4), 374-380. https://researcher.uz/uz/article/metakognitsiya-va-epistemik-tafakkur-o-rtasidagi-o-zaro-bog-liqlik-568315 https://doi.org/10.5281/zenodo.19811322

Ochiq kirish — materiallar CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasi shartlarida tarqatiladi.

To'liq PDF hujjat

O'xshash maqolalar

Pedagogika fanlari

RAQAMLI TA’LIMDA TANQIDIY VA IJODIY FIKRLASHNI QO‘LLAB-QUVVATLOVCHI PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK OMILLAR.

Yusupov Muxtorbek Roximovich

Maqolada raqamli ta’lim muhitida talabalarning tanqidiy va ijodiy fikrlashini rivojlantirishga xizmat qiladigan pedagogik-psixologik omillar tizimlashtirilgan. Ichki motivatsiya, fikr bildirish erkinligi, muammoli topshiriqlar, axborotni tekshirishga yo‘naltirilgan ko‘mak, moslashuvchan yordam va rivojlantiruvchi bahol… Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

raqamli ta’limtanqidiy fikrlashijodiy fikrlashichki motivatsiyapsixologik xavfsizlikmoslashuvchan ko‘mak

Inter Education & Global Study06.11.202682

Pedagogika fanlari

IJODKORLIK KO‘NIKMALARINING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK TARKIBI VA BO‘LAJAK O‘QITUVCHI KASBIY TAYYORGARLIGIDAGI O‘RNI

Madiyev Otamurod Bobomurodovich

Ushbu maqolada bo‘lajak pedagogning kasbiy faoliyatida ijodkorlikning namoyon bo‘lish shakllari — dars loyihalash, muammoli vaziyatni hal qilish, metod tanlash, ta’limiy topshiriq yaratish hamda refleksiya va baholash jarayonlari misolida tahlil qilingan. Ijodkorlik statik xususiyat emas, balki faoliyatning turli bosqi… Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

ijodkorlikijodkorlik ko‘nikmasibo‘lajak pedagogdars loyihalashmuammoli vaziyatmetod tanlash

Inter Education & Global Study21.10.202622

Pedagogika fanlari

XITOY VA O‘ZBEKISTON MUZEYLARINING FAOLIYATINI HUQUQIY TARTIBGA SOLISH: QIYOSIY TAHLIL.

Omonova Mohinur Bahodir qizi

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi va Xitoy Xalq Respublikasida muzeylar faoliyatini huquqiy tartibga solishning normativ-huquqiy asoslari qiyosiy tahlil qilinadi. Muzeylar faoliyatini tashkil etish, muzey fondlarini shakllantirish va boshqarish, madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish, shuningdek, muzey ashyo… Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

muzeymuzey faoliyatihuquqiy tartibga solishnormativ-huquqiy hujjatlarmadaniy merosmuzey fondi

Inter Education & Global Study25.10.202693

Pedagogika fanlari

O‘ZBEKISTON TARIXINI O‘QITISHDA TARIXIY MANBALAR VA INTERFAOL METODLAR ORQALI TALABALARNING TAHLILIY TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISH.

Maxkamova Nadira Ulfatdjanovna

Maqolada texnik oliy ta’lim muassasalarida O‘zbekiston tarixini o‘qitish jarayonida tarixiy manbalar va interfaol metodlardan foydalanishning didaktik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tarixiy hujjatlar, davriy matbuot materiallari, statistik ma’lumotlar va vizual manbalar bilan ishlash orqali talabalarda dalillarni taqqo… Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

tarixni o‘qitish metodikasitarixiy manbalarinterfaol metodlartahliliy tafakkurtexnik oliy ta’limmanbalar tanqidi

Inter Education & Global Study24.10.2026134

Pedagogika fanlari

SAMARALI LOGISTIKANI AMALGA OSHIRISHDA MATEMATIK METODLARDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI.

Musayeva Ziyoda Allayarovna

Inson faoliyatining barcha sohalarida matematika faninning erishgan yutuqlaridan foydalanish katta samara berib kelmoqda. Bu, ayniqsa, iqtisodiyot sohasining barcha jarayonlarida yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Bozor iqtisodiyoti sharoitida turli korxona va tashkilotlar o‘zaro iqtisodiy munosabatlarga kirishganda ular o‘rtas… Annotatsiyani o‘qish va iqtibos keltirish →

logistikaoptimal logistikasonli usullaritransport masalasimatematik model

Inter Education & Global Study23.10.202693
Inter Education & Global Study — Jurnal muqovasi
0
Ko'rishlar
0
Yuklab olishlar

Muhim sanalar

Maqola qabuli muddati
25-noyabr, 2026
Nashr sanasi
30-noyabr, 2026